Giriş
Êzidî yaratılış öyküsü, Kürt dünyasının bütün kutsal anlatılarının en güzel ve en eskileri arasındadır: Tek Tanrı’nın dünyayı ışıldayan bir İnci’den oluşturmasının, Yedi Kutsal Varlığı var etmesinin ve dünyanın bakımını onlara emanet etmesinin öyküsü.
Êzidî inancının kozmogonisinde Tanrı önce bir İnci yarattı; dünya, İnci açılıp bildiğimiz dünyaya dönüşmek üzere yeniden şekillenmeden önce, uzun bir çağ boyunca onun içinde kapalı kaldı. Ardından Tanrı yedi kutsal varlığı, büyük Yediliyi, Yedi Kutsal Varlığı var etti, onlarla bir ahit yaptı ve Tawusê Melek’i önderleri kılarak dünyayı onların bakımına verdi.
Êzidî yaratılış öyküsünü tanımak, Êzidî inancının kalbinde yatan derin ve kadim dünya tasavvuruyla karşılaşmaktır: Tek Tanrı’nın ışıldayan bir İnci’den ortaya çıkardığı ve kutsal varlıkların bakımına verdiği dünya; Êzidî halkının sevdiği, bölgenin en eski geleneklerine kök salan güzel bir kozmogoni.
İçindekiler
Dünyanın Açılması ve Yeniden Şekillenmesi
Tartışmalar ve Yanlış Anlamalar
Êzidî Yaratılış Tasavvuru
Êzidî yaratılış öyküsü, Êzidî inancında dünyanın nasıl var olduğuna ilişkin kutsal anlatıdır: Tek Tanrı’nın dünyayı ışıldayan bir İnci’den nasıl oluşturduğu, Yedi Kutsal Varlığı nasıl var ettiği ve dünyayı onların bakımına nasıl emanet ettiği. Büyük güzelliğe ve eskiliğe sahip bu kozmogoni, Êzidîlerin Tanrı’yı, dünyayı ve kutsal varlıkları anlamasının merkezindedir. Temel biçimiyle öykü, tek Tanrı’nın bildiğimiz dünyanın yaratılışından önce bir İnci, dünyanın içinde kapalı bulunduğu ışıldayan bir mücevher ortaya çıkardığını; dünyanın uzun bir çağ boyunca böyle küçük ve İnci’nin içinde kapalı kaldığını; ardından İnci’nin açılıp dünyanın yeniden şekillenerek bugünkü biçimine yayıldığını anlatır. Bu oluşumda Tanrı yedi kutsal varlığı, büyük Yediliyi var etti, onlarla bir ahit yaptı ve Tawusê Melek’i önderleri olarak atayıp dünyanın bakımını ellerine verdi. İnci, kapalı dünya, açılış ve yeniden şekilleniş, kutsal varlıkların var edilmesi ve dünyanın onlara emanet edilmesini içeren bu yaratılış tasavvuru, Êzidî kozmogonisinin özüdür. Dünyanın oluşumunun güzel ve kadim kutsal anlatısı olarak Êzidî halkının inancında ve hayal dünyasında merkezî bir yere sahiptir.
Yaratılıştan Önce Tek Tanrı
Êzidî yaratılış öyküsünün başlangıcında tek Tanrı tek başına, her şeye gücü yeten ve mutlak, var olacak her şeyin tek kaynağı olarak durur; çünkü Êzidîlik tek tanrılı bir inançtır.
