پێشەکی
لە ڕوانگەی ئێرانی بۆ جیهاندا، گەردوون لەسەر ڕاستی بنیات نراوە، و هیچ کردەوەیەکی هیچ کەسێک هەرگیز بەڕاستی ون نابێت یان بێ کێشانەوە نامێنێت. لە دڵی ئەو ڕوانگەیەدا ڕەشنو دەوەستێت، بوونەوەرە خوداییەکەی دادپەروەری؛ دادوەرەکەی گەندەڵی کاری تێ ناکات و تەرازووە زێڕینەکە هەڵدەگرێت کە دوای مردن کردەوەکانی هەر ڕۆحێک لەسەری دەپێورێن. ئەو دەستەبەری ئەوەیە کە ڕێکخستنی ئەخلاقیی گەردوون ڕاستەقینەیە، چاکە و خراپە یەکسان نین و هەر ژیانێک بە دادپەروەریی تەواو هەژمار دەکرێت.
ڕەشنو بە تەنها دادوەری ناکات. ئەو یەکێکە لە سێ بوونەوەری خودایی کە لە پردی دادوەری، پردە بەناوبانگەکەی چینڤەت، چاو بە ڕۆح دەکەون؛ لەوێ چارەنووسی مردووان دیاری دەکرێت. لە تەنیشتی ئەو میترا، پەروەردگاری ڕاستی و پەیمان، و سراۆشا، پاسەوانی ویژدان، دەوەستن؛ سراۆشا بە تەنها ڕۆح لە تێپەڕیندا هاوڕێیەتی دەکات. بەم سێیانە دادگای مەزنی ژیانی دوای مردن تەواو دەبێت، و ڕەشنو کێشەرەوە بێلایەنەکەیەتی.
ناوەکەی واتای ڕاست یان دادپەروەر دەگەیەنێت، و تەواوی بوونی بەرجەستەبوونی ئەو بیرۆکەیەیە: ئەو دادوەرەی هیچ بەرتیلێک فریوی نادات، هیچ هێزێک نایترسێنێت و هیچ پلەوپایەیەک بۆ لایەک ڕای ناکێشێت. چاوپێکەوتن لەگەڵ ڕەشنو، چاوپێکەوتنە لەگەڵ ڕاستیی وردی ژیانی خۆت، کە بەبێ بەزەیی و بەبێ کینە دەکێشرێتەوە. لە ئەودا خەیاڵی ئێرانی ڕووخسارێکی دا بە خودی دادپەروەری و کردی بە یەکێک لەو ستوونانەی ڕوانگەکە تەواوی ڕێکخستنی جیهانیان لەسەر دادەنێت.
ناوەڕۆک
تەرازوو لە ئایینە جیاوازەکاندا
ڕەشنو کێیە؟
ڕەشنو (لە زمانی ئۆڤێستاییدا ڕەسنو و لە فارسیی ناوەڕاستدا ڕەشن) یەزەتە، یان بوونەوەری خوداییی دادپەروەری لە ئایینی زەردەشتیدایە. ناوەکەی واتای ڕاست یان دادپەروەر دەگەیەنێت و نازناوە باوەکەی، ڕەزیشتە، واتای زۆر ڕاست یان دادپەروەرترین دەگەیەنێت. بەناوبانگترین ڕۆڵەکەی ئەوەیە کە لەگەڵ میترا و سراۆشا یەکێکە لە سێ دادوەرە خوداییەکە کە دوای مردن لە پردی چینڤەت چاو بە ڕۆح دەکەون؛ لەوێ ڕەشنو کردەوەکانی مردووان لەسەر تەرازووە زێڕینەکەی دەکێشێتەوە تا چارەنووسیان دیاری بکات. ئەو بەرجەستەبوونی دادپەروەریی بێلایەن و پاسەوانێکی ڕاستییە لە ڕێکخستنی گەردووندا.
