پێشەکی
ئەلقۆش (بە سریانی: ئەلقۆش) شارۆچکەیەکی کۆنە کە لە بەرامبەر چیاکان، لە لێواری باکووری دەشتەکانی نەینەوا هەڵکەوتووە، لە خاکی نێوان مووسڵ و بەرزاییەکانی کوردستانی عێراق. یەکێکە لە کۆنترین ناوەندەکانی مەسیحییەتی ئاشووری؛ بە دێرە گەورەکەی هەڵکەندراو لە بەردە هەڵدێرەکانی سەرووی، بەو گۆڕەی لە نەریتدا بە گۆڕی ناحوم پێغەمبەر دادەنرێت و بە ڕۆڵە درێژەکەی وەک ناوەندێکی زمانی سریانی و باوەڕ ناسراوە. شوێنێکی میراتی قووڵە لە تێکەڵە دەوڵەمەندەکەی ئەو گەلانەی ناوچەکە پێک دەهێنن.
ئەلقۆش شارۆچکەی دێر، دەستنووس و باوەڕی کۆنە لە ژێر چیاکان، گەنجینەیەکی دەشتەکانی نەینەوایە. ئەم ناساندنە شارۆچکەکە، میرات و خەڵکەکەی دەخاتە بەرباس.
خاڵە سەرەکییەکان
• ئەلقۆش شارۆچکەیەکی کۆنی مەسیحیی ئاشوورییە لە لێواری باکووری دەشتەکانی نەینەوا لە عێراق.
• لە بناری چیاکان لە نێوان مووسڵ و کوردستانی عێراق هەڵکەوتووە.
• بە دێری ڕەبان هورمزد لە هەڵدێرەکانی سەرووی شارۆچکەکە ناسراوە.
• گۆڕێکی تێدایە کە بەپێی نەریت وەک گۆڕی ناحوم پێغەمبەر ڕێزی لێ دەگیرێت.
• ئەلقۆش لە مێژە ناوەندی زمانی سریانی و باوەڕی مەسیحی بووە.
زانیاریی خێرا
ناو: ئەلقۆش
وڵات / ناوچە: عێراق (دەشتەکانی نەینەوا)
شوێن: لە بناری چیاکان
دانیشتووان: لە ڕابردوودا مەسیحیی ئاشووری / کلدانی
زمان: ناوەندێکی سریانی (ئارامی)
دێر: ڕەبان هورمزد، لە هەڵدێرە بەردینەکاندا هەڵکەندراوە
زیارەتگا: ئەو گۆڕەی بەپێی نەریت هی ناحوم پێغەمبەرە
تایبەتمەندی: شارۆچکەیەکی کۆن بە میراتێکی قووڵ
ناوەڕۆک
کەسان، شوێنەکان و بابەتە پەیوەندیدارەکان
ئەلقۆش لە کوێیە؟
ئەلقۆش لە بناری چیایەک لە لێواری باکووری دەشتەکانی نەینەوا ڕاوەستاوە، لە خاکی نێوان شاری مووسڵ لە باشوور و هەرێمی کوردستان لە باکوور، لە خاکەکانی نزیک شێخان و نەک زۆر دوور لە دهۆک. شارۆچکەکە ڕووی لە دەشتە فراوانەکانە کە ڕووبارەکان بە ناویاندا بەرەو نەینەوای کۆن دەڕۆن؛ چیاکانیش لە پشتەوەی بە توندی بەرز دەبنەوە — شوێنی یەکگرتنی دەشت و بەرزاییەکان و ئەو گەلە زۆرانەی لە مێژە لەم خاکەدا پێکەوە ژیاون.
شارۆچکەیەکی کۆنی مەسیحی
ئەلقۆش یەکێکە لە شارۆچکە گەورە کۆنەکانی مەسیحییەتی ئاشووری، ڕەگەکانی بۆ چەندین سەدەی ڕابردوو دەگەڕێنەوە. بۆ چەندین نەوە ناوەندی کڵێسای ڕۆژهەڵات و دواتر کڵێسای کلدانی بوو، شوێنی ئەسقوف و قەشە و زانایان و بنکەیەکی بەهێزی زمانی سریانی — شێوەیەک لە ئارامی، زمانی کۆنی ناوچەکە. خەڵکەکەی بە درێژایی سەدە درێژ و زۆرجار سەختەکان دەستنووس و نەریت و زانستیان پاراست؛ شارۆچکەکەیان کرد بە پاسەوانی میراتێک کە بۆ یەکەم ڕۆژەکانی مەسیحییەت لە ڕۆژهەڵات دەگەڕێتەوە.