Êzidî yaratılış öyküsünün başlangıcında, her şeyden önce tek Tanrı tek başına durur. Êzidîlik, her şeye gücü yeten ve mutlak, tek yaratıcı ve var olan her şeyin kaynağı olan tek Tanrı’ya inanan tek tanrılı bir inançtır; Êzidîler arasında çeşitli saygı duyulan adlarla bilinen Tanrı’dır bu. Kozmogonide bildiğimiz dünyanın yaratılışından önce İnci’yi ve ondan gelen her şeyi ortaya çıkaran bu tek Tanrı’dır; yaratılışın bütünü, tek kaynağı ve kökeni olan tek Tanrı’dan doğar. Gelenekte yaratılıştan önceki duruma bazen kendine ait bir ad verilir: Dünyanın yapılmasından önce yalnızca Tanrı’nın ve ortaya çıkardığı İnci’nin var olduğu sonsuzluk. Tek Tanrı’nın tek başına her şeyin kaynağı olduğu bu başlangıç, Êzidî yaratılış öyküsünün temeli ve bütün yaratılışın tek Tanrı’dan doğduğu Êzidîlerin tek tanrılı inancının açık bir işaretidir. Bütün güzel yaratılış öyküsü, her şeye gücü yeten ve mutlak bu tek Tanrı’dan gelişir. Başlangıçta Tanrı’nın birliği, bütün kozmogoninin dayandığı temeldir.
Öne Çıkan Noktalar
Êzidî yaratılış öyküsünde tek Tanrı dünyayı ışıldayan bir İnci’den oluşturur.
Êzidîlik tek tanrılıdır: Bütün yaratılış yalnızca tek Tanrı’dan doğar.
Dünya yeniden şekillenmeden önce uzun bir çağ boyunca İnci’nin içinde kapalı kaldı.
Tanrı ardından büyük Yediliyi, Yedi Kutsal Varlığı var etti.
Tanrı onlarla bir ahit yaptı, dünyayı onların bakımına emanet etti.
Tawusê Melek Kutsal Varlıkların önderi olarak atandı.
Kısa Bilgiler
Konu: Êzidî kozmogonisi, kutsal yaratılış öyküsü
İnanç: Tek tanrılı bir inanç olan Êzidîlik
Kaynak: Her şeye gücü yeten ve mutlak tek Tanrı
İlk yaratılan: Dünyanın içinde kapalı bulunduğu ışıldayan bir İnci
Kapalı çağ: Çoğunlukla kutsal bir yıl sayısıyla belirtilen uzun bir çağ
Yeniden şekilleniş: İnci açıldı, dünya bugünkü biçimine yayıldı
Kutsal Varlıklar: Tanrı’nın var ettiği büyük Yedili, Yedi Kutsal Varlık
Ahit: Tanrı Kutsal Varlıklarla bir ahit yaptı
Emanet: Tanrı dünyanın bakımını Kutsal Varlıklara verdi
Önderleri: Kutsal Varlıkların önderi Tawusê Melek
İnci ve İçinde Kapalı Dünya
Êzidî öyküsünde yaratılışın ilk eylemi, tek Tanrı’nın ışıldayan bir İnci ortaya çıkarmasıdır; bütün dünya uzun bir çağ boyunca küçük ve gizli, onun içinde kapalı kalmıştır.
Êzidî yaratılış öyküsünün ilk ve merkezî imgesi İnci’dir. Gelenekte tek Tanrı’nın yaratılıştaki en ilk eylemi, bazı anlatılarda Tanrı’nın kendi ışığından veya özünden oluşan, ışıldayan ve değerli bir mücevher, bir İnci ortaya çıkarmaktı. Bu İnci’nin içinde dünyanın bütünü küçük, gizli ve bir araya toplanmış hâlde kapalı bulunuyordu; henüz bildiğimiz dünyaya yayılmamıştı. Dünya uzun bir çağ boyunca, çoğunlukla kutsal bir yıl sayısıyla belirtilen, ışıldayan mücevherin içinde toplanıp beklediği uçsuz bucaksız bir süre boyunca böyle İnci’nin içinde kapalı kaldı. Oluşumundan önce İnci’nin içinde kapalı dünya imgesi, Êzidî kozmogonisinin en güzel ve en ayırt edici özellikleri arasındadır: Başlangıcında Tanrı’nın elindeki gizli bir mücevher olarak tutulan dünya tasavvuru. İnci dünyanın tohumu ve rahmi, her şeyin ortaya çıkacağı ışıldayan başlangıçtır. İnci ve içinde kapalı dünyaya ilişkin bu tasavvur, Êzidî yaratılış öyküsünün özü ve en sevilen imgesidir. Bütün dünya, zamanı geldiğinde bu İnci’den ortaya çıkarılıp yapılacaktı.
