پێشەکی
ئەرشتات یەزاتای ڕاستکرداری و دادپەروەرییە لە نەریتی زەردەشتی و ئێرانیدا؛ ئەو بوونە ئیلاهییەی دروستی و ڕاستڕەوی و مامەڵەی ڕاستگۆیانە بەرجەستە دەکات، هاوەڵی نزیکی ڕەشنو، دادوەری ئیلاهی، کە لە نێو پارێزەرانی دادوەریی ڕۆحدا ڕادەوەستێت.
لە دیدی ئەهوورا مەزدا، پەروەردگاری دانادا، ئەرشتات کە ناوەکەی واتای ڕاستکرداری یان دروستی دەگەیەنێت، بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستڕەوی و ڕاستگۆیی و مامەڵەی دادپەروەرانەیە؛ بەرجەستەکەی ئەو دروستییەی لە ڕاستی لادان ناکات. بە نزیکی لەگەڵ ڕەشنو، دادوەری ئیلاهی، هاوپەیمانە و لەگەڵ میترا و سرائۆشا لە نێو پارێزەرانی دادوەریی ڕۆحدا بانگ دەکرێت.
وەک بوونە ئیلاهییەکانی دیکەی نەریتی زەردەشتی، ئەرشتات بە میراتی ئایینی و ئەفسانەییی هاوبەشی کۆنی گەلە ئێرانییەکانەوە پەیوەستە؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشیی تێدا هەیە. ناسینی ئەرشتات ئاشنابوونە بە ڕێزگرتنی زەردەشتی لە ڕاستکرداری و مامەڵەی دادپەروەرانە؛ بوونە ئیلاهییەکەی ئەو ڕاستڕەوییەی ڕاستی و دروستی دەپارێزێت.
ناوەڕۆک
ڕێزلێگرتن لە ڕۆژژمێر و سرووددا
ئەرشتات کێیە؟
ئەرشتات، کە لە شێوە دواترەکاندا ئەشتاد ناو دەبرێت، یەزاتا یان بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستکرداری و دروستی و دادپەروەرییە لە نەریتی زەردەشتیدا؛ یەکێک لە بوونە ئیلاهییە چاکەبەخشەکان کە ئەهوورا مەزدا ئافراندوونی. ڕاستکرداری و ڕاستڕەوی و ڕاستگۆیی و مامەڵەی دادپەروەرانە بەرجەستە دەکات، ئەو دروستییەی لە ڕاستی لادان ناکات؛ سەرپەرشتیی ڕاستگۆیی و فەزیلەت و پێشخستنی چاکەی جیهان دەکات. ئەرشتات بە نزیکی لەگەڵ ڕەشنو، دادوەری ئیلاهی، هاوپەیمانە؛ هەردووکیان ئەوەندە بە نزیکی پەیوەستن کە زۆرجار پێکەوە ناو دەبرێن و لەگەڵ میترا و سرائۆشا و ڕەشنو لە نێو ئەو بوونە ئیلاهییانەدا بانگ دەکرێت کە لە دادوەریی ڕۆح دوای مردن ئامادەن. سەرپەرشتیی ڕۆژێکی مانگ دەکات و سروودێک لە نێو یەشتەکاندا ناوی ئەوی لەسەرە. وەک یەزاتای ڕاستکرداری و دادپەروەری، پارێزەری ڕاستڕەوی و مامەڵەی دادپەروەرانە و هاوەڵی دادوەری ئیلاهی، ئەرشتات پێگەیەکی چاکەبەخشی لە نێو بوونە ئیلاهییەکانی ڕێکخستنی ئەخلاقیی دیدە زەردەشتییەکەدا هەیە.
واتای ناوەکە
ناوی ئەرشتات واتای ڕاستکرداری یان دروستی یان ڕاستڕەوی دەگەیەنێت؛ لە ڕەگێکەوە هاتووە کە بە ڕاست و بێلار و ڕاستەقینەوە پەیوەستە. ناوەکە وەک بوونە ئیلاهییەکەی ئەو دروستی و ڕاستڕەوییە دەیناسێنێت کە لە ڕاستی لادان ناکات؛ بەرجەستەکەی مامەڵەی دادپەروەرانە و ڕاستگۆیانە.