خاڵە سەرەکییەکان
ڕەشنو یەزەتە، یان بوونەوەری خوداییی دادپەروەری لە نەریتی ئێرانیدایە.
ناوەکەی واتای ڕاست یان دادپەروەر دەگەیەنێت؛ نازناوەکەی زۆر ڕاستە.
ئەو یەکێکە لە سێ دادوەرەکەی ڕۆح لە پردی چینڤەت.
کردەوەکانی مردووان لەسەر تەرازووە زێڕینەکەی دەکێشێتەوە.
گەندەڵی بە تەواوی کاری تێ ناکات؛ بەرتیل و ترس و لایەنگری لێی دوورن.
ڕاستی و ڕێکخستن، ئەشا، دەنوێنێت کە گەردوون لەسەریان وەستاوە.
زانیاریی خێرا
ناو: ڕەشنو (لە ئۆڤێستاییدا ڕەسنو)؛ لە فارسیی ناوەڕاستدا ڕەشن
واتا: ڕاست یان دادپەروەر، لە ڕەگێکەوە کە واتای ڕاستکردنەوە دەگەیەنێت
نازناو: ڕەزیشتە، زۆر ڕاست، دادپەروەرترین
جۆر: یەزەتەیەک، بوونەوەرێکی خوداییی شایستەی پەرستن، لە خزمەتی ئەهوورا مەزدا
ڕۆڵ: یەزەتەی دادپەروەری؛ دادوەری خوداییی ڕۆح
دادگاکەی: لەگەڵ میترا و سراۆشا لە پردی چینڤەت
هێماکەی: تەرازووە زێڕینەکە کە کردەوەکانی ڕۆح دەکێشێتەوە
خەسڵەتەکەی: گەندەڵی کاری تێ ناکات و بێلایەنە، دوور لە بەرتیل یان لایەنگری
سروودەکەی: ڕەشن یەشت، دوازدەهەم لە یەشتەکان
تۆماربوون: ئۆڤێستا و نەریتی زەردەشتیی دواتر
یەزەتەی دادپەروەری
ڕەشنو یەزەتەیەکە، یەکێک لە بوونەوەرە خوداییە شایستەی پەرستنەکان کە لە خزمەتی خودای یەکتای باڵا، ئەهوورا مەزدا، پەروەردگاری دانادان. وەک یەزەتەکانی دیکە، ئەو خودایەکی ڕکابەر نییە، بەڵکو دەرکەوتن و خزمەتکاری پەروەردگاری یەکتایە؛ بەرجەستەبوونی یەک بیرۆکەی مەزن، و ئەو بیرۆکەیەی ڕەشنو دەینوێنێت دادپەروەرییە. خودی ناوەکەی لە ڕەگێکەوە هاتووە کە واتای ڕاستکردنەوە دەگەیەنێت، و ئەو بنەمای خوداییی ڕاستی و دروستی و حوکمی ڕاست و نەچەماوەیە کە بۆ هیچ لایەک لار نابێتەوە.
لە جیهانبینیی ئێرانیدا، دادپەروەری تەنها داهێنانێکی مرۆڤ نییە، بەڵکو بەشێکە لە خودی پێکهاتەی ڕاستەقینەیی؛ لایەنێکی ئەشا، ڕاستی و ڕێکخستنی گەردوونی کە لە دژی درۆ و ئاژاوەی ناڕاستی دەوەستێت. ڕەشنو پاسەوان و خودی ناوەڕۆکی ئەو ڕاستییەیە. نەریتەکە تەنانەت دەڵێت وەک ناوەڕۆکی ڕاستی یارمەتیدەرە بۆ ئەوەی هێزە دێوییەکان، بریکارەکانی ئەهریمەن، نەتوانن جیهانی ماددیی ئافرێنراو وێران بکەن. لەو شوێنەی ڕاستیی ڕەشنو زاڵ بێت، درۆ ناتوانێت جێگیر ببێت.