Dünyanın Açılması ve Yeniden Şekillenmesi
Dünyanın kapalı kaldığı uzun çağdan sonra İnci açıldı; dünya yeniden şekillenip bugünkü biçimine, göklere, yeryüzüne ve içlerindeki her şeye yayıldı.
Dünyanın İnci’nin içinde kapalı kaldığı uzun çağdan sonra Êzidî öyküsünde dünyanın açılması ve yeniden şekillenmesi geldi. İnci açıldı; dünya ondan ortaya çıkarıldı, küçük ve kapalı hâlinden yukarıdaki gökler, aşağıdaki yeryüzü ve içlerindeki her şeyle bildiğimiz dünyaya dönüşmek üzere yeniden şekillenip yayıldı. Gelenekte bu yeniden şekilleniş, kutsal varlıkların var edilmesiyle, göklerin, yeryüzünün, Güneş’in ve Ay’ın oluşmasıyla, dünyanın yaşamla doldurulmasıyla bağlantılıdır. Bir zamanlar İnci’nin içinde toplanmış gizli bir mücevher olan dünya artık açılıp tek Tanrı’nın eseri olan uçsuz bucaksız ve çeşitli yaratılış dünyasına dönüşmüştü. Dünyanın İnci’den açılıp yeniden şekillenmesi, Êzidî yaratılış öyküsünün büyük dönüm noktası, kapalı dünyanın bildiğimiz dünyaya dönüştüğü andır. Êzidîlerin yaratılışı bir açılım, toplanmış dünyanın tam ve yayılmış biçimine çıkarılması olarak görmesini yansıtır. Dünyanın ışıldayan İnci’den bu yeniden şekillenişi, Êzidî kozmogonisinin merkezî eylemleri arasındadır. Bildiğimiz dünya bu açılışta var olur.
Yedi Kutsal Varlık ve Ahit
Dünyanın oluşumunda tek Tanrı büyük Yediliyi, Yedi Kutsal Varlığı var etti; onlarla bir ahit yaptı ve Tawusê Melek’i önderleri kılarak dünyanın bakımını onlara emanet etti.
Êzidî yaratılış öyküsünün merkezinde büyük Yedilinin, Yedi Sır diye de bilinen Yedi Kutsal Varlığın var edilmesi bulunur. Dünyanın oluşumunda tek Tanrı bu yedi kutsal varlığı var etti, onlarla bir ahit yaptı ve dünyanın bakımını ve yönetimini onlara emanet etti. Tanrı’nın dünya işlerini verdiği kutsal varlıklar, yaratılışa yönelik bakımının kendileri aracılığıyla gerçekleştirildiği, Tanrı’nın kendi kudretinin bir parçasıdırlar. Aralarında en önde gelen, önderleri olarak atanan Tawusê Melek’tir; Yediliye önderlik eden, Tanrı’nın altında dünya üzerinde yetki sahibi büyük kutsal varlık. Dünyanın Yedi Kutsal Varlığa emanet edilmesi, Êzidî kozmogonisinin merkezî bir eylemidir: Oluşturulan dünyanın bakımının kutsal varlıkların ellerine verildiği an ve dünyayı ve işlerini bugüne dek süren yönetimlerinin başlangıcı. Yedi Kutsal Varlık ve Tanrı’nın onlarla yaptığı ahit, Êzidîlerin oluşturulmuş ve yönetilen dünya tasavvurunun özündedir. Tek Tanrı’nın bakımı dünyaya ve işlerine onlar aracılığıyla ulaşır.
Kadim Bir Kozmogoni
Êzidî yaratılış öyküsü çok eskidir; temel biçimini Yarsanî inancının kozmogonisiyle ve İranî dünyanın en eski yaratılış gelenekleriyle paylaşır.