ئەم واتایە لە جەوهەری کەسایەتییەکەیدایە، چونکە ئەرشتات بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستکرداری و ڕاستڕەوییە؛ ئەو دروستی و ڕاستگۆیی و مامەڵەی دادپەروەرانەیە کە پابەندی ڕاستی دەبێت و لێی لادان ناکات. ئەو ڕاستکردارییەی بەرجەستەی دەکات ڕاستڕەوی و بێلاریی ئەخلاقییە کە ڕاستەقینە و ڕاستگۆیانە و دادپەروەرانەیە؛ ئەو دروستییەی ڕاستی دەپارێزێت و بە دادپەروەری مامەڵە دەکات، بە پێچەوانەی چەوتی و فریوکاریی درۆ. لەمەدا بە ڕاستی و ڕێکخستنی چاک، ئەشا ڤەهیشتا، و بە دادوەریی دادپەروەرانەی ڕەشنو بە نزیکی پەیوەستە. لە نەریتی دواتردا، ناوەکە بە شێوەی ئەشتاد دەردەکەوێت و بەم شێوەیەش هەر وەک بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستکرداری ڕێزی لێ دەگیرا، کە سەرپەرشتیی ڕاستگۆیی و فەزیلەت دەکات. بەمەش واتای ناوەکە سروشتە بنەڕەتییەکەی ئاشکرا دەکات؛ بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستکرداری و دروستی و ڕاستڕەوی، بەرجەستەکەی مامەڵەی دادپەروەرانە و ڕاستگۆیانە کە پابەندی ڕاستی دەبێت. تێگەیشتن لە واتای ناوەکە تێگەیشتنە لە کەسایەتییەکەی؛ یەزاتای ئەو ڕاستڕەوی و مامەڵەی دادپەروەرانەی ڕاستی و دروستی دەپارێزێت.
خاڵە سەرەکییەکان
ئەرشتات یەزاتای زەردەشتیی ڕاستکرداری و دروستی و دادپەروەرییە.
ناوەکەی واتای ڕاستکرداری یان ڕاستڕەوی دەگەیەنێت، ئەو دروستییەی پابەندی ڕاستی دەبێت.
ڕاستگۆیی و مامەڵەی دادپەروەرانە و پێشخستنی چاکە بەرجەستە دەکات.
هاوەڵی نزیکی ڕەشنو، دادوەری ئیلاهییە.
لە دادوەریی ڕۆحدا لەگەڵ میترا و سرائۆشا و ڕەشنو بانگ دەکرێت.
سەرپەرشتیی ڕۆژێکی مانگ دەکات و سروودێکی هەیە کە ناوی ئەوی لەسەرە.
زانیاریی خێرا
ناو: ئەرشتات (ڕاستکرداری، دروستی)؛ دواتر ئەشتاد
واتا: ڕاستکرداری، دروستی، ڕاستڕەوی، مامەڵەی دادپەروەرانە
ڕۆڵ: یەزاتای ڕاستکرداری و دادپەروەری و مامەڵەی ڕاستگۆیانە
سەرپەرشتیی چی دەکات: ڕاستگۆیی، فەزیلەت، چاکەی جیهان
هاوەڵی نزیک: ڕەشنو، دادوەری ئیلاهی
لەگەڵ کێ بانگ دەکرێت: میترا و سرائۆشا و ڕەشنو لە دادوەریی ڕۆحدا
پارێزەری: پردی چینڤەت، لەگەڵ دادوەرە ئیلاهییەکان
لە ڕۆژژمێردا: سەرپەرشتیی ڕۆژی 26ەمی مانگ دەکات
سروودی پیرۆز: ئەشتاد یەشت (یەشتی 18) ناوی ئەوی لەسەرە
میرات: نەریتی ئایینی و ئەفسانەییی هاوبەشی ئێرانی
بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستکرداری
یەکەم و تایبەتمەندترین ڕۆڵی ئەرشتات ڕۆڵی بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستکردارییە؛ بەرجەستەکەی دروستی و ڕاستڕەوی و مامەڵەی دادپەروەرانە کە سەرپەرشتیی ڕاستگۆیی و فەزیلەت دەکات.
