پێشەکی
هەفتەن، حەوتەکە، کۆمەڵە بەرزترەکەی دوو کۆمەڵە گەورە حەوتکەسییەکەی بوونەوەرە پیرۆزەکانی ئایینی یارسانن؛ حەوت هاوەڵە پیرۆزەکە کە نزیکترینن لە دەرکەوتنی ئیلاهی لە سوڵتان سەهاکدا، هاوەڵی وەحیی دامەزراندنەکە بوون و ناوەکیترین پلەبەندیی فریشتەکانی گەردوونی یارسان پێک دەهێنن.
لە نەریتی یارساندا، کە ئەهلی حەقیشی پێ دەگوترێت، دەرکەوتنی ئیلاهی لەگەڵ بوونەوەرە پیرۆزەکانە کە بە دوو کۆمەڵە گەورەی حەوتکەسی هەژمار دەکرێن. یەکەم و بەرزترەکە هەفتەنە، حەوت هاوەڵە پیرۆزەکە، کە سەرەکیترینیان پیر بەنیامینە، لەگەڵ داوود، پیر موسی و ئەوانی دیکە؛ دووەمەکە هەفتەوانەیە، حەوت هێزەکەی جیهانی دەرەکی.
ناسینی هەفتەن ناسینی ناوەکیترین نهێنییە لە ڕوانگەی یارسان بۆ ئیلاهی؛ حەوت هاوەڵە پیرۆزەکە کە لە سەردەمەکاندا هاوەڵی دەرکەوتنی ئیلاهین، پلەبەندیی بەرزتری فریشتەکان لە یەکێک لە تایبەتترین نەریتە ئایینییە زیندووەکانی کورد.
ناوەڕۆک
هەفتەن چییە؟
هەفتەن، ناوێک کە واتای حەوتەکەیە، کۆمەڵە بەرزترەکەی دوو کۆمەڵە گەورە حەوتکەسییەکەی بوونەوەرە پیرۆزەکانن لە ئایینی یارساندا، کە ئەهلی حەقیشی پێ دەگوترێت؛ حەوت هاوەڵە پیرۆزەکە یان بوونەوەرە ئیلاهییەکان کە نزیکترینن لە دەرکەوتنی ئیلاهی لە سوڵتان سەهاکدا، دەرکەوتنە مەزنەکەی ئیلاهی لە ڕوانگەی یارساندا. لە تێگەیشتنی یارساندا، زاتی ئیلاهی بە زنجیرەیەک لە بەرجەستەبوون یان دەرکەوتن لە سەردەمەکاندا خۆی لە جیهان دەردەخات، و دەرکەوتنە باڵاکە لەگەڵ بوونەوەرە پیرۆزەکانە؛ هاوەڵە ئیلاهییەکان کە بەشداری لە کاری ئیلاهیدا دەکەن. ئەم بوونەوەرە پیرۆزانە بە دوو کۆمەڵەی حەوتکەسی هەژمار دەکرێن؛ هەفتەن، حەوتە بەرزتر و ناوەکیترەکە، هاوەڵە نزیکترینەکان لە ئیلاهی؛ و هەفتەوانە، حەوتە دووەمەکە، کە کاروباری جیهانی دەرەکییان پێ سپێردراوە. هەفتەن بەرزترەکانن، بازنە ناوەکیترینەکەی بوونەوەرە پیرۆزەکان، حەوتەکە کە بە نزیکترین شێوە هاوەڵی دەرکەوتنی ئیلاهین. سەرەکیترینیان پیر بەنیامینە، لەگەڵ داوود، پیر موسی و ئەوانی دیکە، لەوانە ئەو تاکە ژنەی لە ناویاندایە. هەفتەن وەک کۆمەڵە حەوتکەسییە بەرزترەکەی بوونەوەرە پیرۆزەکان، هاوەڵە ناوەکیترینەکانی ئیلاهی، بەرزترین پێگەیان لە پلەبەندیی فریشتەکانی ئایینی یارساندا هەیە.
ناوەکە و ژمارەی حەوت
ناوی هەفتەن بە سادەیی واتای حەوتەکە، یان حەوت کەسەکەیە، لە وشەی حەوتەوە؛ ئەم کۆمەڵەیە وەک کۆمەڵە گەورە حەوتکەسییەکەی هاوەڵە پیرۆزە ناوەکیترینەکانی ئیلاهی دەناسێنێت.