سێ دادوەرەکەی پردی چینڤەت
بەناوبانگترین ڕۆڵی ڕەشنو لە پردی چینڤەتە، پردی جیاکەرەوە، کە هەر ڕۆحێک دەبێت دوای مردن تێی بپەڕێت. نەریتەکە دەگێڕێتەوە کە کاتێک کەسێک دەمرێت، ڕۆح بۆ سێ شەو لە نزیک جەستەکە دەوەستێت و بە ژیانی بەسەربردوویدا دەچێتەوە؛ پاشان لە بەیانیی ڕۆژی چوارەمدا بەرەو پردەکە دەڕوات کە لە لووتکەی شاخە گەردوونییەکە، ئەلبورز، دەوەستێت و جیهانی زیندووان بە جیهانەکانی ئەوبەرەوە دەبەستێتەوە. لەوێ دادگایەکی خوداییی سێکەسی چاو بە ڕۆح دەکەوێت.
هەر یەکێک لە سێیەکە ئەرکی خۆی هەیە. میترا، پەروەردگاری ڕاستی و پارێزەری هەر پەیمانێک، سەرۆکایەتی دەکات؛ سراۆشا، پاسەوانی ویژدان و وشەی خودایی، ئەو کەسەیە کە بە تەنها ڕۆح لە تێپەڕینی بە پردەکەدا هاوڕێیەتی دەکات؛ و ڕەشنوی دادپەروەر کێشەرەوەکەیە، کردەوەکانی ڕۆح دەپێوێت تا ئەو ئاراستەیە دیاری بکات کە بۆی دەڕوات. پێکەوە یەکێک لە جوانترین و بەردەوامترین وێنەکانی دادوەریی خودایی لە هەموو ئایینەکانی جیهاندا پێک دەهێنن.
تەرازووە زێڕینەکە
هێما مەزنەکەی ڕەشنو تەرازووە؛ تەرازووە زێڕینەکە کە کردەوەکانی ڕۆح لەسەر دەکێشێتەوە. هەموو ئەو شتانەی کەسەکە لە ژیانیدا بیری لێ کردووەتەوە و وتوویەتی و کردوویەتی، دەخرێنە ناو تەرازووەکە؛ چاکە لە یەک تایە و خراپە لە تایەکەی دیکە، و تەرازووەکە بەپێی ڕاستیی ئەو ژیانەی بەسەر براوە لار دەبێتەوە. هیچ شتێک لە تەرازووەکە ناشاردرێتەوە و هیچ شتێک زیاد یان کەم ناکرێت؛ تەنها ئەوە پیشان دەدات کە بەڕاستی هەیە.
چارەنووسی ڕۆح بە حوکمی تەرازووەکەوە بەستراوە، و خودی پردەکە وەڵامی کێشانەوەکە دەداتەوە. بۆ چاکەکاران، کە کردەوە چاکەکانیان لە خراپەکان قورسترن، پردەکە پان و ئاسان دەبێت و ڕۆح بە خۆشییەوە تێی دەپەڕێت بۆ جیهانەکانی ڕووناکی و پاداشت. بۆ خراپەکاران کە خراپەکانیان قورسترن، پردەکە تەسک دەبێتەوە تا هێندەی لێواری تیغێک تیژ دەبێت، و ڕۆح ناتوانێت پێی ڕابگرێت، بەڵکو دەکەوێتە ناو تاریکیی خوارەوە. بەم شێوەیە تەرازووی ڕەشنو خاڵی سووڕانەوەی تەواوی چارەنووسی ڕۆحە، پێوەری ورد و کۆتاییی ژیانێک.