لە نەریتی زەردەشتیدا، ڕاستکرداری و ڕاستڕەوی و مامەڵەی دادپەروەرانە زۆر بەنرخن، چونکە ئەو بێلارییە ئەخلاقییەن کە پابەندی ڕاستی دەبێت و بە دادپەروەری مامەڵە دەکات، بە پێچەوانەی چەوتی و فریوکاریی درۆ؛ ئەرشتات ئەو بوونە ئیلاهییەیە کە ئەم ڕاستکردارییە بەرجەستە دەکات، ئەو دروستی و ڕاستڕەوییەی لە ڕاستی لادان ناکات. سەرپەرشتیی ڕاستگۆیی و ڕاستی و فەزیلەت و مامەڵەی دادپەروەرانە و پێشخستنی چاکەی جیهان دەکات؛ بوونە ئیلاهییەکەی ئەو بێلارییە ئەخلاقییەی ڕاستی و دروستی دەپارێزێت. لەمەدا ئەرشتات بە ئەشا ڤەهیشتا، ڕاستی و ڕێکخستنی چاک، بە نزیکی پەیوەستە، چونکە ڕاستکرداری پابەندبوونە بە ڕاستی و دروستی لە قسە و کرداردا. ئەو ڕاستکردارییەی بەرجەستەی دەکات ئایدیالێکی ئەخلاقیی بەرزە؛ ئەو ڕاستڕەوی و مامەڵەی دادپەروەرانەی باوەڕداران بانگ دەکرێن بۆ پەیڕەوکردنی، بە لاساییکردنەوەی ڕێکخستنە ئیلاهییەکە. ئەم ڕۆڵەی وەک بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستکرداری تایبەتمەندترین ڕەهەندی ئەرشتاتە؛ بەرجەستەکەی دروستی و ڕاستڕەوی و مامەڵەی دادپەروەرانە کە ڕاستی و دروستی دەپارێزێت. پێش هەموو شتێک وەک یەزاتای ڕاستکرداری، بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستڕەوی و مامەڵەی ڕاستگۆیانە، ئەرشتات دەناسرێت؛ پارێزەری ئەو بێلارییە ئەخلاقییەی پابەندی ڕاستی دەبێت.
هاوەڵی ڕەشنو
ئەرشتات هاوەڵی نزیکی ڕەشنو، دادوەری ئیلاهییە؛ هەردووکیان ئەوەندە بە نزیکی هاوپەیمانن کە زۆرجار وەک جووتێک پێکەوە ناو دەبرێن، ڕاستکرداری و دادوەری کە دادپەروەری دەپارێزن.
لە نەریتی زەردەشتیدا، ئەرشتات هاوەڵ و هاوکاری نزیکی ڕەشنویە، ئەو دادوەرە ئیلاهییەی کردارەکانی ڕۆح دەکێشێت؛ هەردووکیان ئەوەندە بە نزیکی هاوپەیمانن کە زۆرجار پێکەوە ناو دەبرێن، نزیکەی وەک یەک جووت؛ ڕاستکرداریی ئەرشتات و دادوەریی ڕەشنو. ئەم جووتبوونە گونجاوە، چونکە ڕاستکرداری و دادوەریی دادپەروەرانە پێکەوە دەگونجێن؛ مامەڵەی ڕاستڕەوانە و ڕاستگۆیانەی ئەرشتات و دادوەریی ڕاست و بێلایەنی ڕەشنو دوو ڕەهەندی یەک دادپەروەرین، پابەندبوون بە ڕاستی و دروستی و کێشانی دادپەروەرانەی کردارەکان. ئەرشتات و ڕەشنو پێکەوە دادپەروەری و ڕاستکرداریی ڕێکخستنە ئەخلاقییەکە دەپارێزن؛ ئەو دروستی و دادوەریی دادپەروەرانەی پابەندی ڕاستی دەبێت. ئەم هاوەڵایەتییە نزیکە لەگەڵ ڕەشنو یەکێکە لە تایبەتمەندییە ناسێنەرەکانی ئەرشتات؛ بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستکرداری بە دادوەری ئیلاهییەوە دەبەستێتەوە بۆ پاراستنی دادپەروەری. زۆرجار لە هاوەڵایەتیی ڕەشنودا ئەرشتات دەبینرێت؛ ئەو ڕاستکردارییەی لە تەنیشت دادوەریدا ڕادەوەستێت و هەردووکیان پێکەوە دادپەروەری و ڕاستیی ڕێکخستنە ئەخلاقییەکەی دیدی زەردەشتی دەپارێزن.
