پێشەکی
شێخان (بە کوردی: شێسان، «شوێنی شێخەکان») قەزا و شارۆچکەیەکە لە باکووری عێراق، لەنێوان دهۆک و مووسڵدا. لەگەڵ شنگال، ناوچە سەرەکییە مێژووییەکەی ئێزدییەکانە، و لەنێو گردەکانیدا پیرۆزترین شوێنی ئێزدییەکان لەخۆ دەگرێت، دۆڵە پەرستگادارەکەی لالش.
شێخان تەنها جوگرافیایەکی پیرۆز نییە، بەڵکو ناوەندی سەرکردایەتیی ئێزدییەکان و نیشتمانی میری ئێزدییەکانیشە. ئەم ناساندنە باس لە قەزاکە، شوێنەکەی لە ناوەندی جیهانی ئێزدی و مێژووە درێژەکەی باوەڕ و مانەوە دەکات.
خاڵە سەرەکییەکان
• شێخان (بە کوردی: شێسان) قەزا و شارۆچکەیەکە لە باکووری عێراق، لەنێوان دهۆک و مووسڵ.
• لەگەڵ شنگال، یەکێکە لە دوو ناوچە سەرەکییە مێژووییەکەی گەلی ئێزدی.
• دۆڵە پیرۆزە پەرستگادارەکەی لالش لەنێو ناوچەی شێخاندایە.
• گوندی باعەدرێ لە شێخان ناوەندی میرە، میری ئێزدییەکان.
• شێخان ناوچەیەکی تێکەڵی ئێزدی و مەسیحی و موسڵمانە و یەکێکە لە ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق.
زانیارییە خێراکان
ناو (بە کوردی): شێسان
واتا: «شوێنی شێخەکان»
وڵات / ناوچە: عێراق (باکووری عێراق / ناوچە سنوورییەکانی کوردستان)
ناوەندی قەزا: عەین سیفنی
گرنگی: ناوچەیەکی سەرەکیی ئێزدی؛ شوێنی لالش
ناوەندی میر: گوندی باعەدرێ
کۆمەڵگەکان: ئێزدی و مەسیحی و موسڵمان
دۆخ: ناوچەیەکی جێناکۆک لە عێراق
ناوەڕۆک
کەس، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
شێخان لە کوێیە؟
شێخان لە ناوچە گرداوییەکانی باکووری عێراقە، لەنێوان شاری مووسڵ لە باشوور و دهۆک لە باکوور، لە لێواری هەرێمی کوردستان. ناوەندی قەزاکە شارۆچکەی عەین سیفنییە، و لەنێو گردە ناهموارەکانیدا دۆڵە پیرۆزەکەی لالش هەڵکەوتووە. ناوچەکە لەسەر هەردوو لای سنوورە جێناکۆکەکەی نێوان هەرێمی کوردستان و عێراقی فیدراڵییە و یەکێکە لەو ناوچانەی بە جێناکۆک ناو دەبرێن.
ئەمە دیمەنێکی شاخە نزمەکان و گوندەکانە کە چەندین کۆمەڵگە بۆ ماوەیەکی درێژ پێکەوە تێیدا ژیاون، و ئێزدییەکان لە ناوەندیدان.
ناوچەیەکی سەرەکیی ئێزدی
شێخان، لەگەڵ شنگال لە ڕۆژئاوا، یەکێکە لە دوو ناوچە سەرەکییە گەورەکەی گەلی ئێزدی. بۆ سەدەکان نیشتمانی کۆمەڵێکی چڕی گوند و زیارەتگەی ئێزدی بووە کە بە دەوری دۆڵە پیرۆزەکەی لالش کۆ بوونەتەوە، پیرۆزترین شوێنی ئایینەکە. بۆ ئێزدییەکی زۆر، خەڵکی شێخانبوون واتە هاتن لە خودی ناوەندی جیهانە ئایینییەکەیان؛ خاکی پەرستگا و شێخەکان و کانییە پیرۆزەکان.
ناوەندی میر
شێخان هەروەها ناوەندی سەرکردایەتیی ئێزدییەکانە. لە گوندی باعەدرێ میر دەژی؛ میر یان ئەمیری ئێزدییەکان، سەرۆکی بۆماوەیی کاروبارە دونیاییەکانی کۆمەڵگەکە، کە لەگەڵ سەرکردایەتیی ئایینی ڕێنمایی ئایینەکە دەکات. ئەم چڕبوونەوەی دەسەڵاتی ڕۆحی و سیاسی لە یەک قەزای بچووکدا شێخانی کردووەتە پایتەختی کردەیی جیهانی ئێزدی، ئەو شوێنەی ئێزدییەکانی هەموو شوێنێک ڕووی تێ دەکەن.