دادوەری گەندەڵی کاری تێ ناکات
ئەو خەسڵەتەی زیاتر لە هەموو شتێک ڕەشنو پێ دەناسرێتەوە، ئەوەیە گەندەڵی بە هیچ شێوەیەک کاری تێ ناکات. ئەو دادوەرەیە کە ناکڕدرێت و ناترساندرێت و بە چەپڵەلێدان فریو نادرێت؛ ڕۆحی گەدا و ڕۆحی پاشا لەسەر هەمان تەرازوو و بە هەمان وردی دەکێشێتەوە. هیچ پلەوپایە، هیچ سامان و هیچ دەسەڵاتێکی سەر زەوی ناتوانێت تەرازووەکەی بە ئەندازەی موویەک لار بکاتەوە. نەریتەکە لە ئەودا دادپەروەری بە پاکترین شێوەی خەیاڵ کرد: بە تەواوی بێلایەن، بە تەواوی ئاگادار و بە تەواوی دادپەروەر.
دادپەروەرییەکەی هێندە تەواوە کە نەریتەکە دەڵێت تەنانەت دادوەرێکی سەر زەوی کە حوکمێکی ناڕاست یان گەندەڵ دەدات، خودی لە لایەن ڕەشنوەوە مەحکووم دەکرێت؛ چونکە لارکردنەوەی دادپەروەری لە گەورەترین هەڵەکانە بەرامبەر ڕاستی. ڕەشنو هەروەها لە یارمەتیدەرانی ئەمەشا سپەنتاکان دەژمێردرێت، جاودانە خێربەخشە مەزنەکان؛ بە تایبەتی لە تەنیشت ئەوەی ئەرکەکەی نەمرێتییە، خزمەت دەکات، بۆیە دادپەروەرییەکەی بە هیوای ڕۆح بۆ ژیانی هەتاهەتاییەوە بەستراوەتەوە. ئەو پاسەوانی نەنووتووی دژی درۆیە، ئەو ڕاستییەی لاریی خراپە هەرگیز ناتوانێت بیچەمێنێتەوە.
دەئێنا: چاوپێکەوتن لەگەڵ خۆت
لایەنێکی قووڵ و کاریگەر لە دادوەریی لەسەر پردەکەدا هەیە، چونکە ڕۆح تەنها ڕووبەڕووی تەرازووی ڕەشنو نابێتەوە؛ بەڵکو چاو بە دەئێنای خۆیشی دەکەوێت، بەرجەستەبوونی ویژدانی و کۆی زیندووی هەموو بیر و وشە و کردەوەکانی. دەئێنا بە شێوەیەک دێت چاو بە ڕۆح بکەوێت کە ژیانی بەسەربردووی دەنوێنێت: بۆ چاکەکاران وەک کچێکی درەوشاوە و جوان دەردەکەوێت، جوانتر لە هەر کەسێک کە ڕۆح هەرگیز بینیبێتی؛ بۆ خراپەکاران وەک پیرەژنێکی ناشیرین و ترسناک دەردەکەوێت.
بەم شێوەیە دادوەرییەکە بە واتایەکی قووڵ، دادوەریی خۆیەتی. ڕۆح ڕووبەڕووی ئەوە دەبێتەوە کە بەڕاستی لە ماوەی ژیانێکدا لە خۆی دروستی کردووە، و حوکمی تەرازووی ڕەشنو تەنها پشتڕاستی دەکاتەوە و ئەو ڕاستەقینەییە ئاشکرا دەکات کە ڕۆح بە هەڵبژاردەکانی خۆی بنیاتی ناوە. دادپەروەری لێرەدا حوکمێکی خۆسەرانەی سەپێنراو لە دەرەوە نییە، بەڵکو ئاشکرابوونی ئەو ڕاستییەیە کە خودی ڕۆح ئافراندوویەتی. ڕەشنو حوکمەکە داناهێنێت؛ بە وردیی تەواو ئەوە دەخوێنێتەوە کە هەر لە پێشدا لە ناوەڕۆکی ژیاندا نووسراوە.
