ئەشرەف موسا: جەزیرە، دیمەشق و دامەزراوەکانی ئەشرەفیە

موسا پێش حوکمی دیمەشق لە١٢٢٩–١٢٣٧ لە جەزیرە بوو. بنەماڵە و قوتابخانە و وەقف و کتێب بە بەڵگە ڕوون دەکرێنەوە.

بنەماڵەی حوکمڕان

موسا کوڕی عادڵ و برازای سەلاحەدین بوو. نووسینەکە ناوی مەلیک ئەشرەف موزەفەرەدین موسا و باوکی عادڵ ئەبوبەکر و باپیری ئەیووب دەدات. [2] [3] ڕەچەڵەکی کورد گرنگە؛ سیاسەتەکە هی بنەماڵەی فرەناوەندی ئەیوبییە نە ئیدارەی نەتەوەیی نوێ.

جەزیرە و ئەخڵات

کایا قاهیرە١١٨٠ یان کەرەک١١٨٢ بۆ لەدایکبوون دەدات. ڕوها و حەڕان ئەرکی سەرەتا بوون؛ ئەخڵات دوای مردنی برای ئەوحەد لە١٢١٠ هات. [1] بانگەشەی داگیرکردنی هاوبەش لە ئەرمەنیای کیلیکیا لە١٢٠٧ لادەچێت؛ میرات و هەڵمەت یەک ڕووداو نین.

دابەشکردنی١٢٢٩

ناسر داوود لە تەممووزی١٢٢٩ دیمەشقی دا بە هاوپەیمانی موسا و کامیل. موسا شارەکەی وەرگرت و خاکی جەزیرە، حەڕان و ڕوهاشی، دا بە کامیل. [1] مامەڵەی خاکی بنەماڵە بوو نە بەرزکردنەوەی پلە بە خاکی نەگۆڕ یان تەنها ئەنجامی ڕێککەوتنی قودس لەگەڵ فردریک دووەم.

هاوپەیمانی و ململا‌نێ

دواتر موسا دژ بە کامیل هاوپەیمانی پێکهێنا و٢٧ی ئابی١٢٣٧ مرد. [1] برای ساڵح ئیسماعیل جێنشین بوو، نە برازای وتاری کۆن؛ پاشکۆی سەلامە ئیسماعیل دوای ئەو دادەنێت. [4] ڕاستکردنەوەی٣١ی تشرینی یەکەمی٢٠٢٦ جێگیریی هەمیشەیی بە هاوکاری و گۆڕینەوەی خاک و ململا‌نێی نوێ دەگۆڕێت.

دوو قوتابخانە و گۆڕێکی جیا

هیرشلەر دارولحەدیسی شافیعیی ناوشوورە نزیک قەڵا لە دامەزراوە حەنبەلییەکەی ساڵحیە لە قاسیون جیا دەکاتەوە. گۆڕی کەلاسە نزیک مزگەوتی ئومەوی دامەزراوەی سێیەم بوو. [2] وێنە و کتێبخانە خۆکارانە یەک بینا نین.

نووسینی وەقف

RCEA٤١١٧،ل٧٨ نووسینی دەروازە دەدات:٦٣٤/١٢٣٦–٣٧، وەقفکەر موسا و سوودمەندان حەنبەلی. نیوەی دەیر ئەرعا لە بیقاع و داهاتی کشتوکاڵی و دارایی وەقف کرا. [3] بەڵگەی دارایییە؛ نازناوی ستایش خۆپیشاندانی شایانەیە نە پێوەری سەربەخۆی داد یان خۆشگوزەرانیی هەمووان.

کتێبخانەی بەڵگەدار

هیرشلەر کتێبی گۆڕ بە کۆمەڵەی شایانەی موسا و کۆمەڵەی جیاوازی ئەشرەف ئەحمەد دەبەستێتەوە؛ پێشکەشیی دەستنووس و پێڕست بەڵگەن. دوای گواستنەوەی تەرم لە قەڵا لە١٢٣٨ کرایەوە. [2] پشتگیری سنووری هەبوو: کایا قەدەغەی وانەی ئامیدی تۆمار دەکات. [1] پشتگیریی هەندێک زانا ئازادیی بێسنووری بیر نەبوو.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

1. Önder Kaya, el-Melikü’l-Eşref, Mûsâ, TDV İslâm Ansiklopedisi 29 (2004), pp. 64–66; political chronology and patronage.
2. Konrad Hirschler, Medieval Damascus: Plurality and Diversity in an Arabic Library — The Ashrafiya Library Catalogue (2016), pp. 17–27, 31–32, 40 and 114; university repository copy.
3. Répertoire chronologique d’épigraphie arabe XI, no. 4117, p. 78: Damascus, Dar al-Hadith al-Ashrafiyya, foundation inscription; IFAO scan, Arabic text and French translation.
4. Salah Adalaziz Salamah, Medina in the Ayyubid Period and the Shia Influence upon It, University of Leeds PhD (2008), appendix 4, p. 306; Damascus succession.
5. Dosseman, Salihiyya monuments, Damascus, 22 September 2008, Wikimedia Commons; CC BY-SA 4.0.