ناوی هەفتەن، کە هەندێک جار هەفت تەن دەنووسرێت، واتای حەوتەکەیە، یان بە مانای وشە بە وشە حەوت کەس یان حەوت جەستە، لە وشەی حەوت لە زمانە ئێرانییەکان و کوردیدا. ژمارەی حەوت یەکێکە لە پیرۆزترین و دووبارەبووترین ژمارەکان لە نەریتە ئایینییەکانی ناوچەکەدا، بە تایبەتی ئایینەکانی جیهانی کورد؛ ئایینی یارسان دوو کۆمەڵە حەوتکەسییەکەی هەیە، هەفتەن و هەفتەوانە؛ ئایینی ئێزیدی هەفت سڕی هەیە، حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە یان حەوت نهێنییەکە؛ و نەریتی کۆنی زەردەشتی حەوت ئەمەشە سپەنتاکەی هەیە، نەمرە پیرۆزەکان. دووبارەبوونەوەی حەوتە پیرۆزەکە لە ناو ئەم نەریتانەدا دەنگدانەوەی میراتێکی قووڵ و هاوبەشی خەیاڵی ئایینیی جیهانی ئێرانی و کوردییە. بۆیە ناوی هەفتەن ئەم کۆمەڵەیە وەک کۆمەڵە گەورە و پیرۆزە حەوتکەسییەکەی هاوەڵە ناوەکیترینەکانی ئیلاهی لە ئایینی یارساندا دەناسێنێت؛ حەوتە نزیکترینەکە لە دەرکەوتنی ئیلاهی. ناسینی ناوەکە و ژمارە پیرۆزەکە سەرەتای ناسینی پێگەی هەفتەنە لە ڕوانگەی یارساندا؛ حەوتە پیرۆزەکەی بازنە ناوەکیترینەکەی پیرۆزی.
خاڵە سەرەکییەکان
هەفتەن، بە واتای حەوتەکە، کۆمەڵەیەکی بەرزتری حەوتکەسیی بوونەوەرە پیرۆزەکانن لە ئایینی یارساندا.
ئەوان حەوت هاوەڵە پیرۆزە نزیکترینەکەن لە دەرکەوتنی ئیلاهی.
سەرەکیترینیان پیر بەنیامینە، لەگەڵ داوود و پیر موسی و ئەوانی دیکە.
هاوەڵی وەحیی دامەزراندنی سوڵتان سەهاک بوون.
ناوەکیترین پلەبەندیی فریشتەکانی گەردوونی یارسان پێک دەهێنن.
ئەوان بەرزترەکەی دوو کۆمەڵە حەوتکەسییەکەن، ئەوی دیکە هەفتەوانەیە.
زانیارییە خێراکان
ناو: هەفتەن (هەفت تەن)، بە واتای حەوتەکە
نەریت: ئایینی یارسان (ئەهلی حەق)
سروشت: کۆمەڵە حەوتکەسییە بەرزترەکەی بوونەوەرە پیرۆزەکان، هاوەڵە ناوەکیترینەکانی ئیلاهی
سەرەکیترین ئەندام: پیر بەنیامین، ڕێنیشاندەر
ئەندامانی دیکە: داوود، پیر موسی، بابا یادگار و ئەوانی دیکە
ئەندامە ژنەکە: خاتوون ڕەزبار، تاکە ژنەکەی ناویان
هاوەڵی چی بوون: دەرکەوتنی ئیلاهی لە سوڵتان سەهاکدا
هاوشێوەکان: هەفت سڕی ئێزیدی و ئەمەشە سپەنتاکانی زەردەشتی
کۆمەڵە حەوتکەسییەکەی دیکە: هەفتەوانە، حەوت هێزەکەی جیهانی دەرەکی
میرات: نهێنییەکی بنەڕەتیی ئایینی یارسان
کۆمەڵە حەوتکەسییە بەرزترەکە
هەفتەن بەرزتر و ناوەکیترەکەی دوو کۆمەڵە حەوتکەسییەکەی بوونەوەرە پیرۆزەکانن؛ حەوت هاوەڵە نزیکترینەکە لە دەرکەوتنی ئیلاهی، کە بەرزترین پێگەیان لە پلەبەندیی فریشتەکانی ئایینی یارساندا هەیە.