شایەتی تاقیکردنەوەی دادوەری
گرنگیی دادپەروەری بۆ ڕەشنو تەنها لە ژیانی دوای مردندا سنووردار نەبوو؛ ئەو هەروەها شایەتی خوداییی دادپەروەری لە ناو زیندوواندا بوو. سروودی تایبەت بە خۆی لە ئۆڤێستادا هەیە، ڕەشن یەشت، دوازدەهەم سروودە مەزنەکە؛ لەوێ زیاتر لە هەموو شتێک وەک شایەت و ناوبژیوانی تاقیکردنەوەی دادوەری داوای لێ دەکرێت، ئەو تاقیکردنەوە ڕێوڕەسمییەی ڕاستیی جێی مشتومڕ لەم جیهانەدا پێی یەکلایی دەکرایەوە. کاتێک ڕاستیی بابەتێک بە ڕێگە ئاساییەکان نەدەکرا بزانرێت، تاقیکردنەوەیەک ئەنجام دەدرا و داوا لە ڕەشنو، ڕۆحی ڕاستی، دەکرا ئامادە بێت و دەستەبەر بکات حوکمە ڕاستەکە ئاشکرا بێت. ئەمە ئەو نەریتە بوو کە زەڕەتوشترا و ئایینی زەردەشت پشتیوانییان دەکرد: ڕاستی دەبێت ئاشکرا بێت و هێزی خودایی دەستەبەرکەرەکەیەتی.
چونکە خودایەکی ڕاستی دەبێت هەموو شتێک بزانێت و لە هەر شوێنێک کە ڕاستی جێی پرسیارە ئامادە بێت، سروودەکە ڕەشنو لە هەر بەشێکی جیهان کە تێیدا بێت بانگ دەکات، و بەم شێوەیە گەشتێکی فراوان بە تەواوی گەردووندا دەخاتە ڕوو: لەم زەوییە، لە لووتکە بەرزەکانی ئەلبورز، لە ناوچەی ئەستێرەکان، لە جیهانی مانگ، لە جیهانی خۆر و بەرەو بەرزترین ئاسمان بانگ دەکرێت. وێنەکە دادپەروەرییە وەک ئامادەبوونێک کە بە تەواوی گەردووندا هۆنراوەتەوە، چاودێریی هەر گۆشەی جیهانی ئافرێنراو دەکات و لە هیچ شوێنێک غایب نابێت کە چاکە و خراپە لێی دەپێورێن.
هێماکان
ڕەشنو بەرجەستەبوونی دادپەروەریی گەردوونییە، و تەرازووە زێڕینەکەی یەکێکە لە بەهێزترین و بەردەوامترین هێماکانی مرۆڤایەتی بۆ لێپرسینەوەی ئەخلاقی. نەریتی ئێرانی لە ڕێگەی ئەوەوە باوەڕێکی زۆر قووڵی دەربڕی: گەردوون لە ڕووی ئەخلاقییەوە بێباک نییە، چاکە و خراپە بەڕاستی جیاوازن و بەڕاستی گرنگن، و هەر کردەوەیەک بە وردیی تەواو دەکێشرێتەوە. دادپەروەری لەم ڕوانگەیەدا ڕێکخستنێکی لاوازی مرۆڤ نییە، بەڵکو یاسایەکە کە لە خودی پێکهاتەی ڕاستەقینەیی دا هەیە، هێندەی شاخ و ئەستێرە ڕاستەقینەیە.
ئەم باوەڕە هەم دڵنەوایی و هەم ئاگادارکردنەوەیەک هەڵدەگرێت. دڵنەواییە بۆ ستەملێکراوان و خەڵکی بێفیز، کە دەتوانن دڵنیا بن هیچ نادادپەروەرییەک لە تەرازووەکە ڕزگاری نابێت و بەهێزەکان بە هەمان شێوەی لاوازەکان دەکێشرێنەوە. هەروەها ئاگادارکردنەوەیە بۆ هەمووان: هیچ کردەوەیەکی نهێنی لە ڕاستی ناشاردرێتەوە، و هەر ڕۆحێک ڕۆژێک ڕووبەڕووی پێوەری وردی ژیانی خۆی دەبێتەوە. دادپەروەریی ڕەشنو هەروەها ئاماژەی بۆ لێپرسینەوەی مەزنی کۆتایی و نوێکردنەوەی جیهان، فراشۆکەرتی، هەیە؛ کاتێک ڕاستی بە تەواوی سەردەکەوێت و هەموو شتێک بۆ هەمیشە ڕاست دەکرێتەوە.