لە دادوەریی ڕۆحدا
ئەرشتات لەگەڵ میترا و سرائۆشا و ڕەشنو لە نێو ئەو بوونە ئیلاهییانەدا بانگ دەکرێت کە لە دادوەریی ڕۆح دوای مردن ئامادەن؛ پارێزەرانی ئەو دادپەروەرییەی ڕۆح بە پێی ئەو دادوەری دەکرێت.
لە دیدی زەردەشتیدا، دوای مردن ڕۆح دەگاتە پردی چینڤەت، پردی دادوەری، کە تێیدا کردارەکانی دەکێشرێن و چارەنووسی بە دادپەروەریی ڕێکخستنە ئەخلاقییەکە دیاری دەکرێت. لە نێو ئەو بوونە ئیلاهییانەی لەم دادوەرییەدا ئامادەن و دەیپارێزن، میترا، پەروەردگاری پەیمان، سرائۆشا، بوونە ئیلاهییەکەی گوێڕایەڵی و پەیام، ڕەشنو، دادوەری ئیلاهی کە کردارەکان دەکێشێت، و ئەرشتات، بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستکرداری، هەن کە لەگەڵیان لە ڕێوڕەسمە ئایینییەکانی تایبەت بە ڕۆحدا بانگ دەکرێت. ئەرشتات وەک بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستکرداری و مامەڵەی دادپەروەرانە، بە گونجاوی لە دادوەرییەکەدا ئامادەیە، کە تێیدا ئەو دروستی و دادپەروەرییەی بەرجەستەیان دەکات بۆ کێشانی کردارەکانی ڕۆح بەکار دەهێنرێن. ئامادەبوونی لە نێو بوونە ئیلاهییەکانی دادوەریدا پەیوەندییە نزیکەکەی بە دادپەروەری و ڕاستکردارییەوە دەنوێنێت، پاراستنی ڕاستی و دروستی لە کێشانی ڕۆحدا. ئەم ڕۆڵەی لە دادوەریی ڕۆحدا ڕەهەندێکی گرنگی ئەرشتاتە؛ بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستکرداری بە دادوەریی دادپەروەرانەی ڕۆح دوای مردنەوە دەبەستێتەوە، لە نێو بوونە ئیلاهییەکانی پارێزەری دادپەروەریی ڕێکخستنە ئەخلاقییەکەدا. لە نێو پارێزەرانی دادوەریی ڕۆحدا ئەرشتات پێگەیەکی پڕشکۆی هەیە؛ ئەو ڕاستکردارییەی لە کێشانی دادپەروەرانەی کردارەکاندا ئامادەیە.
ڕێزلێگرتن لە ڕۆژژمێر و سرووددا
لە ڕۆژژمێرە پیرۆزەکەدا ڕێز لە ئەرشتات دەگیرێت، کە سەرپەرشتیی ڕۆژێکی مانگ دەکات؛ سروودێکیش لە نێو یەشتەکاندا ناوی ئەوی لەسەرە، کە پێگەکەی لە نێو بوونە ئیلاهییەکانی نەریتەکەدا دەنوێنێت.