لە ڕوانگەی یارساندا، سوڵتان سەهاک دەرکەوتنی ئیلاهییە کە لەگەڵ بوونەوەرە پیرۆزەکانە، کە بە دوو کۆمەڵەی حەوتکەسی هەژمار دەکرێن، هەفتەن و هەفتەوانە. لەمانە هەفتەن بەرزتر و ناوەکیترەکانن؛ حەوت هاوەڵە پیرۆزە نزیکترینەکە لە ئیلاهی، بازنە ناوەکیترینەکەی بوونەوەرە پیرۆزەکان، کە بە ڕاستەوخۆترین شێوە بەشداری لە کاری ئیلاهیدا دەکەن و بە نزیکترین شێوە هاوەڵی دەرکەوتنی ئیلاهین. لە هەفتەوانە بەرزترن، حەوتە دووەمەکە کە کاروباری جیهانی دەرەکییان پێ سپێردراوە؛ هەفتەن سەر بە بواری ناوەکیترین و بەرزترن، هاوەڵانی ئیلاهی خۆی. ئەم پێگەیە وەک کۆمەڵە حەوتکەسییە بەرزتر و ناوەکیترینەکە، هەفتەن وەک بەرزترین بوونەوەرە پیرۆزەکانی ئایینی یارسان دەناسێنێت؛ حەوتە نزیکترینەکە لە دەرکەوتنی ئیلاهی. سەر بە هەفتەن بوون واتە سەر بە بازنە ناوەکیترینەکەی پیرۆزی بوون، هاوەڵانی ئیلاهی لە دەرکەوتنیدا. ئەم پێگەیە وەک کۆمەڵە حەوتکەسییە بەرزترەکە سروشتی بنەڕەتیی هەفتەنە و وەک ناوەکیترین و بەرزترین بوونەوەرە پیرۆزەکان دەیانناسێنێت. هەفتەن وەک کۆمەڵە حەوتکەسییە بەرزترەکە، حەوت هاوەڵە ناوەکیترینەکەی ئیلاهی، پێگەیان لە لووتکەی پلەبەندیی فریشتەکانی ئایینی یارساندا هەیە.
حەوت هاوەڵەکە
هەفتەن حەوت هاوەڵی پیرۆز لەخۆ دەگرن، کە سەرەکیترینیان پیر بەنیامینە، ڕێنیشاندەر، لەگەڵ داوود، پیر موسی و ئەوانی دیکە، لەوانە ئەو تاکە ژنەی لە ناویاندایە.
هەفتەن حەوتن و لە ناویاندا هەندێک هاوەڵی پیرۆز بە تایبەتی لە نەریتی یارساندا ڕێزیان لێ دەگیرێت و ناویان دەهێنرێت. سەرەکیترینیان پیر بەنیامینە، کە وەک ڕێنیشاندەر یان ڕێنیشاندەری ڕۆحی ڕێزی لێ دەگیرێت؛ خاوەنی بەرزترین پلە لە ناو هاوەڵەکاندا، کە زۆرجار بە جەبرائیلی سەرەفریشتە دەچوێنرێت. لەگەڵ ئەودا داوود هەیە، ڕێنیشاندەرەکە کە یارسانییەکان بە نازناوێکی ڕێزلێگیراو دەیناسن؛ پیر موسی، نووسەرە پیرۆزەکە کە لە نەریتدا وشە ئیلاهییەکانی تۆمار کردووە و بە فریشتەی تۆمارکردن دەچوێنرێت؛ و بابا یادگار، کەسایەتییەکی پیرۆز کە زۆر ڕێزی لێ دەگیرێت. لە ناو حەوتەکەدا تاکە ژنەکەش هەیە، خاتوون ڕەزبار، خاتوونە پیرۆزەکە و، بەپێی نەریت، دایکی سوڵتان سەهاک؛ تاکە ژن لە ناو هاوەڵە ناوەکیترینەکاندا. ئەم حەوت هاوەڵە پیرۆزە پێکەوە هەفتەن پێک دەهێنن، بازنە ناوەکیترینەکەی بوونەوەرە پیرۆزەکانی ئایینی یارسان، کە هەریەکەیان لە نەریتە پیرۆزەکە و ئەو شیعرانەی دەخوێندرێنەوەدا ڕێزی لێ دەگیرێت و ناوی دەهێنرێت. ناوهێنان و ڕێزلێگرتن لەم حەوت هاوەڵە ناوەندی ڕێزلێگرتنە لە هەفتەن، بوونەوەرە پیرۆزە ناوەکیترینەکانی ئایینەکە.