تەرازوو لە ئایینە جیاوازەکاندا
وێنەی کێشانەوەی کردەوەکانی ڕۆح لە تەرازوودا یەکێکە لە وێنە ئایینییە مەزنەکانی مرۆڤایەتی، و لە زیاتر لە یەک نەریتدا دەردەکەوێت. میسرییە کۆنەکان کێشانەوەی دڵی مردووانیان لە بەرامبەر پەڕی ڕاستیدا خەیاڵ دەکرد؛ هاوشێوەییەکی سەرسوڕهێنەر و سەربەخۆ لەگەڵ تەرازووی ڕەشنو. زۆر زانایش گوتوویانە ڕوانگەکانی دواتری ئایینە ئیبراهیمییەکان بۆ ژیانی دوای مردن، لەوانە پردەکەی ڕۆح دەبێت تێی بپەڕێت و ئەو تەرازووەی کردەوەکان لە نەریتی ئیسلامیدا لەسەری دەکێشرێنەوە، بەڕاستی قەرزدارن بە ئەم ڕوانگە ئێرانییە کۆنترە بۆ کۆتایی جیهان، کە مێژوویەکی درێژی پەیوەندییان لەگەڵیدا هەبووە.
لەسەر ئەو کاریگەرییە بە فراوانی بەڵگە دەهێنرێتەوە، بەڵام دڵنیایی لێی نییە؛ ئەم وێنانە ڕەنگە بەشێکیان بە سەربەخۆیی سەری هەڵدابێت، چونکە بیرۆکەی کێشانەوەی کۆتاییی ڕۆح وەڵامی ئارەزوویەکی قووڵ و جیهانیی مرۆڤ بۆ دادپەروەری دەداتەوە. بەڵام کۆنی و زیندوویی ڕوانگە ئێرانییەکە، بە پردی دادوەری و کێشەرەوەی ڕۆحەکانی کە گەندەڵی کاری تێ ناکات، دەیکات بە یەکێک لە کۆنترین و تەواوترین وێنەکانی لێپرسینەوەی ئەخلاقی دوای مردن، و بە سەرچاوەیەکی ئەگەری کە ڕەوتەکانی دواتر لێیەوە بەهێز بوون.
ڕەشنو و کوردەکان
وەک یەکێک لە بوونەوەرە خوداییەکانی ئایینە ئێرانییە کۆنەکە، ڕەشنو سەر بە میراتی ئایینیی هاوبەشی هەموو گەلە ئێرانییەکانە، کوردەکانیش لەوانەن. ئەو ئایدیالە قووڵەی دەینوێنێت، دادپەروەری و ڕێگای ڕاست، و بنەما مەزنەکەی ئەشا، ڕاستی و ڕێکخستنی گەردوونی، بەشێکن لە میراتە ڕۆحانییەکە کە بە تەواوی جیهانی ئێرانیدا دەڕوات؛ لەوانە نەریتە ئایینییە کۆنترەکان کە کولتووری کوردییان شێوە پێ داوە. ڕێزگرتن لە ڕاستی و خۆشەویستیی دادپەروەری ئەو ڕیشاڵانەن کە ئەو جیهانە پێکەوە دەبەستنەوە.