لە ڕۆژژمێری پیرۆزی نەریتی زەردەشتیدا، ئەرشتات سەرپەرشتیی ڕۆژی بیست و شەشەمی مانگ دەکات، کە لە ژێر پاراستنی ئەودایە و بۆ ئەو تەرخان کراوە؛ بەمەش لە خولی ڕۆژەکاندا ڕێزی لێ دەگیرێت. لە نێو یەشتە پیرۆزەکان، ئەو سروودانەی بۆ بوونە ئیلاهییەکان تەرخان کراون، یەکێکیان ناوی ئەرشتاتی لەسەرە، یەشتی هەژدەهەم کە بە ناوی ئەوەوە ئەشتاد یەشت ناو دەبرێت. جێی سەرنجە و دەبێت بە ڕاستگۆیی ئاماژە بەوە بکرێت کە ئەم سروودە، هەرچەندە ناوی ئەوی لەسەرە، لە ڕاستیدا بە درێژی باس لە خودی ئەرشتات ناکات، بەڵکو زۆربەی بۆ ستایشی شکۆی ئیلاهی تەرخان کراوە؛ خوەرەنە یان فەڕ، شکۆی پڕدرەوشانەوەی نەریتی ئێرانی. سروودەکە بە ناوی ئەرشتاتەوە ناو نراوە و بە ڕۆژەکەی ئەوەوە پەیوەستە، بەڵام ناوەڕۆکەکەی بە شێوەی سەرەکی باس لە شکۆی ئیلاهی دەکات. توێژەران بە ڕاستگۆیی ئاماژە بەم تایبەتمەندییە سەرنجڕاکێشە دەکەن و بیرمان دەخاتەوە کە پەیوەندیی نێوان بوونە ئیلاهییەکان و ئەو سروودانەی ناوی ئەوانیان لەسەرە، هەندێک جار ئاڵۆزە. لەگەڵ ئەوەشدا، تەرخانکردنی ڕۆژێک و سروودێک بۆ ئەرشتات پێگەکەی لە نێو بوونە ئیلاهییە ڕێزلێگیراوەکانی نەریتەکەدا دەنوێنێت؛ یەزاتای ڕاستکرداری کە لە ڕۆژژمێر و شیعری پیرۆزدا ڕێزی لێ دەگیرێت؛ ڕێزگرتن لێی هەروەها لە هاوەڵایەتییەکەیدا لەگەڵ ڕەشنو و لە ڕۆڵەکەیدا لە دادوەریی ڕۆحدا دەردەبڕدرێت.
هێما و واتا
ئەرشتات پێش هەموو شتێک ڕێزگرتنی زەردەشتی لە ڕاستکرداری و مامەڵەی دادپەروەرانە بەرجەستە دەکات؛ بوونە ئیلاهییەکەی دروستی و ڕاستڕەوی و ڕاستگۆیی کە ڕاستی و دروستی دەپارێزێت. وەک یەزاتای ڕاستکرداری، ئەو بێلارییە ئەخلاقییە دەنوێنێت کە پابەندی ڕاستی دەبێت و بە دادپەروەری مامەڵە دەکات.
ئەرشتات هەروەها پەیوەندییە نزیکەکەی ڕاستکرداری بە دادوەریی دادپەروەرانەوە لە هاوەڵایەتییەکەیدا لەگەڵ ڕەشنو و ڕۆڵەکەیدا لە دادوەریی ڕۆحدا بەرجەستە دەکات، هەروەها ئەو بەها بەرزەی لە نەریتەکەدا بە ڕاستڕەوی و مامەڵەی ڕاستگۆیانە دەدرێت. لەمەدا ڕێکخستنە ئەخلاقییەکە و دادپەروەریی پارێزەری ڕاستی دەنوێنێت. لە هەموو ئەمانەدا، ئەرشتات لە بوونە ئیلاهییەکانی ڕێکخستنی ئەخلاقیی نەریتی ئایینیی ئێرانییە؛ ڕاستکرداری و دروستی و مامەڵەی دادپەروەرانە و پاراستنی ڕاستی بەرجەستە دەکات. یەزاتای ڕاستکردارییە، هاوەڵی ڕەشنو، دادوەری ئیلاهی و پارێزەری دادپەروەریی ڕێکخستنە ئەخلاقییەکە؛ یەکێک لە کەسایەتییە چاکەبەخشەکانی ئەو میراتە ئایینییەی کورد لەگەڵ میراتگرەکانی دیکەی نەریتی ئێرانی هاوبەشیی تێدا هەیە، پەیوەست بە ڕاستی، ئەشا ڤەهیشتا. ئەو ڕێزگرتنە لە ڕاستکرداری و مامەڵەی دادپەروەرانەی بەرجەستەی دەکات، لە بەها ئەخلاقییە بەردەوامەکانی نەریتەکەیە.
ئەرشتات و کورد
ئەرشتات وەک بوونە ئیلاهییەکانی دیکەی نەریتی زەردەشتی، بە میراتی ئایینی و ئەفسانەییی هاوبەشی کۆنی گەلە ئێرانییەکانەوە پەیوەستە؛ نەریتێک کە کورد وەک گەلێکی ئێرانی لەگەڵ فارس و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشیی تێدا هەیە. ڕێزگرتن لە ڕاستکرداری و مامەڵەی دادپەروەرانە بەشێکە لە میراتە ئەخلاقییە قووڵەکەی سەرانسەری ناوچەکە.