هاوەڵەکان لە سەردەمەکاندا
لە ڕوانگەی یارساندا، هاوەڵە پیرۆزەکانی هەفتەن لە دەرکەوتنە یەک لە دوای یەکەکانی ئیلاهیدا لە سەردەمەکانی جیهان هاوەڵی دەکەن؛ لە تەنیشت هەر دەرکەوتنێکی ئیلاهیدا شێوەی زەویی وەردەگرن.
تایبەتمەندییەکی ئایینی یارسان ڕوانگەکەیەتی بۆ ئیلاهی کە بە زنجیرەیەک لە بەرجەستەبوون یان دەرکەوتن لە سەردەمەکانی جیهاندا خۆی لە جیهان دەردەخات؛ هەریەکەیان دەرکەوتنی زاتی ئیلاهیی تاکە. لەم ڕوانگەیەدا هاوەڵە پیرۆزەکانی هەفتەن لەم دەرکەوتنانەی یەک لە دوای یەکدا هاوەڵی ئیلاهی دەکەن، خۆشیان لە تەنیشت هەر دەرکەوتنێکی ئیلاهیدا شێوەی زەویی وەردەگرن. بەم شێوەیە لە سەردەمی دەرکەوتنە باڵاکە لە سوڵتان سەهاکدا، هاوەڵەکان بە شێوەکانی پیر بەنیامین، داوود، پیر موسی و ئەوانی دیکە دەرکەوتن، هەروەک لە سەردەمە پێشووترەکاندا، وەک سەردەمی شا خۆشین، ئیلاهی و هاوەڵەکانی بە شێوەی دیکە دەرکەوتبوون. ئەم ڕوانگەیە بۆ هاوەڵە پیرۆزەکان کە لە سەردەمەکاندا هاوەڵی ئیلاهی دەکەن و لە تەنیشت هەر دەرکەوتنێکدا شێوەی زەویی وەردەگرن، دەنگدانەوەی باوەڕی یارسانە بە دەرکەوتنە یەک لە دوای یەکەکانی ئیلاهی و گواستنەوەی ڕۆحەکان لە جەستەیەک بۆ جەستەیەکی دیکە. بۆیە هەفتەن تەنها هاوەڵانی یەک سەردەم نین، بەڵکو هاوەڵە هەتاهەتاییەکانی ئیلاهین لە هەموو دەرکەوتنەکانیدا. ئەم ڕوانگەیە بۆ هاوەڵەکان لە سەردەمەکاندا لایەنێکی قووڵی هەفتەنە و وەک هاوەڵە هەتاهەتاییە ناوەکیترینەکانی ئیلاهی دەیانناسێنێت. لە ڕوانگەی یارساندا هەفتەن وەک هاوەڵە هەتاهەتاییەکانی ئیلاهی لە دەرکەوتنە یەک لە دوای یەکەکانیدا دەناسرێن.
هەفتەن و هەفتەوانە
لەگەڵ هەفتەن، کۆمەڵە حەوتکەسییە بەرزترەکە، کۆمەڵەیەکی دووەمی حەوتکەسی هەیە، هەفتەوانە، حەوت هێزەکە کە کاروباری جیهانی دەرەکییان پێ سپێردراوە و ڕەچەڵەکەکانیان بوون بە خانە ڕۆحییەکانی کۆمەڵگەی یارسان.