وەک هەمیشە لەگەڵ ئەم میراتە، هەڵە دەبوو ڕەشنو بە کەسایەتییەکی تەنها کوردی بزانرێت. ئەو یەزەتەی نەریتە فراوانە ئێرانی و زەردەشتییەکەیە، میراتی هاوبەشی تەواوی خێزانێک لە گەلان. بەڵام کوردەکان دەتوانن بە شایستەیی ئەم بەرجەستەبوونە خوداییەی دادپەروەری لە میراتە ڕۆحانییەکەی جیهانە فراوانەکەی خۆیان بژمێرن؛ کەسایەتییەک کە پێشینەکانیان و گەلە هاوڕەچەڵەکەکان لە ئەودا ڕووخساریان دا بە باوەڕی ئەوەی ڕاستی بە ناو گەردووندا هۆنراوەتەوە و هەر ژیانێک لە کۆتاییدا لە تەرازوویەکی بە تەواوی دادپەروەردا دەکێشرێتەوە.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا ڕەشنو خودایەکە کە ڕکابەری پەروەردگاری باڵا دەکات؟ نەخێر. وەک میترا و سراۆشا و یەزەتەکانی دیکە، ڕەشنو خودایەکی سەربەخۆ نییە، بەڵکو خزمەتکار و دەرکەوتنێکی خوداییی خودای یەکتای باڵایە، ئەهوورا مەزدا. ئایینی ئێرانی لە شێوە کلاسیکییەکەیدا بە پتەوی لەسەر پەروەردگاری دانای یەکتا چەقی بەستووە، و یەزەتەکان ڕووە زۆرەکانی یەک ویستی ئەون؛ هەر یەکێکیان لایەنێکی جیهانە چاکە ئافرێنراوەکە دەنوێنێت. ڕەشنو ڕووی دادپەروەرییەکەیەتی.
ئایا دادوەریی زەردەشتی ئایینەکانی دواتری شێوە پێ دا؟ هاوشێوەییەکان، بە تایبەتی پردی ژیانی دوای مردن و تەرازووی کێشانەوەی کردەوەکان، ڕاستەقینە و سەرسوڕهێنەرن و زۆر زانا بە کاریگەرییەکی ڕاستەقینە لەسەر نەریتەکانی دواتر دایان دەنێن. بەڵام پرسیارەکە جێی مشتومڕە، و بەشێک لە هاوشێوەییەکە ڕەنگە وەڵامە سەربەخۆکان بۆ ئارەزوویەکی هاوبەشی مرۆڤ بۆ دادپەروەری بنوێنێت. ڕاستگۆیانەترینە بگوترێت ڕوانگە ئێرانییەکە لە کۆنترینەکانی جۆری خۆیەتی و سەرچاوەیەکە کە بە فراوانی بەڵگەی بۆ دەهێنرێتەوە، لەبری بانگەشەکردنی دڵنیایی.
ئایا ڕەشنو کەسایەتییەکی واقعی یان مێژوویییە؟ نەخێر، ئەو بوونەوەرێکی ئایینی و ئەفسانەییە؛ بەرجەستەبوونێکی خوداییی بیرۆکەی دادپەروەری، نەک کەسێکی مێژوویی یان وەسفێکی وشەبەوشەی ژیانی دوای مردن. تەرازووە زێڕینەکەی و پردی چینڤەت وێنەی ئایینناسین؛ ڕێگەکانی شێوەدان بە باوەڕە قووڵەکان دەربارەی ڕاستی و لێپرسینەوە و ڕێکخستنی ئەخلاقیی گەردوون، نەک ڕاپۆرتی ڕووداوی چاودێریکراو.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
میترا: پەروەردگاری ڕاستی و پەیمان کە لە پردەکەدا سەرۆکایەتی دەکات
سراۆشا: پاسەوانی ویژدان کە ڕۆح لە تێپەڕیندا هاوڕێیەتی دەکات
ئەهوورا مەزدا: پەروەردگاری دانا کە ڕەشنو وەک یەزەتەی دادپەروەری خزمەتی دەکات
ئەمەشا سپەنتاکان: جاودانە خێربەخشەکان کە ڕەشنو یارمەتییان دەدات
فراشۆکەرتی: نوێکردنەوەی کۆتایی و لێپرسینەوەی مەزنی جیهان
زەردەشت: ئەو پێغەمبەرەی ئایینەکەی ڕێکخستنی ڕاستیی ڕاگەیاند
پرسیارە باوەکان
ڕەشنو کێیە؟
ڕەشنو یەزەتە، یان بوونەوەری خوداییی دادپەروەری لە ئایینی زەردەشتیدایە. ناوەکەی واتای ڕاست یان دادپەروەر دەگەیەنێت. بەناوبانگترین ڕۆڵەکەی ئەوەیە کە لەگەڵ میترا و سراۆشا یەکێکە لە سێ دادوەرە خوداییەکە کە دوای مردن لە پردی چینڤەت چاو بە ڕۆح دەکەون، و لەوێ کردەوەکانی مردووان لەسەر تەرازووە زێڕینەکەی دەکێشێتەوە.
