Destpêk
Çîroka afirandinê ya Êzdî di nav bedewtirîn û kevntirîn vegêranên pîroz ên cîhana kurdî de ye: çîroka ku Xwedayê yekane çawa dinya ji Dureke biriqdar çêkir, Heft Hebûnên Pîroz anîn hebûnê û lênêrîna dinyayê spart wan.
Di kozmogoniya ola Êzdî de, Xwedê pêşî Durek afirand, ku dinya di hundirê wê de demeke pir dirêj girtî ma, berî ku bê vekirin û ji nû ve bibe dinyaya ku em nas dikin; paşê Xwedê heft hebûnên pîroz, Koma Heftan a mezin, Heft Hebûnên Pîroz, anîn hebûnê, peymanek bi wan re kir û dinya spart lênêrîna wan, bi Tawûsê Melek wek serokê wan.
Naskirina çîroka afirandinê ya Êzdî tê wateya rastî dîtina kûr û kevnar a dinyayê ya ku di dilê ola Êzdî de ye hatin: dinyayeke ku Xwedayê yekane ji Dureke biriqdar derxistiye û spartiye lênêrîna hebûnên pîroz, kozmogoniyeke bedew ku gelê Êzdî hêja dibînin û di kevneşopiyên herî kevnar ên herêmê de kok girtiye.
Naverok
Xwedayê Yekane Berî Afirandinê
Vekirin û Ji Nû ve Çêkirina Dinyayê
Dîtina Êzdî ya Afirandinê
Çîroka afirandinê ya Êzdî vegêrana pîroz a di ola Êzdî de ye, ya ku dinya çawa pêk hat vedibêje: Xwedayê yekane çawa dinya ji Dureke biriqdar çêkir, Heft Hebûnên Pîroz anîn hebûnê û dinya spart lênêrîna wan. Ew kozmogoniyeke bedewiya mezin û kevnariya dirêj e, di têgihiştina Êzdî ya Xwedê, dinya û hebûnên pîroz de navendî ye. Di şiklê xwe yê bingehîn de, çîrok dibêje ku Xwedayê yekane, berî afirandina dinyayê bi awayê ku em nas dikin, pêşî Durek derxist, gewhereke biriqdar ku dinya di hundirê wê de girtî bû; ku dinya demeke pir dirêj wiha, biçûk û di hundirê Durê de girtî, ma; û paşê Dur hat vekirin û dinya ji nû ve hat çêkirin û di şiklê xwe yê niha de belav bû. Di vê çêkirinê de, Xwedê heft hebûnên pîroz, Koma Heftan a mezin, anîn hebûnê, peymanek bi wan re kir û lênêrîna dinyayê da destên wan, bi Tawûsê Melek wek serokê wan ê tayînkirî. Ev dîtina afirandinê, Dur, dinyaya girtî, vekirin û ji nû ve çêkirin, anîna hebûnên pîroz hebûnê û spartina dinyayê ji wan re, dilê kozmogoniya Êzdî ye. Wek vegêrana pîroz a çêkirina dinyayê, bedew û kevnar, ew di bawerî û xeyala gelê Êzdî de cihekî navendî digire.
Xwedayê Yekane Berî Afirandinê
Di destpêka çîroka afirandinê ya Êzdî de tenê Xwedayê yekane heye, bi hemû tiştî kar û mutleq, çavkaniya yekane ya her tiştê ku dê pêk bihata, ji ber ku Êzdîtî oleke yekxwedayî ye.
Di destpêka çîroka afirandinê ya Êzdî de, berî her tiştî, tenê Xwedayê yekane heye. Êzdîtî oleke yekxwedayî ye, bi Xwedayekî bawer e, bi hemû tiştî kar û mutleq, afirînerê yekane û çavkaniya her tiştê ku heye; Xwedayê ku di nav Êzdiyan de bi çend navên bi rûmet tê naskirin. Di kozmogoniyê de, ev Xwedayê yekane ye ku, berî afirandina dinyayê bi awayê ku em nas dikin, Dur û her tiştê ku jê tê derdixe; hemû afirandin ji Xwedayê yekane diherike, yê ku çavkaniya yekane û koka wê ye. Di kevneşopiyê de, rewşa berî afirandinê carinan navê xwe yê taybet digire, ezeliya berî çêkirina dinyayê, ku tê de tenê Xwedê û Dura ku Wî derxistibû hebûn. Ev destpêka ku tê de tenê Xwedayê yekane çavkaniya hemû tiştan e bingehê çîroka afirandinê ya Êzdî û nîşana zelal a ola yekxwedayî ya Êzdiyan e, ku tê de hemû afirandin ji Xwedayê yekane diherike. Hemû çîroka bedew a afirandinê ji vî Xwedayê yekane, bi hemû tiştî kar û mutleq, vedibe. Yekbûna Xwedê di destpêkê de bingehê ku hemû kozmogonî li ser radiweste ye.