مێژوویەکی مانەوە
مێژووی شێخان، وەک مێژووی هەموو ئێزدییەکان، بە چەوساندنەوەی دووبارە نیشانی لێ دراوە. بە درێژایی سەدەکان خەڵکەکەی کۆمەڵکوژی و فشار بۆ گۆڕینی ئایینیان بەسەر بردووە، بەڵام لەم گردانەدا باوەڕەکەیان پاراستووە. کاتێک داعش لە 2014دا ناوچەکەی گرتەوە و جینۆسایدی دژی ئێزدییەکانی شنگال کرد، شێخانیش کەوتە ژێر هەڕەشە و زۆرێک هەڵاتن؛ بەڵام بەشێکی زۆری ناوچەکە پارێزرا یان زوو گەڕێنرایەوە، و بووەتە پەناگەی ڕزگاربووان. لە ماوەی هەموو هێرشەکاندا شێخان ماوەتەوە و بوونی ئێزدییەکان لێرە بەردەوام بووە.
شێخانی ئەمڕۆ
ئەمڕۆ شێخان هێشتا دڵی لێدەری جیهانی ئێزدییە؛ نیشتمانی میر، دەروازەی لالش و کۆمەڵگەیەکی زیندووی ئێزدی و مەسیحی و موسڵمان لەنێو گردەکانی باکووری عێراق. دۆخەکەی وەک ناوچەیەکی جێناکۆک داهاتووە سیاسییەکەی نادیار دەهێڵێتەوە، بەڵام گرنگییە ڕۆحییەکەی جێی گومان نییە؛ قەزایەکی بچووک کە ناوەندی ئایینێکی کۆن لەخۆ دەگرێت.
ڕیزبەندیی کاتی
سەدەکانی ڕابردوو — شێخان وەک ناوچەیەکی سەرەکیی ئێزدی بە دەوری دۆڵە پیرۆزەکەی لالش پەرە دەسێنێت.
سەردەمی عوسمانی — ئێزدییەکانی شێخان کۆمەڵکوژیی دووبارە و فشار بۆ گۆڕینی ئایینیان بەسەر دەبەن.
سەردەمی نوێ — باعەدرێ وەک ناوەندی میری ئێزدییەکان جێگیر دەبێت.
2014 — داعش لە ماوەی جینۆسایدەکەدا هەڕەشە لە شێخان دەکات؛ ناوچەکە دەپارێزرێت یان دەگەڕێنرێتەوە و پەنا بە ڕزگاربووان دەدات.
ئەمڕۆ — شێخان هێشتا ناوەندی ڕۆحی و سەرکردایەتیی ئێزدییەکانە.
پرسیارە باوەکان
شێخان چییە؟
شێخان (شێسان) قەزا و شارۆچکەیەکە لە باکووری عێراق لەنێوان دهۆک و مووسڵ، یەکێکە لە دوو ناوچە سەرەکییە مێژووییەکەی گەلی ئێزدی و شوێنی دۆڵە پیرۆزەکەی لالشە.
بۆچی شێخان بۆ ئێزدییەکان گرنگە؟
شێخان دۆڵە پیرۆزە پەرستگادارەکەی لالش و گوندی باعەدرێ لەخۆ دەگرێت، ناوەندی میر، میری ئێزدییەکان؛ ئەمە کردوویەتە ناوەندی ڕۆحی و سەرکردایەتیی جیهانی ئێزدی.
میری ئێزدییەکان کێیە؟
میر، میر یان ئەمیری بۆماوەیی ئێزدییەکان و سەرکردەی کاروبارە دونیاییەکانیانە، کە لە باعەدرێی شێخان نیشتەجێیە.
ئایا شێخان ناوچەیەکی جێناکۆکە؟
بەڵێ. شێخان لەسەر سنوورە جێناکۆکەکەی نێوان هەرێمی کوردستان و عێراقی فیدراڵی هەڵکەوتووە و یەکێکە لە ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق.
کەس، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
ئێزدییەکان · میری ئێزدییەکان · باعەدرێ · لالش · شنگال · دهۆک.