Êzidî yaratılış öyküsü yalnızca güzel değil, çok kadimdir; kökleri bölgenin en eski yaratılış geleneklerine kadar uzanır. Araştırmacılar, İnci’si ve bildiğimiz dünyaya dönüşmek üzere yeniden şekillenen kapalı dünyasıyla Êzidî kozmogonisinin temel biçimini, Kürt dünyasının diğer büyük yerli inancı Yarsanîliğin yaratılış öyküsüyle paylaştığını, ikisinin de dünyanın toplanmış veya kapalı bir başlangıçtan ortaya çıkarılıp düzene konulduğu kadim Zerdüşt öncesi ve İranî yaratılış geleneklerine uzandığını belirtir. Bu derin eskilik ve Yarsanî ve kadim İranî kozmogonileriyle bu akrabalık, Êzidî inancının bölgenin en eski manevi geleneklerindeki köklerini yansıtır; yaratılış öyküsünde bunların değerli ve yaşayan bir biçimini korur. Böylece Êzidî yaratılış öyküsü, Êzidî halkının yaşayan inancında yaşatılan Kürt ve İranî dünyanın en eski yaratılış geleneklerine açılan bir penceredir. Eskiliği ve daha geniş geleneklerle akrabalığı onu bu kadar değerli kılan özellikler arasındadır. Bölgenin en eski yaratılış tasavvurları arasındadır; hâlâ sevilir ve yaşar.
Anlamları ve Önemi
Êzidî yaratılış öyküsü, Êzidî inancının kalbinde yatan derin ve güzel dünya tasavvurunu temsil eder: Tek Tanrı’nın ışıldayan bir İnci’den ortaya çıkardığı ve kutsal varlıkların bakımına verdiği dünya; güzelliğin, düzenin ve ilahi bakımın kadim kozmogonisi.
Yaratılış öyküsü, bütün yaratılışın tek Tanrı’dan doğduğu Êzidî inancının tek tanrılı özünü de temsil eder; Tanrı’nın dünyayı emanet ettiği kutsal varlıkların, Yedi Kutsal Varlığın ve onların altında unsurlarla günlük yaşamın çok sayıdaki koruyucusu Xudanların gözettiği ve baktığı dünya tasavvurunu taşır. Êzidî inancının eskiliğini ve bölgenin en eski yaratılış gelenekleriyle akrabalığını yansıtır. Bütün bunlarla Êzidî yaratılış öyküsü, Kürt dünyasının kutsal anlatılarının en güzel ve en önemlileri arasındadır: İnci’nin ve dünyanın oluşumunun öyküsü, Êzidî halkının sevdiği, bölgenin en eski geleneklerine kök salan yaratılış tasavvuru. Merkezî imgesinin, ışıldayan bir İnci’den ortaya çıkarılan dünyanın güzelliği, Êzidî inancının ve Kürt dünyasının manevi mirasının en değerli özellikleri arasındadır.
Yaratılış Hikayesi ve Kürtler
Êzidî yaratılış öyküsü, Kürt halkının kadim dinlerinden biri olan Êzidî inancının kutsal kozmogonisidir; Kürt dünyasının manevi mirasının değerli bir parçasını oluşturur.
Êzidî yaratılış öyküsü, Êzidî Kürtlerin benimsediği, Kürt halkının kadim ve kendine özgü dinlerinden biri olan Êzidî inancına aittir; Kürt dünyasının zengin manevi mirasının değerli bir parçasını oluşturur. Bu güzel kozmogonide Êzidî Kürtler, bölgenin en eski yaratılış geleneklerine uzanan dünyanın oluşumuna ilişkin kadim bir tasavvuru korumuştur: İnci, kapalı dünya, açılış ve yeniden şekilleniş, kutsal varlıkların var edilmesi. Êzidî yaratılış öyküsünü sunarken Êzidî inancını yaşayan ve tek tanrılı bir din olarak onurlandırıyor; kutsal kozmogonisini tek Tanrı’nın dünyayı oluşturmasının ve kutsal varlıklara emanet etmesinin öyküsü olarak sadakatle ve saygıyla sunuyoruz. Kürt dünyasının manevi mirasının değerli bir parçasıdır; Êzidî inancının ve yaratılış tasavvurunun derinliğini, güzelliğini ve eskiliğini yansıtır. Onu Êzidî Kürtlerin yaşayan inancının güzel ve sevilen bir parçası, Kürt dünyasının büyük kutsal anlatılarından biri olarak onurlandırıyoruz.