تەرازووە زێڕینەکەی ڕەشنو چییە؟
ئەو تەرازووەیە کە ڕەشنو هەموو بیر و وشە و کردەوەکانی ڕۆحێک لەسەری دەکێشێتەوە، چاکە لە بەرامبەر خراپەدا. حوکمی تەرازووەکە چارەنووسی ڕۆح دیاری دەکات: ئەگەر چاکە لە خراپە قورستر بێت، پردەکە پان دەبێتەوە و ڕۆح تێی دەپەڕێت بۆ بەهەشت؛ ئەگەر نا، تەسک دەبێتەوە و ڕۆح دەکەوێت.
سێ دادوەرەکەی پردی چینڤەت کێن؟
ئەوان ئەمانەن: میترا، پەروەردگاری ڕاستی و پەیمان کە سەرۆکایەتی دەکات؛ سراۆشا، پاسەوانی ویژدان کە بە تەنها ڕۆح لە تێپەڕیندا هاوڕێیەتی دەکات؛ و ڕەشنو، یەزەتەی دادپەروەری کە کردەوەکانی ڕۆح دەکێشێتەوە. پێکەوە ئەو دادگا خوداییە پێک دەهێنن کە دوای مردن چاو بە هەر ڕۆحێک دەکەوێت.
بۆچی دەگوترێت گەندەڵی کاری ڕەشنو تێ ناکات؟
چونکە دادپەروەرییەکەی بە تەواوی بێلایەنە. هیچ بەرتیل و ترس و پلەوپایە و سامانێک ناتوانێت تەرازووەکەی لار بکاتەوە، و ڕۆحی گەدا و پاشا بە هەمان وردی دەکێشێتەوە. نەریتەکە تەنانەت دەڵێت دادوەرێکی گەندەڵی سەر زەوی کە حوکمی ناڕاست دەدات، خودی لە لایەن ڕەشنوەوە مەحکووم دەکرێت.
ئەو دەئێنایە چییە کە ڕۆح چاوی پێ دەکەوێت؟
دەئێنا بەرجەستەبوونی خودی ویژدانی ڕۆح و کۆی کردەوەکانی ژیانیەتی. لە پردەکەدا بە شێوەیەک چاو بە ڕۆح دەکەوێت کە ژیانی بەسەربردوو دەنوێنێت: کچێکی جوان بۆ چاکەکاران، پیرەژنێکی ناشیرین بۆ خراپەکاران. بۆیە دادوەرییەکە بەشێکی ڕووبەڕووبوونەوەی ڕۆحە لەگەڵ خۆی.
ئایا ڕەشنو خودایەکە جیا لە ئەهوورا مەزدا؟
نەخێر. ڕەشنو یەزەتەیەکە، خزمەتکار و دەرکەوتنێکی خوداییی خودای یەکتای باڵا، ئەهوورا مەزدا، نەک خودایەکی سەربەخۆ یان ڕکابەر. ئایینی ئێرانی لەسەر پەروەردگاری دانای یەکتا چەقی بەستووە، و یەزەتەکان لایەنە زۆرەکانی ئەو دەنوێنن. ڕەشنو بەرجەستەبوونی دادپەروەرییەکەیەتی.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
Rashnu - Encyclopaedia Britannica
Chinvat Bridge - Encyclopedia.com