لە تەنیشت هەفتەن، کۆمەڵە حەوتکەسییە بەرزتر و ناوەکیترینەکە، نەریتی یارسان کۆمەڵەیەکی دووەمی حەوتکەسی هەژمار دەکات، هەفتەوانە، حەوت هێز یان حەوت کوڕەکە. هەفتەن هاوەڵە ناوەکیترینەکانی ئیلاهین و سەر بە بواری بەرزترن، بەڵام هەفتەوانە کاروباری جیهانی دەرەکییان پێ سپێردراوە؛ هەریەکەیان بەرپرسی ڕێنماییی کۆمەڵێک لە باوەڕدارانە. ئەو ڕەچەڵەکانەی لەوانەوە هاتن بوون بە خانە ڕۆحییە سەرەتاییەکان، خاندەنەکان، کە کۆمەڵگە ئایینییەکەی یارسان بەسەریاندا ڕێک خراوە. ئەم دوو کۆمەڵە حەوتکەسییە، هەفتەن و هەفتەوانە، پێکەوە پێکهاتە گەورەکەی بوونەوەرە پیرۆزەکانی ئایینی یارسان پێک دەهێنن؛ هاوەڵە ناوەکیترینەکانی ئیلاهی و هێزەکانی جیهانی دەرەکی. پەیوەندیی ئەم دوو کۆمەڵەیە، بەرزترەکە و دەرەکییەکە، تایبەتمەندییەکی ڕوانگەی یارسانە بۆ پیرۆزی؛ پلەکانی هاوەڵە ئیلاهییەکان و هێزەکانی جیهان. ئەم پەیوەندییە بە هەفتەوانە یارمەتیی دیارکردنی پێگەی هەفتەن دەدات وەک بەرزتر و ناوەکیترەکەی دوو کۆمەڵە گەورە حەوتکەسییەکە. لەم پێکهاتەیەی دوو کۆمەڵە حەوتکەسییەکەدا ڕوانگەی تەواو بۆ بوونەوەرە پیرۆزەکانی ئایینی یارسان دەردەبڕدرێت، هەفتەن لە سەرەوەیاندا وەک هاوەڵە ناوەکیترینەکانی ئیلاهی.
واتا و گرنگی
هەفتەن زیاتر لە هەر شتێک نوێنەری ناوەکیترین نهێنیی ڕوانگەی یارسانن بۆ ئیلاهی؛ حەوت هاوەڵە پیرۆزەکە کە بە نزیکترین شێوە هاوەڵی دەرکەوتنی ئیلاهین، پلەبەندیی بەرزتری فریشتەکانی ئایینەکە. وەک هاوەڵە ناوەکیترینەکان نوێنەری ئەو بوونەوەرە پیرۆزانەن کە نزیکترینن لە ئیلاهی خۆی.
هەفتەن هەروەها نوێنەری ڕوانگەی یارسانن بۆ ئیلاهی کە لە سەردەمە یەک لە دوای یەکەکاندا لەگەڵ بوونەوەرە پیرۆزەکان لە جیهان دەردەکەوێت، و پێکهاتە پیرۆزەکەی کۆمەڵە حەوتکەسییەکان کە بوونەوەرە پیرۆزەکانی ئایینەکە ڕێک دەخات. لەمەدا نوێنەری ناوەکیترین نهێنی و ڕێکخستنە پیرۆزەکەی تێگەیشتنی یارسانن بۆ ئیلاهی. دووبارەبوونەوەی حەوتە پیرۆزەکە، لێرە لە هەفتەن، لە هەفت سڕی ئێزیدی و لە ئەمەشە سپەنتاکانی زەردەشتیدا، دەنگدانەوەی میراتێکی قووڵ و هاوبەشی خەیاڵی ئایینیی جیهانی ئێرانی و کوردییە. لە هەموو ئەمانەدا هەفتەن لە قووڵترین تایبەتمەندییەکانی ئایینی یارسانن؛ نوێنەری بازنە ناوەکیترینەکەی هاوەڵە پیرۆزەکانی ئیلاهی، بەرزترەکەی دوو کۆمەڵە حەوتکەسییەکە و ڕوانگەی بوونەوەرە پیرۆزەکان کە لە سەردەمەکاندا هاوەڵی ئیلاهی دەکەن. ناوەکیترین نهێنیی ڕوانگەی یارسانن بۆ ئیلاهی، کە سەرەکیترینیان پیر بەنیامینە، و لەگەڵ هەفتەوانە پێکهاتە گەورەکەی بوونەوەرە پیرۆزەکانی ئەم ئایینە زیندووەی کورد پێک دەهێنن.