Xalên Sereke
Di çîroka afirandinê ya Êzdî de, Xwedayê yekane dinya ji Dureke biriqdar çêdike.
Êzdîtî yekxwedayî ye: hemû afirandin tenê ji Xwedayê yekane diherike.
Dinya berî ji nû ve çêkirina xwe demeke pir dirêj di hundirê Durê de girtî ma.
Paşê Xwedê Heft Hebûnên Pîroz, Koma Heftan a mezin, anîn hebûnê.
Xwedê peymanek bi wan re kir û dinya spart lênêrîna wan.
Tawûsê Melek wek serokê Hebûnên Pîroz hat tayînkirin.
Agahiyên Kurt
Mijar: Kozmogoniya Êzdî, çîroka pîroz a afirandinê
Ol: Êzdîtî, oleke yekxwedayî
Çavkanî: Xwedayê yekane, bi hemû tiştî kar û mutleq
Afirandina yekem: Dureke biriqdar, ku dinya di hundirê wê de girtî bû
Dema girtî: Demeke pir dirêj, gelek caran hejmareke pîroz a salan
Ji nû ve çêkirin: Dur hat vekirin, dinya di şiklê xwe yê niha de belav bû
Hebûnên Pîroz: Heft Hebûnên Pîroz, Koma Heftan a mezin, ku Xwedê anîn hebûnê
Peyman: Xwedê peymanek bi Hebûnên Pîroz re kir
Spartin: Xwedê lênêrîna dinyayê da Hebûnên Pîroz
Serokê wan: Tawûsê Melek, serokê Hebûnên Pîroz
Dur û Dinyaya Girtî
Di çîroka Êzdî de, kiryara yekem a afirandinê derxistina Dureke biriqdar ji aliyê Xwedayê yekane ve ye, ku hemû dinya demeke pir dirêj di hundirê wê de girtî, biçûk û veşartî, bû.
Wêneya yekem û navendî ya çîroka afirandinê ya Êzdî Dur e. Di kevneşopiyê de, kiryara herî yekem a Xwedayê yekane di afirandinê de derxistina Durekê bû, gewhereke biriqdar û hêja, ku di hin vegêranan de ji ronahî an cewherê Xwedê bixwe hatiye çêkirin; û hemû dinya di hundirê vê Durê de girtî bû, biçûk, veşartî û berhevkirî, hîn ne belavbûyî wek dinyaya ku em nas dikin. Dinya demeke pir dirêj wiha, di hundirê Durê de girtî, ma, ku gelek caran wek hejmareke pîroz a salan tê dayîn, demeke fireh ku dinya di gewhera biriqdar de berhevkirî û li bendê bû. Ev wêneya dinyayê ya ku berî çêkirina xwe di hundirê Durekê de girtî ye di nav bedewtirîn û taybettirîn taybetmendiyên kozmogoniya Êzdî de ye, dîtina dinyayê ya ku di destpêka xwe de wek gewhereke veşartî di destê Xwedê de tê girtin. Dur tov û malzaroka dinyayê ye, destpêka biriqdar a ku her tişt dê jê derkeve. Ev dîtina Dur û dinyaya girtî dilê çîroka afirandinê ya Êzdî û wêneya wê ya herî hêja ye. Hemû dinya, dema demê wê bihata, dê ji vê Durê bê derxistin û çêkirin.
Vekirin û Ji Nû ve Çêkirina Dinyayê
Piştî dema pir dirêj a dinyaya girtî, Dur hat vekirin û dinya ji nû ve hat çêkirin û di şiklê xwe yê niha de belav bû, ezman û erd û her tiştê di wan de.
