Tevfik Vehbi kamu hizmetiyle Kürtçe araştırmalarını birleştirdi. Dilbilgisi kitapları ve C. J. Edmonds ile hazırladığı 1966 sözlüğü yazım ve söz varlığı çalışmalarını belgeler.

Süleymaniye’den kamu hizmetine
1891’de Süleymaniye’de doğan Tevfik Vehbi, Osmanlı ve Irak ordularında da hizmet etmiş bir Kürt araştırmacıydı. Paris Kürt Enstitüsü’nün çağdaş ölüm yazısı 1930 Süleymaniye valiliğini, sonraki bakanlık ve parlamento görevlerini kaydeder. [1] Yüksel’in biyografik incelemesi Süleymaniye, Bağdat ve İstanbul’da eğitimini belirtir. [2] Çalışması tek bir ömürlük akademik görevden çok çeşitli kurum ve dillerde gelişti.
1966 sözlüğü ve dili
C. J. Edmonds ile yazdığı A Kurdish-English Dictionary, 1966’da Clarendon Press tarafından yayımlandı. Temeli Süleymaniye’nin edebî diliydi; kitapta Southern Kirmanji, bugün Merkez Kürtçe veya Soranice denir. ERIC kaydı alıntı sözcük işaretlerini, dilbilgisi etiketlerini, takvim, adlar, fiiller ve anlatı metni eklerini açıklar. [3] Kapsamını böyle belirtmek, bütün Kürtçe çeşitlerinin sözlüğü saymaktan daha doğrudur.
Dilbilgisi ve yazım reformu
Yazarların girişi yazımı Vehbi’nin Bağdat’ta 1929–1930’da yayımlanan Destûrî Zimanî Kurdî’sine ve Arap öğrenciler için 1956 Beyrut dilbilgisine bağlar. Sözlük değiştirilmiş Arap alfabesinin Latin harfli aktarımını kullanır; ch, gh ve sh gibi birleşimleri tercih eder. [4] Bu belirli bir sistemdir; bütün Kürtçe yazının tek alfabe kullandığı varsayılamaz.
Diller arasında bilimsel çalışma
Yüksel, Avrupa dilleri bilgisinin ve Şarkiyat araştırmalarıyla etkileşiminin Kürtçe reform programını şekillendirdiğini savunur. Kürtçe, Arapça ve İngilizce dergilere katkılarıyla Britanyalı araştırmacılarla işbirliğini vurgular. [2] Sözlük bunun somut örneğidir. Bu alışverişler, kendi Kürtçeyi tanımlama ve geliştirme çabasıyla birlikte onu bir düşünsel ağ içinde konumlandırır.
Londra, anma ve erişim
Enstitünün ölüm yazısına göre 1958’de Irak’tan ayrılıp Londra’ya yerleşti, sürgünde yazmayı sürdürdü ve Ocak 1984’te orada öldü. Enstitünün kurucu üyesiydi; Irak Kürdistanı’nda Pîre Megrîn’e gömüldü. Son dilbilim yazısı Hêvî’de yayımlandı. [1] VejînLex bugün sözlüğün aranabilir sürümünü sunar ve Aso Mahmudi’nin sayısallaştırmasını kaydeder; ortak esere erişim böyle sürer. [5]
Kaynaklar ve ek okumalar
- Kurdish Institute of Paris, “La disparition de Tawfiq Wahby,” Bulletin de liaison et d’information, no. 4 (January–February 1984); contemporary institutional obituary.
- Metin Yüksel, “Tawfiq Wahbi and the Reform of the Kurdish Language in Contact Zones,” Archiv orientální 91/3 (2023 issue), pp. 403–421; public abstract in Hacettepe University’s research record.
- ERIC, record ED029287, A Kurdish-English Dictionary (1966), by Taufiq Wahby and C. J. Edmonds; bibliographic description and contents.
- Taufiq Wahby and C. J. Edmonds, A Kurdish-English Dictionary (1966), introduction, especially “Vocabulary” and “Transcription”; text presented by VejînLex.
- VejînLex, A Kurdish-English Dictionary: Central Kurdish–English edition, searchable entries and digitization credits.
- Ara Qadir, Tofiq Wehbi Mezar, 23 July 2011; own photograph, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.