بۆ کورد، ڕێزگرتنە کۆنە ئێرانییەکە لە ڕاستکرداری و ڕاستڕەوی و مامەڵەی دادپەروەرانە و ئەو بەها بەرزەی بە ڕاستگۆیی و پابەندبوون بە ڕاستی دەدرێت، بەشێکن لە پاشخانە قووڵەکەی جیهانی کولتووری و ئەخلاقییان. ئەو بەهایانەی ئەرشتات بەرجەستەیان دەکات، ڕاستکرداری و ڕاستڕەوی و ڕاستگۆیی و مامەڵەی دادپەروەرانە، چاکەی ئەخلاقیی گشتی و بەردەوامن و بۆ هەر گەلێک قووڵترین ڕەنگدانەوەیان هەیە. بە ڕاستگۆیی و وردی دەکرێت ئەرشتات وەک بەشێک لەم میراتە هاوبەشە ئێرانی و زەردەشتییە بناسرێت، نەک کەسایەتییەکی تایبەت بە کورد؛ بە نەریتە ئایینییە هاوبەشە کۆنەکەی گەلە ئێرانییەکانەوە پەیوەستە. کورد وەک گەلێکی ئێرانی بە ڕەگی کۆن لەم جیهانەدا، لەگەڵ میراتگرەکانی دیکەی نەریتی ئێرانی، لەم میراتەدا بەشدارە کە بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستکرداری بەشێکە لێی. بەمەش لە ناساندنی ئەرشتاتدا، کەسایەتییەکی میراتی هاوبەشی کۆنی ئێرانی دەناسێنین کە کورد میراتگریی دەکات؛ یەزاتای ڕاستکرداری و مامەڵەی دادپەروەرانە کە بەهاکانی ڕاستڕەوی و ڕاستگۆییی لە گشتیترین و بەردەوامترین چاکە ئەخلاقییەکانن.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا ئەرشتات خوداوەندێکی مێینەی سەربەخۆیە؟ نەخێر؛ لە تێگەیشتنی زەردەشتیدا ئەرشتات یەزاتایە، یەکێک لە بوونە ئیلاهییە چاکەبەخشەکان کە خودای تاک، ئەهوورا مەزدا، بۆ پاراستنی جیهانە ئافرێنراوە چاکەکە ئافراندوونی و بەم پێیە شایانی ڕێزگرتنە. باشترە وەک خوداوەندێکی مێینەی سەربەخۆ لێی نەگەین، بەڵکو وەک بوونێکی ئیلاهی کە خزمەتی خودای تاک دەکات؛ یەزاتای ڕاستکرداری کە پەروەردگاری دانا بە ڕێگەی ئەوەوە دروستی و مامەڵەی دادپەروەرانەی ڕێکخستنە ئەخلاقییەکە دەپارێزێت. ئەم تێگەیشتنە سروشتە بنەڕەتییە یەکتاپەرستییەکەی باوەڕەکە دەپارێزێت، کە تێیدا یەزاتاکان ئەو ئامرازانەن کە خودای تاک بە ڕێگەیانەوە کار دەکات و ڕێزی لێ دەگیرێت.
ئایا ئەرشتات هەمان ڕەشنویە؟ نەخێر؛ هەرچەندە هەردووکیان بە زۆر نزیکی هاوپەیمانن و زۆرجار پێکەوە ناو دەبرێن، دوو بوونی ئیلاهیی جیاوازن. ڕەشنو دادوەری ئیلاهییە کە کردارەکانی ڕۆح لەسەر تەرازووی دادپەروەری دەکێشێت؛ ئەرشتات بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستکرداری و دروستی و مامەڵەی دادپەروەرانەیە. هەردووکیان بە نزیکی پەیوەستن، نزیکەی وەک جووتێک، چونکە ڕاستکرداری و دادوەریی دادپەروەرانە پێکەوە دەگونجێن؛ بەڵام جیاوازن، ئەرشتات ڕاستکرداری و ڕاستڕەوییە و ڕەشنو دادوەریی دادپەروەرانەیە. ئەم جووتبوونە نزیکە پەیوەندییە قووڵەکەی ڕاستکرداری بە دادپەروەرییەوە دەنوێنێت؛ بەڵام ئەرشتات بە تایبەتی بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستکردارییە و لە دادوەر ڕەشنو جیاوازە.