Piştî dema pir dirêj a ku dinya di hundirê Durê de girtî bû, di çîroka Êzdî de, vekirin û ji nû ve çêkirina dinyayê hat. Dur hat vekirin û dinya jê hat derxistin, ji nû ve hat çêkirin û ji rewşa xwe ya biçûk û girtî belav bû heta dinyaya ku em nas dikin, bi ezmanên li jor û erda li jêr û her tiştê di wan de. Di kevneşopiyê de, ev ji nû ve çêkirin bi anîna hebûnên pîroz hebûnê, çêkirina ezmanan, erdê, rojê û heyvê û tijîkirina dinyayê bi jiyanê ve girêdayî ye. Dinya, ku carekê gewhereke veşartî û di Durê de berhevkirî bû, niha hat vekirin û kirin cîhana fireh û cihêreng a afirandinê, karê Xwedayê yekane. Ev vekirin û ji nû ve çêkirina dinyayê ji Durê guherîna mezin a çîroka afirandinê ya Êzdî ye, kêliya ku dinyaya girtî dibe dinyaya ku em nas dikin. Ew dîtina Êzdî ya afirandinê wek vedan, derxistina dinyaya berhevkirî di şiklê wê yê têr û belavbûyî de, nîşan dide. Ev ji nû ve çêkirina dinyayê ji Dura biriqdar di nav kiryarên navendî yên kozmogoniya Êzdî de ye. Dinya bi awayê ku em nas dikin di vê vekirinê de pêk tê.
Heft Hebûnên Pîroz û Peyman
Di çêkirina dinyayê de, Xwedayê yekane Heft Hebûnên Pîroz, Koma Heftan a mezin, anîn hebûnê, peymanek bi wan re kir û lênêrîna dinyayê spart wan, bi Tawûsê Melek wek serokê wan.
Anîna Heft Hebûnên Pîroz hebûnê, Koma Heftan a mezin, Heft Hebûnên Pîroz ên ku wek Heft Sirr jî tên naskirin, di çîroka afirandinê ya Êzdî de navendî ye. Di çêkirina dinyayê de, Xwedayê yekane ev heft hebûnên pîroz anîn hebûnê, peymanek bi wan re kir û lênêrîn û birêvebirina dinyayê spart wan; ew hebûnên pîroz ên ku Xwedê karûbarên dinyayê da wan in, parçeyeke hêza Xwedê bixwe ku lênêrîna Wî ya afirandinê bi wan tê pêkanîn. Li pêşiya wan, wek serokê wan hatî tayînkirin, Tawûsê Melek heye, hebûna pîroz a mezin a ku serokatiya Koma Heftan dike û di bin Xwedê de desthilata li ser dinyayê heye. Spartina dinyayê ji Heft Hebûnên Pîroz re kiryareke navendî ya kozmogoniya Êzdî ye, kêliya ku lênêrîna dinyaya çêkirî tê dayîn destên hebûnên pîroz, û destpêka birêvebirina wan a dinya û karûbarên wê, ku heta îro didome. Heft Hebûnên Pîroz û peymana ku Xwedê bi wan re kir di dilê dîtina Êzdî ya dinyaya çêkirî û birêvebirî de ne. Lênêrîna Xwedayê yekane bi wan digihîje dinya û karûbarên wê.
Kozmogoniyeke Kevnar
Çîroka afirandinê ya Êzdî xwedî kevnariyeke pir dirêj e, şiklê xwe yê bingehîn bi kozmogoniya ola Yarsanî û bi kevneşopiyên herî kevnar ên afirandinê yên cîhana Îranî re parve dike.