هەفتەن و کورد
هەفتەن بوونەوەرە پیرۆزەکانی ئایینی یارسانن، یەکێک لە نەریتە ئایینییە ڕەسەن و تایبەتەکانی گەلی کورد، و بەشێکن لە میراتە دەوڵەمەندە ئایینی و کولتوورییەکەی کورد، بە تایبەتی کۆمەڵگەی کوردی یارسان.
ئایینی یارسان، کە ئەهلی حەقیشی پێ دەگوترێت، یەکێکە لە نەریتە ئایینییە ڕەسەن و تایبەتەکانی گەلی کورد، کە نەریتە پیرۆزەکانی بە زمانی کوردیی گۆرانی پارێزراون. بوونەوەرە پیرۆزەکانی، لەوانە هەفتەن، بەشێکن لە میراتە دەوڵەمەند و تایبەتە ئایینییەکەی کورد، بە تایبەتی کۆمەڵگەی کوردی یارسان کە بۆیان بوونەوەرە زیندووەکانی ڕێزلێگرتنی ئایینین. ڕوانگەی هاوەڵە پیرۆزە ناوەکیترینەکانی ئیلاهی و پێکهاتە پیرۆزەکەی کۆمەڵە حەوتکەسییەکان دەنگدانەوەی قووڵی و تایبەتیی ڕوانگە ئایینییەکەی یارسانن؛ بەشێکی بەهادار لە میراتە ئایینییەکەی گەلی کورد. دووبارەبوونەوەی حەوتە پیرۆزەکە لە هەفتەنی یارسان، هەفت سڕی ئێزیدی و ئەمەشە سپەنتاکانی زەردەشتیدا، دەنگدانەوەی میراتە قووڵ و هاوبەشەکەی جیهانی ئایینیی ئێرانی و کوردییە، کە کورد میراتگریەتی. بۆ کوردە یارسانییەکان، هەفتەن بوونەوەرە پیرۆزە زیندوو و خۆشەویستەکانن، هاوەڵە ناوەکیترینەکانی ئیلاهی. بە ناساندنی هەفتەن ڕێز لە نهێنییەکی بنەڕەتیی ئایینی یارسان دەگرین، بەشێک لە میراتە تایبەتە ئایینییەکەی گەلی کورد؛ هاوەڵە پیرۆزە ناوەکیترینەکانی ئیلاهی کە ڕوانگەکەیان لە قووڵترین تایبەتمەندییەکانی نەریتەکەیە و ڕێزلێگرتنیان تا ئەمڕۆش وەک ڕێزلێگرتنێکی ئایینیی زیندوو لە کۆمەڵگەی یارساندا بەردەوامە.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا ڕێزلێگرتن لە هەفتەن ئایینی یارسان دەکاتە ئایینێکی فرەخودایی؟ نەخێر. ئایینی یارسان، وەک نەریتە پەیوەندیدارەکانی ناوچەکە، لە ناوەڕۆکی خۆیدا لە دەوری زاتی ئیلاهیی تاکە، خودای تاک، کە خۆی لە جیهان دەردەخات. هەفتەن حەوت خودای ڕکابەر نین، بەڵکو بوونەوەرە پیرۆزەکانن، هاوەڵە ناوەکیترینەکانی دەرکەوتنی ئیلاهی، کە لە ڕێگەیانەوە کاری ئیلاهی ئەنجام دەدرێت و لە ناو ئایینێکدا ڕێزیان لێ دەگیرێت کە ناوەندەکەی زاتی ئیلاهیی تاکە. باشترە وەک ناوەکیترین پلەبەندیی فریشتەکانی ئایینەکە تێیان بگەین، هاوشێوەی سەرەفریشتەکانی نەریتەکانی دیکە و کۆمەڵەی هەفت سڕ لە ئایینی ئێزیدیدا، نەک خودای سەربەخۆ. پێویستە بە دروستی لە ئایینی یارسان تێبگەین، بە ڕێزەوە بۆ ڕوانگەکەی خۆی دەربارەی ئیلاهیی تاک و هاوەڵە پیرۆزەکانی.