بۆچی ئەو سروودەی بە ناوی ئەرشتاتەوە ناو نراوە، باس لە ئەو ناکات؟ ئەمە تایبەتمەندییەکی ڕاستەقینەی سەرنجڕاکێشی نەریتەکەیە. یەشتی هەژدەهەم ناوی ئەرشتاتی لەسەرە و بە ڕۆژەکەی ئەوەوە پەیوەستە، بەڵام زۆربەی ناوەڕۆکەکەی بۆ ستایشی شکۆی ئیلاهی، خوەرەنە، تەرخان کراوە، نەک خودی ئەرشتات. هەڵوێستی ڕاستگۆیانە ئەوەیە کە هۆکاری ئەمە بە تەواوی ڕوون نییە و توێژەران وەک تایبەتمەندییەکی سەرنجڕاکێش ئاماژەی پێ دەکەن؛ بیرمان دەخاتەوە کە پەیوەندیی نێوان بوونە ئیلاهییەکان و ئەو سروودانەی ناوی ئەوانیان لەسەرە، هەندێک جار ئاڵۆزە. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەرشتات وەک بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستکرداری ڕێزی لێ دەگیرێت؛ سەرپەرشتیی ڕۆژەکەی دەکات و لە بانگکردنەکاندا ناوی دەبرێت، تەنانەت ئەگەر ئەو سروودەی ناوی ئەوی لەسەرە، بە درێژی باس لە شکۆی ئیلاهی بکات.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
ئەهوورا مەزدا: پەروەردگاری دانا کە ئەرشتات خزمەتی دەکات
ڕەشنو: دادوەری ئیلاهی، هاوەڵی نزیکی ئەرشتات
میترا: پەروەردگاری پەیمان، کە لەگەڵ ئەرشتات بانگ دەکرێت
سرائۆشا: بوونە ئیلاهییەکەی گوێڕایەڵی، لە دادوەریی ڕۆحدا
پردی چینڤەت: ئەو شوێنەی ڕۆح دادوەری دەکرێت و ئەم بوونە ئیلاهییانە دەیپارێزن
ئەشا ڤەهیشتا: ڕاستی و ڕێکخستنی چاک کە ڕاستکرداری پابەندی دەبێت
فەڕ: شکۆی ئیلاهی، کە لەو سروودەدا ستایش دەکرێت کە ناوی ئەرشتاتی لەسەرە
ئەشی: یەزاتای پاداشت، بوونێکی ئیلاهیی دیکەی ڕێکخستنە ئەخلاقییەکە
پرسیارە باوەکان
ئەرشتات لە زەردەشتیدا کێیە؟
ئەرشتات، کە لە شێوە دواترەکاندا ئەشتاد ناو دەبرێت، یەزاتا یان بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستکرداری و دروستی و دادپەروەرییە لە نەریتی زەردەشتیدا؛ یەکێک لە بوونە ئیلاهییە چاکەبەخشەکان کە ئەهوورا مەزدا ئافراندوونی. ڕاستکرداری و ڕاستڕەوی و ڕاستگۆیی و مامەڵەی دادپەروەرانە بەرجەستە دەکات و سەرپەرشتیی ڕاستگۆیی و فەزیلەت دەکات. هاوەڵی نزیکی ڕەشنو، دادوەری ئیلاهییە و لەگەڵ میترا و سرائۆشا و ڕەشنو لە نێو ئەو بوونە ئیلاهییانەدا بانگ دەکرێت کە لە دادوەریی ڕۆحدا ئامادەن.
ناوی ئەرشتات چی دەگەیەنێت؟
ناوی ئەرشتات واتای ڕاستکرداری یان دروستی یان ڕاستڕەوی دەگەیەنێت؛ لە ڕەگێکەوە هاتووە کە بە ڕاست و بێلار و ڕاستەقینەوە پەیوەستە. وەک بوونە ئیلاهییەکەی ئەو دروستی و ڕاستڕەوییە دەیناسێنێت کە لە ڕاستی لادان ناکات؛ بەرجەستەکەی مامەڵەی دادپەروەرانە و ڕاستگۆیانە. ئەو ڕاستکردارییەی بەرجەستەی دەکات بێلارییەکی ئەخلاقیی ڕاستەقینە و ڕاستگۆیانە و دادپەروەرانەیە، بە پێچەوانەی چەوتی و فریوکاریی درۆ. لە نەریتی دواتردا ناوەکە بە شێوەی ئەشتاد دەردەکەوێت.