Çîroka afirandinê ya Êzdî ne tenê bedew e, lê pir kevnar e, di kokên xwe de vedigere kevneşopiyên herî kevnar ên afirandinê yên herêmê. Zanyar destnîşan dikin ku kozmogoniya Êzdî, bi Dura xwe û dinyaya xwe ya girtî ya ku ji nû ve dibe dinyaya ku em nas dikin, şiklê xwe yê bingehîn bi çîroka afirandinê ya ola Yarsanî, ola xwemalî ya mezin a din a cîhana kurdî, re parve dike, û ku her du vedigerin ber bi kevneşopiyên kevnar ên afirandinê yên berî Zerdeştiyê û Îranî ve, ku tê de dinya ji destpêkeke berhevkirî an girtî tê derxistin û rêkxistin. Ev kevnariya kûr û ev xizmiya bi kozmogoniyên Yarsanî û Îranî yên kevnar re kokên ola Êzdî di kevneşopiyên herî kevnar ên ruhanî yên herêmê de nîşan didin, ku ew di çîroka xwe ya afirandinê de şiklekî hêja û zindî yê wan diparêze. Bi vî awayî çîroka afirandinê ya Êzdî pencereyek e ber bi kevneşopiyên herî kevnar ên afirandinê yên cîhana kurdî û Îranî ve, ku di ola zindî ya gelê Êzdî de zindî tê hiştin. Kevnariya wê û xizmiya wê bi kevneşopiyên firehtir re di nav taybetmendiyên ku wê ewqas hêja dikin de ne. Ew di nav kevntirîn dîtinên afirandinê yên herêmê de ye, hêja û hîn zindî.
Wate û girîngî
Çîroka afirandinê ya Êzdî dîtina kûr û bedew a dinyayê ya ku di dilê ola Êzdî de ye temsîl dike: dinyayeke ku Xwedayê yekane ji Dureke biriqdar derxistiye û spartiye lênêrîna hebûnên pîroz, kozmogoniyeke kevnar a bedewî, rêkûpêkî û lênêrîna xwedayî.
Çîroka afirandinê dilê yekxwedayî yê ola Êzdî jî temsîl dike, ku tê de hemû afirandin ji Xwedayê yekane diherike, û dîtina dinyayeke ku hebûnên pîroz ên ku Xwedê ew spartiye wan çavdêriya wê dikin û li wê dinêrin, Heft Hebûnên Pîroz û, di bin wan de, parêzvanên gelek, Xudanên hêmanan û jiyana rojane. Ew kevnariya ola Êzdî û xizmiya wê bi kevneşopiyên herî kevnar ên afirandinê yên herêmê re nîşan dide. Di van hemûyan de, çîroka afirandinê ya Êzdî di nav bedewtirîn û girîngtirîn vegêranên pîroz ên cîhana kurdî de ye, çîroka Dur û çêkirina dinyayê, dîtineke afirandinê ku gelê Êzdî hêja dibînin û di kevneşopiyên herî kevnar ên herêmê de kok girtiye. Bedewiya wêneya wê ya navendî, dinyaya ku ji Dureke biriqdar tê derxistin, di nav hêjatirîn taybetmendiyên ola Êzdî û mîrata ruhanî ya cîhana kurdî de ye.
Çîroka Afirandinê û Kurd
Çîroka afirandinê ya Êzdî kozmogoniya pîroz a ola Êzdî ye, yek ji olên kevnar ên gelê kurd, û parçeyeke hêja ya mîrata ruhanî ya cîhana kurdî pêk tîne.
Çîroka afirandinê ya Êzdî ji ola Êzdî ye, yek ji olên kevnar û taybet ên gelê kurd ku kurdên Êzdî pê bawer in, û parçeyeke hêja ya mîrata dewlemend a ruhanî ya cîhana kurdî pêk tîne. Di vê kozmogoniya bedew de, kurdên Êzdî dîtineke kevnar a çêkirina dinyayê parastine, Dur, dinyaya girtî, vekirin û ji nû ve çêkirin, anîna hebûnên pîroz hebûnê, ya ku vedigere ber bi kevneşopiyên herî kevnar ên afirandinê yên herêmê ve. Di pêşkêşkirina çîroka afirandinê ya Êzdî de, em ola Êzdî wek oleke zindî û yekxwedayî bi rûmet dikin, kozmogoniya wê ya pîroz bi dilsozî û rêzgirtinê pêşkêş dikin, wek çîroka çêkirina dinyayê ji aliyê Xwedayê yekane ve û spartina wê ji aliyê Wî ve ji hebûnên pîroz re. Ew parçeyeke hêja ya mîrata ruhanî ya cîhana kurdî ye, ku kûrahî, bedewî û kevnariya ola Êzdî û dîtina wê ya afirandinê nîşan dide. Em wê wek parçeyeke bedew û hezkirî ya ola zindî ya kurdên Êzdî û wek yek ji vegêranên mezin ên pîroz ên cîhana kurdî bi rûmet dikin.