دێرەکەی ناو هەڵدێرەکان
لە سەرووی شارۆچکەکە، لە بەردە لێژەکەی چیاکەدا هەڵکەندراو، دێری ناسراوی ڕەبان هورمزد ڕاوەستاوە؛ زۆر زیاتر لە هەزار ساڵ پێش ئێستا دامەزراوە و ناوی لە پیاوە پیرۆزەکە وەرگرتووە کە دامەزراندی. لە ئەشکەوت و تەختە بەردەکانی بەرزایی هەڵدێرەکەدا هەڵکەندراوە؛ بۆ چەندین سەدە یەکێک لە گرنگترین دێرەکانی کڵێسای ڕۆژهەڵات بوو، شوێنی ڕاهیب و گوشەنشین و زیارەتکاران. شوێنە سەرنجڕاکێشەکەی، کە لە لێژی چیاکە لە سەرووی ئەلقۆش چەسپاوە، دەیکات بە یەکێک لە بەرچاوترین شوێنە ئایینییەکانی هەموو ناوچەکە.
گۆڕی ناحوم
لە ناو ئەلقۆشدا زیارەتگایەک هەیە کە بۆ چەندین سەدە وەک گۆڕی ناحوم پێغەمبەر ڕێزی لێ گیراوە، یەکێک لە پێغەمبەرەکانی کتێبە پیرۆزە عیبرییەکان کە لە نەریتدا بە ئەم گۆشەیەی خاکی کۆنی ئاشوورەوە بەستراوە. زیارەتگاکە لە مێژە شوێنی زیارەت بوو و بە تایبەتی لەلایەن کۆمەڵگەی جولەکەی جاران دانیشتووی ناوچەکە و هەروەها مەسیحییە ناوخۆییەکانەوە ڕێزی لێ دەگیرا. وەک بیرخەرەوەی ئەو باوەڕە زۆرانە — جولەکە، مەسیحی و هی دیکە — ڕاوەستاوە کە میراتی دەشتەکانی نەینەوایان پێکەوە هەبووە و شێوەیان پێ داوە.
ئەلقۆشی ئەمڕۆ
ئەلقۆش ئەمڕۆ هەر شارۆچکەیەکی زیندوو و پاسەوانێکە کە شانازی بە میراتە کۆنەکەیەوە دەکات، هەرچەندە دەشتە فراوانەکانی نەینەوا لە دەیەکانی دواییدا بە سەردەمی سەخت و پڕئاژاوەدا تێپەڕیون. دێرەکە، زیارەتگاکە و ماڵە بەردینە کۆنەکانی بەردەوامن لە ڕاکێشانی سەردانکەر و زیارەتکاران؛ کۆمەڵگەکەی کار بۆ پاراستنی زمانی سریانی و نەریتەکان بۆ داهاتوو دەکات. ئەلقۆش لە ژێر چیاکەی هەڵکەوتووە و وەک یەکێک لە ڕەگە قووڵەکانی چیرۆکە درێژ و فرەچینەکەی ناوچەکە بەردەوامە.
هێڵی کات
سەردەمی کۆن — ئەلقۆش لە خاکی کۆنی ئاشوور لە لێواری دەشتەکان سەرهەڵدەدات.
نزیکەی سەدەی 7 — دێری ڕەبان هورمزد لە هەڵدێرەکانی سەرووی شارۆچکەکە دامەزرێنرێت.
بە درێژایی سەدەکان — ئەلقۆش وەک ناوەندی باوەڕ و زانستی سریانی گەشە دەکات.
دەیەکانی دوایی — شارۆچکەکە و دەشتەکانی نەینەوا بە سەردەمی پڕئاژاوەدا تێدەپەڕن.
ئەمڕۆ — ئەلقۆش وەک پاسەوانی میراتە مەسیحییە کۆنەکەی بەردەوامە.
پرسیارە باوەکان
ئەلقۆش لە کوێیە؟
ئەلقۆش شارۆچکەیەکە لە لێواری باکووری دەشتەکانی نەینەوا لە عێراق، لە بناری چیاکانی نێوان مووسڵ و هەرێمی کوردستان.
ئەلقۆش بۆچی ناسراوە؟
ناوەندێکی کۆنی مەسیحییەتی ئاشوورییە، بە دێری ڕەبان هورمزد لە هەڵدێرەکان و زیارەتگایەک ناسراوە کە بەپێی نەریت وەک گۆڕی ناحوم پێغەمبەر ڕێزی لێ دەگیرێت.
دێری ڕەبان هورمزد چییە؟
دێرێکی مێژووییە کە لە هەڵدێرەکانی سەرووی ئەلقۆش هەڵکەندراوە، زیاتر لە هەزار ساڵ پێش ئێستا دامەزراوە و لە مێژە یەکێک لە گرنگترین دێرەکانی کڵێسای ڕۆژهەڵات بووە.
کێ لە ئەلقۆش دەژی؟
ئەلقۆش لە ڕابردوودا شارۆچکەیەکی مەسیحیی ئاشووری و کلدانی و ناوەندێکی زمانی سریانی (ئارامی) و باوەڕ بووە.
کەسان، شوێنەکان و بابەتە پەیوەندیدارەکان
دێری ڕەبان هورمزد · گۆڕی ناحوم · میراتە سریانییەکەی دەشتەکانی نەینەوا · مووسڵ · شێخان · دهۆک.