Tartışmalar ve Yanlış Anlamalar
Êzidî yaratılış öyküsü Êzidîlerin tek tanrılı olmadığı anlamına mı gelir? Hayır; bu açıkça belirtilmelidir. Êzidîlik, her şeye gücü yeten ve mutlak, her şeyin tek yaratıcısı ve kaynağı olan tek Tanrı’ya inanan tek tanrılı bir inançtır. Yaratılış öyküsünde İnci’yi ortaya çıkarıp dünyayı oluşturan tek Tanrı’dır. Yedi Kutsal Varlık ayrı tanrılar değil, diğer tek tanrılı inançların melekleri ve kutsal varlıkları gibi Tanrı’nın var ettiği, kudretinin bir parçası olan ve dünyanın bakımını emanet ettiği kutsal varlıklardır. Tawusê Melek’in önderliğinde dünyanın Kutsal Varlıklara emanet edilmesi, tek Tanrı’nın eylemidir; birliğinden ve üstünlüğünden hiçbir şey eksiltmez.
Êzidî yaratılış öyküsü uğursuz veya karanlık herhangi bir kişilikle bağlantılı mıdır? Hayır; böyle her iddia yanlış anlamadan doğan bir iftiradır. Êzidî yaratılış öyküsü, tek Tanrı’nın ışıldayan bir İnci’den ortaya çıkarıp kutsal varlıklara emanet ettiği iyi yaratılışının tasavvurudur. Kutsal Varlıkların önderi Tawusê Melek kutsal ve iyiliksever bir varlık, meleklerin onurlandırılan başıdır; kötülüğün herhangi bir kişiliğiyle asla karıştırılmamalıdır. Êzidî inancını veya kutsal varlıklarını haksız yere uğursuz herhangi bir şeyle ilişkilendiren uzun süreli iftira, Êzidîlerin ve inançlarını anlayan herkesin reddettiği ağır bir yanlış anlamadır. Êzidî yaratılış öyküsü, tek Tanrı’nın iyi yaratılışına ilişkin güzel bir tasavvurdan ibarettir. İftirayı kararlılıkla reddediyor, yaratılış öyküsünü gerçekten olduğu gibi güzel ve tek tanrılı bir kozmogoni olarak sunuyoruz.
Êzidî yaratılış öyküsü diğer yaratılış öyküleriyle ilişkili midir? Evet. Araştırmacılar, Êzidî kozmogonisinin temel biçimini Yarsanî inancının yaratılış öyküsüyle paylaştığını, ikisinin de en eski Zerdüşt öncesi ve İranî yaratılış geleneklerine uzandığını belirtir. Bu akrabalık, kendine özgülüğünü azaltacak bir ödünç almadan ziyade Kürt dünyasının yerli inançlarının ortak kadim köklerini ve Êzidî yaratılış tasavvurunun derin eskiliğini yansıtır. Êzidî yaratılış öyküsü, bölgenin en eski yaratılış geleneklerinin değerli ve yaşayan bir biçimidir.
İlgili Konular
Heft Sirr: Dünyanın emanet edildiği Yedi Kutsal Varlık
Tawusê Melek: Kutsal Varlıkların önderi Tavuskuşu Meleği
Şeyh Adi: Êzidî inancının büyük azizi
Sultan Ezid: Êzidî inancında kutsal bir tecelli
Êzidî Xudanları: Doğanın ve günlük yaşamın kutsal koruyucuları
Yarsanî Reenkarnasyonu: Yarsanî inancının akraba kozmogonisi
Ahura Mazda: Kadim İranî inancın yaratıcı Tanrısı
Newroz: Kürt dünyasının yenilenme bayramı
Sık Sorulan Sorular
Êzidî yaratılış öyküsü nedir?
