نوسرەتەدینی هەزارئەسپی: جێگرەوەیەکی ناکۆک لە لورستان

نوسرەتەدین لە ڕوایەتێکی ناکۆکی دوای مەلیک هەزارئەسپ دەردەکەوێت. جیاکردنەوەی ناوە لێکچووەکان بەروار و چوارچێوەی مۆنگۆلی ڕوون دەکاتەوە.

تۆماری جێگرەوە

سپولەر ڕیزێکی ئەگەری دەدات: کوڕەکانی مەلیک هەزارئەسپ، عیمادەدین لە ٦٤٦/١٢٤٨–٤٩ و نوسرەتەدین لە ٦٤٩/١٢٥١–٥٢، پێش تەکلا. بەڵام ئەگەری ئەوەش دەهێڵێتەوە کە تەکلا ڕاستەوخۆ جێگای باوکی گرتبێتەوە. [1] کەواتە پێنج ساڵی ١٢٥٢–١٢٥٧ فەرمانڕەوایی دڵنیا نییە. بابەتەکە جێگرەوەیەکی ناکۆکە، نە ژیاننامەی سەربازیی سەلمێنراو.

سێ کەسی جیاواز

نوسرەتەدین نازناوێکی دووبارەبووەوەیە. کورتولوش مەلیک هەزارئەسپ بە نوسرەدین هەزارئەسپ دەناسێنێت و نوسرەتەدین ئەحمەدی دواتر بەجیا دەکۆڵێتەوە. [2] کوڕە کەم‌تۆمارکراوەکەی سپولەر لە هەردووکیان جیاوازە. [1] پاڵپشتیی چاندی یان ڕێکاری باجیی پاشاکەی دواتر بە تەنها لێکچوونی نازناو ناگوازرێتەوە بۆ ئەو.

تەکلا و هێرشی بەغدا

کورتولوش دەڵێت هەندێک ڕوایەت عیمادەدین دەخاتە ناوەڕاست و زۆریان ڕاستەوخۆ تەکلا دەناسێنن. بەشداریی هێرشی هولاکۆ و کشانەوە بۆ لورستان و ئێعدامی ١٢٥٨ پەیوەست بە تەکلایە. شەمسەدین ئەلپ ئەڕغونی دانراوی مۆنگۆل براکەی بوو نە برازاکەی. [2] ئەمیتای هاتنی هولاکۆ بۆ ماوەراوەنەهر لە ١٢٥٥ و هێرشی ئیسماعیلییەکان لە ١٢٥٦ و گرتنی بەغدا لە ١٢٥٨ دادەنێت. [3] ئەمە شەڕ و دیپلۆماسی یان بەرگریی تاکەکەسی نوسرەتەدین ناسەلمێنێت.

ئیذەج، ئیذەی ئێستا

ئیحسانی ئیذە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی خوزستان و ڕۆژهەڵاتی کارون لە دۆڵی نێوان دەشت و زاگرۆس دادەنێت. پایتەخت بە ئیذەج و مالەمیرش ناسراوە. خانەدانەکە بە دامەزراوی هۆزێکی کوردی هاتوو لە سووریا دەناسێنێت و گرنگیی دەربەندی چیا بۆ دەسەڵات دەخاتەڕوو. ئەتابەگەکان ڕێگای کاروانی بەردڕێژکراوی ئەتابەگ یان پاشایان باشتر کرد. [4] ئەمە مێژووی خانەدان و ناوچەیە، نە بەڵگەی دروستکردنی ڕێگا لەلایەن نوسرەتەدین.

سنووری تۆماری تاکەکەسی

سپولەر ناکۆکیی بەروار و کەمی زانیاریی گەشەی ناوخۆ دەخاتەڕوو. [1] سەرچاوەکان منداڵیی ئەو و فەرمانی چاندی دیاریکراو و ڕێکخستنی سوارە و چاکسازیی کارگێڕی تۆمار ناکەن. مانەوەی خانەدان ئەمانە ناکاتە دەستکەوتی تاکەکەسی. دەبێت نادڵنیایی بەروارەکان دیار بمێنێت.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

1. Bertold Spuler, Atābakān-e Lorestān, Encyclopaedia Iranica II/8 (1987), pp. 896–898; disputed succession and source limits.
2. Rıza Kurtuluş, Lur-ı Büzürg, TDV İslâm Ansiklopedisi 27 (2003), pp. 225–226; names, succession and Takla.
3. Reuven Amitai, Il-Khanids i. Dynastic History, Encyclopaedia Iranica XII/6 (2004); early Mongol chronology.
4. Kaveh Ehsani, Iḏeh, Encyclopaedia Iranica (2008); capital geography, dynastic origins and caravan road.
5. Farzad Mehdipoor, Izeh Panorama, 22 May 2011; CC BY 3.0, Panoramio image reviewed on Wikimedia Commons.