Nusrat al-Din, Malik Hazarasp sonrasındaki tartışmalı silsilede geçer. Benzer unvanlı kişileri ayırmak tarihleri ve Moğol dönemi bağlamını açıklığa kavuşturur.

Bugünkü İzeh’in alçak binaları ve yolları, uzun dağ sırası ve bulutlu gök altında ovaya yayılıyor
Modern İzeh, Farzad Mehdipoor, 22 Mayıs 2011, CC BY 3.0. Hanedanın başkenti İdhac’ın yeridir; Nusrat al-Din’e ait belirlenmiş saray gösterilmez. © Farzad Mehdipoor · 22 May 2011 · CC BY 3.0 · Wikimedia Commons / Panoramio.

Taht sırası kaydı

Spuler, Malik Hazarasp’ı oğulları İmadüddin’in 646/1248–49’da, Nusrat al-Din’in 649/1251–52’de ve ardından Takla’nın izlediği olası silsileyi verir. Fakat Takla’nın doğrudan babasının yerine geçmiş olabileceğini açık bırakır. [1] Dolayısıyla 1252–1257 kesin beş yıllık saltanat değildir. Kayıt ünlü komutan biyografisinden çok tartışmalı bir ardıllığı destekler.

Üç kişiyi ayırmak

Nusrat al-Din tekrarlanan bir şeref unvanıdır. Kurtuluş, Malik Hazarasp’ı Nusreddin Hezâresb diye adlandırır ve sonraki Nusretüddin Ahmed’i ayrıca ele alır. [2] Spuler’in kısa kaydındaki oğul her ikisinden farklıdır. [1] Sonraki hükümdarın himayesi veya mali düzeni sırf unvan benzerliğiyle önceki kişiye aktarılamaz.

Tekrarlanan unvanı ayırmak
KişiKaynaklardaki yeri
Malik Hazarasp / Nusrat al-DinÖnceki hükümdar; tartışılan oğulların babası
Nusrat al-Din ibn HazaraspTakla öncesinde olası hükümdar; 649/1251–52 başlangıcı
Nusrat al-Din AhmedI. Efrâsiyâb sonrası hükümdar; önceki oğul değil

Takla ve Bağdat seferi

Kurtuluş bazı tarihçilerin İmadüddin’i araya koyduğunu, çoğunun doğrudan Takla’ya geçtiğini söyler. Hülâgû’nun Bağdat seferine katılma, Luristan’a çekilme ve 1258’de idam Takla’yla ilişkilidir. Moğolların atadığı Şemseddin Alp Argun onun yeğeni değil kardeşidir. [2] Amitai, Hülâgû’nun Maveraünnehir’e gelişini 1255’e, İsmâilî seferini 1256’ya, Bağdat’ın alınmasını 1258’e yerleştirir. [3] Bu ortam Nusrat al-Din’in şahsi savaşlarını, diplomasisini veya savunma başarılarını kanıtlamaz.

İdhac, bugünkü İzeh

Ehsani İzeh’i kuzeydoğu Huzistan’da, Karun’un doğusunda, ova ile Zagros arasında bir vadiye yerleştirir. Başkent İdhac ve Malamir diye de bilinir. Hazaraspîleri Suriye’den gelen Kürt aşiretinin kurduğu hanedan olarak tanımlar; dağ geçidinin yerel iktidardaki önemini açıklar. Atabegler Atabeg Yolu veya Şah Yolu denilen taş döşeli kervan güzergâhını geliştirdi. [4] Bu hanedan ve bölge tarihidir; yolun Nusrat al-Din tarafından yaptırıldığını göstermez.

Kişisel kayıtların sınırı

Spuler kronoloji farklarını ve iç gelişmelere dair bilgi kıtlığını vurgular. [1] Buradaki kaynaklar çocukluğunu, adlandırılmış kültür siparişlerini, süvari örgütünü veya idari reformlarını belgelemez. Hanedanın yaşaması bunları kişisel başarı yapmaz. Kesin saltanat yerine belirsizlik görünür kalmalıdır.

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. Bertold Spuler, Atābakān-e Lorestān, Encyclopaedia Iranica II/8 (1987), pp. 896–898; disputed succession and source limits.
  2. Rıza Kurtuluş, Lur-ı Büzürg, TDV İslâm Ansiklopedisi 27 (2003), pp. 225–226; names, succession and Takla.
  3. Reuven Amitai, Il-Khanids i. Dynastic History, Encyclopaedia Iranica XII/6 (2004); early Mongol chronology.
  4. Kaveh Ehsani, Iḏeh, Encyclopaedia Iranica (2008); capital geography, dynastic origins and caravan road.
  5. Farzad Mehdipoor, Izeh Panorama, 22 May 2011; CC BY 3.0, Panoramio image reviewed on Wikimedia Commons.