ئایا ئەندامانی هەفتەن هەمیشە هەمان حەوت کەسن؟ نەریتی یارسان باوەڕی وایە هاوەڵە پیرۆزەکانی هەفتەن لە دەرکەوتنە یەک لە دوای یەکەکانی ئیلاهیدا لە سەردەمەکانی جیهان هاوەڵی دەکەن، لە تەنیشت هەر دەرکەوتنێکدا شێوەی زەویی وەردەگرن. بۆیە هاوەڵەکان وەک بوونەوەرە پیرۆزە هەتاهەتاییەکان دەناسرێن کە لە سەردەمی جیاوازدا بە شێوەی جیاواز دەردەکەون. لە سەردەمی دەرکەوتنە باڵاکە لە سوڵتان سەهاکدا بە شێوەی پیر بەنیامین و داوود و پیر موسی و ئەوانی دیکە دەرکەوتن. لیست و شێوەکانی هاوەڵەکان لە گێڕانەوەی جیاوازدا لەوانەیە تا ڕادەیەک جیاواز بن، هەروەک سروشتی نەریتێکە کە لە شیعری پیرۆز و گواستنەوەی زارەکیدا پارێزراوە، بەڵام ڕوانگەی بنەڕەتی بۆ حەوت هاوەڵە ناوەکیترینەکەی ئیلاهی بەردەوامە.
هەفتەن چۆن دەناسرێن و دەپارێزرێن؟ هەفتەن لە ڕێگەی نەریتە پیرۆزەکانی ئایینی یارسان دەناسرێن، زیاتر لە هەر شتێک شیعرە پیرۆزەکانی کەلامی سەرەنجام؛ ئەو گێڕانەوانەی بە وەحیی ئیلاهی هاتوون و لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی دیکە پارێزراون و گوازراونەتەوە، کە تێیاندا هاوەڵە پیرۆزەکان و کردارەکانیان ڕێز دەکرێن و یاد دەکرێنەوە. ئەم سەرچاوە پیرۆزانە بە ڕێزەوە ناو دەبەین، بەبێ ئەوەی دەقە شیعرییە پیرۆزەکان دووبارە بکەینەوە؛ ڕێز لە نەریتە زیندووەکە دەگرین کە لە ڕێگەیەوە هەفتەن دەناسرێن و ڕێزیان لێ دەگیرێت.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
سوڵتان سەهاک: دەرکەوتنە مەزنەکەی ئیلاهی کە هەفتەن هاوەڵی بوون
پیر بەنیامین: سەرەکیترینی هەفتەن، ڕێنیشاندەر
داوود: یەکێک لە هەفتەن، هاوەڵە پیرۆزەکان
پیر موسی: نووسەرە پیرۆزەکەی هەفتەن
بابا یادگار: کەسایەتییەکی پیرۆزی ڕێزلێگیراوی ئایینی یارسان
خاتوون ڕەزبار: تاکە ژن لە ناو هەفتەندا
هەفتەوانە: کۆمەڵە حەوتکەسییە دووەمەکە، حەوت هێزەکەی جیهانی دەرەکی
هەفت سڕ: حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکەی ئایینی ئێزیدی
پرسیارە باوەکان
هەفتەن لە ئایینی یارساندا چییە؟
هەفتەن، ناوێک کە واتای حەوتەکەیە، کۆمەڵە بەرزترەکەی دوو کۆمەڵە گەورە حەوتکەسییەکەی بوونەوەرە پیرۆزەکانن لە ئایینی یارساندا، کە ئەهلی حەقیشی پێ دەگوترێت؛ حەوت هاوەڵە پیرۆزەکە یان بوونەوەرە ئیلاهییەکان کە نزیکترینن لە دەرکەوتنی ئیلاهی لە سوڵتان سەهاکدا. ئەوان بازنە ناوەکیترینەکەی بوونەوەرە پیرۆزەکانن، کە هاوەڵی وەحیی دامەزراندنەکە بوون و ناوەکیترین پلەبەندیی فریشتەکانی گەردوونی یارسان پێک دەهێنن.
ئەندامانی هەفتەن کێن؟
هەفتەن حەوت هاوەڵی پیرۆزن، کە سەرەکیترینیان پیر بەنیامینە؛ وەک ڕێنیشاندەر یان ڕێنیشاندەری ڕۆحی ڕێزی لێ دەگیرێت. لەگەڵ ئەودا داوود هەیە، ڕێنیشاندەرەکە؛ پیر موسی، نووسەرە پیرۆزەکە کە وشە ئیلاهییەکانی تۆمار کردووە؛ بابا یادگار، کەسایەتییەکی پیرۆز کە زۆر ڕێزی لێ دەگیرێت؛ و تاکە ژنەکەی ناویان، خاتوون ڕەزبار، خاتوونە پیرۆزەکە و، بەپێی نەریت، دایکی سوڵتان سەهاک. پێکەوە بازنە ناوەکیترینەکەی بوونەوەرە پیرۆزەکانی ئایینەکە پێک دەهێنن.