Êzidî yaratılış öyküsü, Êzidî inancında dünyanın nasıl var olduğuna ilişkin kutsal anlatıdır: Tek Tanrı’nın dünyayı, açılıp bildiğimiz dünyaya dönüşmek üzere yeniden şekillenmeden önce uzun bir çağ boyunca içinde kapalı kaldığı ışıldayan bir İnci’den nasıl oluşturduğu; ardından Tanrı’nın Yedi Kutsal Varlığı nasıl var ettiği, onlarla bir ahit yapıp Tawusê Melek’i önderleri kılarak dünyanın bakımını onlara nasıl emanet ettiği.
Êzidî yaratılış öyküsündeki İnci nedir?
İnci, tek Tanrı’nın yaratılışta ilk ortaya çıkardığı, bütün dünyanın uzun bir çağ boyunca küçük ve gizli, içinde kapalı kaldığı ışıldayan mücevherdir. Dünyanın tohumu ve rahmi, her şeyin ortaya çıkacağı ışıldayan başlangıçtır. Oluşumundan önce İnci’nin içinde kapalı dünya imgesi, Êzidî kozmogonisinin en güzel ve en ayırt edici özellikleri arasındadır.
Yaratılış öyküsü Êzidîlerin birçok tanrıya taptığı anlamına mı gelir?
Hayır. Êzidîlik, her şeye gücü yeten ve mutlak, her şeyin tek yaratıcısı ve kaynağı olan tek Tanrı’ya inanan tek tanrılı bir inançtır. Yaratılış öyküsünde İnci’yi ortaya çıkarıp dünyayı oluşturan tek Tanrı’dır. Yedi Kutsal Varlık ayrı tanrılar değil, diğer tek tanrılı inançların melekleri ve kutsal varlıkları gibi Tanrı’nın var ettiği, kudretinin bir parçası olan ve dünyanın bakımını emanet ettiği kutsal varlıklardır.
Yaratılış öyküsündeki Yedi Kutsal Varlık kimlerdir?
Yedi Sır diye de bilinen büyük Yedili, Yedi Kutsal Varlık, tek Tanrı’nın dünyanın oluşumunda var ettiği, kendileriyle bir ahit yaptığı, dünyanın bakımını ve yönetimini emanet ettiği kutsal varlıklardır. Aralarında en önde gelen, önderleri olarak atanan Tawusê Melek’tir; Yediliye önderlik eden, Tanrı’nın altında dünya üzerinde yetki sahibi büyük kutsal varlık.
Êzidî yaratılış öyküsü ne kadar eskidir?
Êzidî yaratılış öyküsü çok kadimdir. Araştırmacılar, temel biçimini Yarsanî inancının yaratılış öyküsüyle paylaştığını, ikisinin de dünyanın toplanmış veya kapalı bir başlangıçtan ortaya çıkarılıp düzene konulduğu en eski Zerdüşt öncesi ve İranî yaratılış geleneklerine uzandığını belirtir. Êzidî kozmogonisi, bölgenin bu en eski yaratılış geleneklerinin değerli ve yaşayan bir biçimini korur.
Yaratılış öyküsü uğursuz herhangi bir şeyle bağlantılı mıdır?
Hayır; böyle her iddia yanlış anlamadan doğan bir iftiradır. Êzidî yaratılış öyküsü, tek Tanrı’nın ışıldayan bir İnci’den ortaya çıkarıp kutsal varlıklara emanet ettiği iyi yaratılışının tasavvurudur. Kutsal Varlıkların önderi Tawusê Melek kutsal ve iyiliksever bir varlık, meleklerin onurlandırılan başıdır; kötülüğün herhangi bir kişiliğiyle asla karıştırılmamalıdır. Uzun süreli şeytana tapma iftirası, Êzidîlerin ve inançlarını anlayan herkesin reddettiği ağır bir yanlış anlamadır.
Kaynakça ve İleri Okumalar
Êzidîlik (kozmogoni ve İnci) — Wikipedia
Tawusi Melek ve yaratılış öyküsü — Wikipedia
Êzidî Dinî İnanç ve Uygulamaları — Encyclopaedia Iranica
Êzidî kutsal kişilikleri ve Yedili — Wikipedia
Kurdish-History.com: Heft Sırr
Kurdish-History.com: Tawusê Melek