ئەرشتات چۆن بە ڕەشنوەوە پەیوەستە؟
ئەرشتات هاوەڵی نزیکی ڕەشنو، دادوەری ئیلاهییە؛ هەردووکیان ئەوەندە بە نزیکی هاوپەیمانن کە زۆرجار پێکەوە ناو دەبرێن، نزیکەی وەک یەک جووت. ئەمە گونجاوە، چونکە ڕاستکرداری و دادوەریی دادپەروەرانە پێکەوە دەگونجێن؛ مامەڵەی ڕاستڕەوانەی ئەرشتات و دادوەریی بێلایەنی ڕەشنو دوو ڕەهەندی یەک دادپەروەرین. پێکەوە دادپەروەری و ڕاستکرداریی ڕێکخستنە ئەخلاقییەکە دەپارێزن؛ دروستی و کێشانی دادپەروەرانەی کردارەکان.
ڕۆڵی ئەرشتات لە دادوەریی ڕۆحدا چییە؟
لە دیدی زەردەشتیدا، دوای مردن ڕۆح دەگاتە پردی چینڤەت، کە تێیدا کردارەکانی دەکێشرێن. لە نێو ئەو بوونە ئیلاهییانەی لەم دادوەرییەدا ئامادەن و دەیپارێزن، میترا و سرائۆشا و ڕەشنو و ئەرشتات هەن؛ ئەرشتات لەگەڵیان لە ڕێوڕەسمە ئایینییەکانی تایبەت بە ڕۆحدا بانگ دەکرێت. وەک بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستکرداری و مامەڵەی دادپەروەرانە، بە گونجاوی لە دادوەرییەکەدا ئامادەیە، کە تێیدا ئەو دروستی و دادپەروەرییەی بەرجەستەیان دەکات بۆ کێشانی کردارەکانی ڕۆح بەکار دەهێنرێن.
بۆچی ئەو سروودەی بە ناوی ئەرشتاتەوە ناو نراوە، ناوی ئەو ناهێنێت؟
ئەمە تایبەتمەندییەکی ڕاستەقینەی سەرنجڕاکێشی نەریتەکەیە. یەشتی هەژدەهەم ناوی ئەرشتاتی لەسەرە و بە ڕۆژەکەی ئەوەوە پەیوەستە، بەڵام زۆربەی ناوەڕۆکەکەی بۆ ستایشی شکۆی ئیلاهی، خوەرەنە، تەرخان کراوە، نەک خودی ئەرشتات. هۆکارەکە بە تەواوی ڕوون نییە و توێژەران وەک تایبەتمەندییەکی سەرنجڕاکێش ئاماژەی پێ دەکەن؛ بیرمان دەخاتەوە کە پەیوەندیی نێوان بوونە ئیلاهییەکان و ئەو سروودانەی ناوی ئەوانیان لەسەرە، هەندێک جار ئاڵۆزە. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەرشتات وەک بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستکرداری ڕێزی لێ دەگیرێت.
ئایا ئەرشتات کەسایەتییەکی کوردە؟
ئەرشتات بە میراتی ئایینیی هاوبەشی کۆنی زەردەشتی و ئێرانییەوە پەیوەستە؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشیی تێدا هەیە، نەک کەسایەتییەکی تایبەت بە کورد. کورد وەک گەلێکی ئێرانی بە ڕەگی کۆن لەم جیهانەدا، لەگەڵ دراوسێکانی، لەم میراتەدا بەشدارە کە بوونە ئیلاهییەکەی ڕاستکرداری بەشێکە لێی. بەهاکانی ڕاستڕەوی و مامەڵەی دادپەروەرانە کە بەرجەستەیان دەکات، چاکەی ئەخلاقیی گشتی و بەردەوامن.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
Zoroastrian Angels and Yazatas - avesta.org
ڕەشنو و دادوەریی ڕۆح ـ پوختەیەک