Nîqaş û têgihiştinên şaş
Çîroka afirandinê ya Êzdî tê wateya ku Êzdî ne yekxwedayî ne? Na, û divê ev bi zelalî bê gotin. Êzdîtî oleke yekxwedayî ye, bi Xwedayekî bawer e, bi hemû tiştî kar û mutleq, afirînerê yekane û çavkaniya hemû tiştan. Di çîroka afirandinê de, Xwedayê yekane ye ku Durê derdixe û dinyayê çêdike; Heft Hebûnên Pîroz ne xwedayên cuda ne, lê hebûnên pîroz in ku Xwedê anîne hebûnê, parçeyeke hêza Wî ne û Wî lênêrîna dinyayê spartiye wan, wek milyaket û hebûnên pîroz ên olên yekxwedayî yên din. Spartina dinyayê ji Hebûnên Pîroz re, bi Tawûsê Melek wek serokê wan, kiryara Xwedayê yekane ye û tu tiştî ji yekbûn û serdestîya Wî kêm nake.
Çîroka afirandinê ya Êzdî bi kesayetiyeke nebaş an tarî ve girêdayî ye? Na, û her îdiayeke wiha boxtanek e ku ji şaşfêmkirinê ji dayik bûye. Çîroka afirandinê ya Êzdî dîtina afirandina baş a Xwedayê yekane ye, ku ji Dureke biriqdar hatiye derxistin û ji hebûnên pîroz re hatiye spartin; Tawûsê Melek, serokê Hebûnên Pîroz, hebûneke pîroz û xêrbexş e, serokê bi rûmet ê milyaketan, û divê qet bi tu kesayetiyeke xirabiyê re neyê tevlihevkirin. Boxtana demdirêj a ku ola Êzdî an hebûnên wê yên pîroz bi şaşî bi tiştekî nebaş ve girê dide şaşfêmkirineke giran e, ku Êzdî û hemû kesên ku ola wan têdigihîjin red dikin. Çîroka afirandinê ya Êzdî dîtineke bedew a afirandina baş a Xwedayê yekane ye, û tenê ev e. Em boxtanê bi xurtî red dikin û çîroka afirandinê wek kozmogoniya bedew û yekxwedayî ya ku bi rastî ye pêşkêş dikin.
Çîroka afirandinê ya Êzdî bi çîrokên din ên afirandinê re xizm e? Erê. Zanyar destnîşan dikin ku kozmogoniya Êzdî şiklê xwe yê bingehîn bi çîroka afirandinê ya ola Yarsanî re parve dike, û ku her du vedigerin ber bi kevneşopiyên herî kevnar ên afirandinê yên berî Zerdeştiyê û Îranî ve. Ev xizmî kokên kevnar ên hevpar ên olên xwemalî yên cîhana kurdî û kevnariya kûr a dîtina afirandinê ya Êzdî nîşan dide, ne deynkirineke ku dê taybetiya wê kêm bike. Çîroka afirandinê ya Êzdî şiklekî hêja û zindî yê kevneşopiyên herî kevnar ên afirandinê yên herêmê ye.
Mijarên têkildar
Heft Sirr: Heft Hebûnên Pîroz ên ku dinya spartî wan e
Tawûsê Melek: Milyaketê Tawûs, serokê Hebûnên Pîroz
Şêx Adî: weliyê mezin ê ola Êzdî
Sultan Êzîd: xuyabûneke pîroz di ola Êzdî de
Xudanên Êzdî: parêzvanên pîroz ên xweza û jiyana rojane
Veguhestina Giyanan a Yarsanî: kozmogoniya xizm a ola Yarsanî
Ahura Mazda: Xwedayê afirîner ê ola kevnar a Îranî
Newroz: cejna nûbûnê ya cîhana kurdî
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Çîroka afirandinê ya Êzdî çi ye?