ناوی هەفتەن واتای چییە؟
ناوی هەفتەن، کە هەندێک جار هەفت تەن دەنووسرێت، واتای حەوتەکەیە، یان بە مانای وشە بە وشە حەوت کەس، لە وشەی حەوت لە زمانە ئێرانییەکان و کوردیدا. ژمارەی حەوت یەکێکە لە پیرۆزترین و دووبارەبووترین ژمارەکان لە نەریتە ئایینییەکانی جیهانی کورددا؛ لە هەفتەن و هەفتەوانەی یارسان، هەفت سڕی ئێزیدی و ئەمەشە سپەنتاکانی زەردەشتیدا دەردەکەوێت و دەنگدانەوەی میراتێکی قووڵ و هاوبەشە.
جیاوازیی نێوان هەفتەن و هەفتەوانە چییە؟
هەفتەن و هەفتەوانە دوو کۆمەڵە گەورە حەوتکەسییەکەی بوونەوەرە پیرۆزەکانی ئایینی یارسانن. هەفتەن حەوتە بەرزتر و ناوەکیترینەکەن، هاوەڵە نزیکترینەکان لە دەرکەوتنی ئیلاهی، کە سەر بە بواری بەرزترن. هەفتەوانە حەوتە دووەمەکەن، حەوت هێزەکە کە کاروباری جیهانی دەرەکییان پێ سپێردراوە و هەریەکەیان بەرپرسی ڕێنماییی کۆمەڵێکن. ڕەچەڵەکەکانیان بوون بە خانە ڕۆحییەکان، خاندەنەکان، لە کۆمەڵگەی یارساندا.
ئایا ڕێزلێگرتن لە هەفتەن فرەخوداییە؟
نەخێر. ئایینی یارسان لە ناوەڕۆکی خۆیدا لە دەوری زاتی ئیلاهیی تاکە، خودای تاک، کە خۆی لە جیهان دەردەخات. هەفتەن حەوت خودای ڕکابەر نین، بەڵکو بوونەوەرە پیرۆزەکانن، هاوەڵە ناوەکیترینەکانی دەرکەوتنی ئیلاهی، کە لە ڕێگەیانەوە کاری ئیلاهی ئەنجام دەدرێت؛ لە ناو ئایینێکدا ڕێزیان لێ دەگیرێت کە ناوەندەکەی ئیلاهیی تاکە. باشترە وەک ناوەکیترین پلەبەندیی فریشتەکانی ئایینەکە تێیان بگەین، هاوشێوەی سەرەفریشتەکانی نەریتەکانی دیکە.
هەفتەن چ پەیوەندییەکی بە کوردەوە هەیە؟
هەفتەن بوونەوەرە پیرۆزەکانی ئایینی یارسانن، یەکێک لە نەریتە ئایینییە ڕەسەن و تایبەتەکانی گەلی کورد، کە نەریتە پیرۆزەکانی بە زمانی کوردیی گۆرانی پارێزراون. بەشێکن لە میراتە دەوڵەمەندە ئایینییەکەی کورد، بە تایبەتی کۆمەڵگەی کوردی یارسان کە بۆیان بوونەوەرە زیندووەکانی ڕێزلێگرتنی ئایینین. دووبارەبوونەوەی حەوتە پیرۆزەکە لە ناو ئایینەکانی کورددا دەنگدانەوەی میراتە قووڵ و هاوبەشە ئایینییەکەی ئێرانی و کوردییە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
ئایینی یارسان (ئەهلی حەق) و هەفت تەن — ویکیپیدیا
ئەهلی حەق: هەفت تەن و هاوەڵەکان — ویکیپیدیا
ئایینی یارسان — مێژووی کوردستان
ماڵپەڕی مێژووی کورد: سوڵتان سەهاک
ماڵپەڕی مێژووی کورد: پیر بەنیامین