Çîroka afirandinê ya Êzdî vegêrana pîroz a di ola Êzdî de ye, ya ku dinya çawa pêk hat vedibêje: Xwedayê yekane çawa dinya ji Dureke biriqdar çêkir, ku dinya demeke pir dirêj di hundirê wê de girtî bû berî ku bê vekirin û ji nû ve bibe dinyaya ku em nas dikin, û Xwedê paşê çawa Heft Hebûnên Pîroz anîn hebûnê, peymanek bi wan re kir û lênêrîna dinyayê spart wan, bi Tawûsê Melek wek serokê wan.
Dur di çîroka afirandinê ya Êzdî de çi ye?
Dur gewhera biriqdar a ku Xwedayê yekane di afirandinê de pêşî derxist ye, û hemû dinya demeke pir dirêj di hundirê wê de girtî, biçûk û veşartî, bû. Ew tov û malzaroka dinyayê ye, destpêka biriqdar a ku her tişt dê jê derkeve. Wêneya dinyayê ya ku berî çêkirina xwe di hundirê Durekê de girtî ye di nav bedewtirîn û taybettirîn taybetmendiyên kozmogoniya Êzdî de ye.
Çîroka afirandinê tê wateya ku Êzdî gelek xwedayan diperestin?
Na. Êzdîtî oleke yekxwedayî ye, bi Xwedayekî bawer e, bi hemû tiştî kar û mutleq, afirînerê yekane û çavkaniya hemû tiştan. Di çîroka afirandinê de, Xwedayê yekane ye ku Durê derdixe û dinyayê çêdike; Heft Hebûnên Pîroz ne xwedayên cuda ne, lê hebûnên pîroz in ku Xwedê anîne hebûnê, parçeyeke hêza Wî ne û Wî lênêrîna dinyayê spartiye wan, wek milyaket û hebûnên pîroz ên olên yekxwedayî yên din.
Heft Hebûnên Pîroz di çîroka afirandinê de kî ne?
Heft Hebûnên Pîroz, Koma Heftan a mezin, ku wek Heft Sirr jî tên naskirin, hebûnên pîroz in ku Xwedayê yekane di çêkirina dinyayê de anîne hebûnê, peyman bi wan re kiriye û lênêrîn û birêvebirina dinyayê spartiye wan. Li pêşiya wan, wek serokê wan hatî tayînkirin, Tawûsê Melek heye, hebûna pîroz a mezin a ku serokatiya Koma Heftan dike û di bin Xwedê de desthilata li ser dinyayê heye.
Çîroka afirandinê ya Êzdî çiqas kevn e?
Çîroka afirandinê ya Êzdî xwedî kevnariyeke pir dirêj e. Zanyar destnîşan dikin ku ew şiklê xwe yê bingehîn bi çîroka afirandinê ya ola Yarsanî re parve dike, û ku her du vedigerin ber bi kevneşopiyên herî kevnar ên afirandinê yên berî Zerdeştiyê û Îranî ve, ku tê de dinya ji destpêkeke berhevkirî an girtî tê derxistin û rêkxistin. Kozmogoniya Êzdî şiklekî hêja û zindî yê van kevneşopiyên herî kevnar ên afirandinê yên herêmê diparêze.
Çîroka afirandinê bi tiştekî nebaş ve girêdayî ye?
Na, û her îdiayeke wiha boxtanek e ku ji şaşfêmkirinê ji dayik bûye. Çîroka afirandinê ya Êzdî dîtina afirandina baş a Xwedayê yekane ye, ku ji Dureke biriqdar hatiye derxistin û ji hebûnên pîroz re hatiye spartin. Tawûsê Melek, serokê Hebûnên Pîroz, hebûneke pîroz û xêrbexş e, serokê bi rûmet ê milyaketan, û divê qet bi tu kesayetiyeke xirabiyê re neyê tevlihevkirin. Boxtana demdirêj a perestina şeytan şaşfêmkirineke giran e, ku Êzdî û hemû kesên ku ola wan têdigihîjin red dikin.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Êzdîtî (kozmogonî û Dur) - Wikipedia
Tawûsê Melek û Çîroka Afirandinê - Wikipedia
Bawerî û Pratîka Olî ya Êzdî - Encyclopaedia Iranica
Kesayetiyên Pîroz ên Êzdî û Koma Heftan - Wikipedia
Kurdish-History.com: Heft Sirr
Kurdish-History.com: Tawûsê Melek