پێشەکی
لە گەردوونە ئەخلاقییەکەی باوەڕی گەلە ئێرانییەکاندا، کە هەر بیرێک، قسەیەک و کردەوەیەک کێش دەکرێت و هیچ شتێک لەدەست ناچێت، دەبێت هێزێک هەبێت کە وەڵامی چاکە بە بەرەکەت بداتەوە و دڵنیایی بدات کە ژیانێکی ڕاستی بەرهەم دەدات. ئەو هێزە ئاشییە، بانووە درەوشاوەکەی پاداشت، بەخت و پاداشتبەخشین؛ یەکێک لە ناسکترین و خۆشەویستترین بوونەوەرە خوداییەکان کە پەرستەرانی پەروەردگاری دانا، ئەهورا مەزدا، ڕێزیان لێ دەگرن.
ئاشی بەرجەستەی خودی پاداشتە، ئەو شتە چاکانەی دەگەنە ئەوانەی بە دروستی دەژین: خۆشگوزەرانی و بەبەرهەمی، سەرکەوتن و ڕێز، ماڵی گەشاوە و خۆشیی ژیانێک کە بە باشی ژیاوە. تەنها چەمکێکی ئەنتزاعی نییە، بەڵکو خوداوەندەیەکی درەوشاوەیە، بەرز و جوان، کە لە شەڕعەرەبانەیەکی پڕدەنگدا دەڕوات و بەخشینەکانی بەسەر باوەڕداراندا دەڕێژێت. بە قووڵی لە خێزانی خودایەتیدا تەنراوە؛ کچی خودی پەروەردگاری دانا و خوشکی خودی ئەو هێزانەی ڕۆح دەپارێزن، ڕەشنووی دادوەر، سراۆشای ڕێبەر، و داینا، ویژدان.
بازنەیەکی گەورەی واتا تەواو دەکات. ئەگەر ویژدان ئەو خودە بێت کە مرۆڤ دەبێتە ئەو و دادوەری کێشکردنی کردەوەکانی بێت، ئەوا ئاشی ئەو پاداشتەیە کە ژیانێکی ڕاستکار تاجدار دەکات، ئەو بەرەکەتەی چاکە شایستەی بووە. تێگەیشتن لە ئەو واتای تێگەیشتنە لە باوەڕی گەلە ئێرانییەکان کە جیهان لە قووڵترین ئاستیدا دادپەروەرە: ڕاستی تەنها پاداشتی خۆی نییە، بەڵکو لە کۆتاییدا خوداوەندەیەکی درەوشاوە وەڵامی دەداتەوە کە لە بەخشین خۆش دەبێت.
ناوەڕۆک
ئاشی کێیە؟
ئاشی (بە زمانی ئەڤێستایی ئاشی، و بە فارسیی ناوەڕاست ئەرد) یەزەتەی زەردەشتیی پاداشت، بەخت و بەرەکەتە؛ بەرجەستە خوداییەکەی ئەو شتە چاکانەی ژیانێکی ڕاستکار شایستەیان بووە. کچی ئەهورا مەزدا و خوداوەندەی زەوی، سپەنتا ئارمەیتییە، و خوشکی ئەو خودایەتییە گەورانەیە کە یاوەری ڕۆح دەکەن. وەک خوداوەندەیەکی درەوشاوە و جوان وێنا دەکرێت کە شەڕعەرەبانەیەکی پڕدەنگ لێ دەخوڕێت؛ خۆشگوزەرانی، بەبەرهەمی و سەرکەوتن بە باوەڕداران دەبەخشێت، و وەک شەڕعەرەبانەوانی میترا کار دەکات. سروودی تایبەتی ئەرد یەشتە، و ناوەکەی بە سادەیی واتای پاداشتە.
واتای پاداشت
ناوی ئاشی لە ڕەگەکەیدا وشەیەکی ئاسایی و قووڵە: واتای شتی بەدەستهاتوو، پاداشت، بەش یان پشک، پاداشتبەخشینە. لە ڕەگێکی کۆنەوە هاتووە کە واتای بەخشین یان بەشدیاریکردنە؛ ناوی ئەو شتەیە کە وەک پاداشتی شایستە بۆ شێوەی ژیان بە کەسێک دەبەخشرێت. پێش ئەوەی هەرگیز وەک خوداوەندە وێنا بکرێت، ئاشی تەنها پاداشت بوو، ئەو بەشە لە چاکە کە دەگاتە ڕاستکاران؛ ئەو واتا سادەیە هەرگیز جێی نەهێشتووە، ئەو پاداشتە کە کراوەتە کەسێک.
لە فارسیی ناوەڕاستی سەردەمەکانی دواتردا پێیان دەگوت ئەرد، و بە ناوێکی تەواوتر کە واتای پاداشتی چاکە، ئاشیی چاک، ڕێزیان لێ دەگرت؛ بۆ دیاریکردنی ئەوەی بەخشینەکانی بەرەکەتی ژیانێکی چاک و ڕاستکارن، نەک دەستکەوتە هەڕەمەکییەکانی ڕێکەوت. ناوەکەی بە دیاری ئێرانییە، بێ هاوتایەکی ڕوون لە نەریتە خزمەکانی هیندستان؛ ئەمە وای لە توێژەران کردووە بیری لێ بکەنەوە وەک کەسایەتییەکی زۆر کۆنی جیهانی ئێرانی بە تایبەتی، لەوانەیە خوداوەندەیەکی کۆنی بەبەرهەمی و بەختی چاک بێت کە هێنراوەتە ناو باوەڕەکە و واتایەکی نوێ و ئەخلاقی پێ بەخشراوە.
خاڵە سەرەکییەکان
ئاشی یەزەتەی زەردەشتیی پاداشت، بەخت و بەرەکەتە.
ناوەکەی واتای پاداشتە، ئەو بەش یان پشکەی دەبەخشرێت.
کچی ئەهورا مەزدا و خوشکی میترا، ڕەشنوو، سراۆشا و داینایە.
وەک شەڕعەرەبانەوانی میترا کار دەکات و خۆشگوزەرانی و سەرکەوتن دەبەخشێت.
سروودەکەی ئەرد یەشتە، و ڕۆژەکەی بیست و پێنجەمی مانگە.
ئەو بەرەکەتە بەرجەستە دەکات کە بە دادپەروەری دوای ژیانێکی ڕاستی دێت.
زانیارییە خێراکان
ناو: ئاشی (ئەڤێستایی)؛ بە فارسیی ناوەڕاست ئەرد؛ هەروەها ئاشی ڤەنگووهی، پاداشتی چاک
واتا: پاداشت، پاداشتبەخشین، بەخت؛ بەش یان پشکی بەدەستهاتوو
جۆر: یەزەتەی پاداشت، بەخت و بەرەکەت؛ خوداوەندەیەکی کۆن
دایک و باوک: کچی ئەهورا مەزدا و سپەنتا ئارمەیتی
خوشک و براکان: خوشکی ئەمەشە سپەنتەکان و سراۆشا، ڕەشنوو، میترا و داینا
ڕۆڵ: شەڕعەرەبانەوانی میترا؛ بەخشەری بەخت و خۆشگوزەرانی
سروود: ئەرد یەشت، حەڤدەهەمی یەشتەکان
دەبەخشێت: دەوڵەمەندی، بەبەرهەمی، سەرکەوتن و ماڵی گەشاوە
ڕۆژی پیرۆز: ڕۆژی بیست و پێنجەمی مانگی زەردەشتی
بەڵگەی بوون: گاتاکان، ئەرد یەشت و میهریەشت
پاداشت لە کۆنترین سروودەکاندا
ئاشی دەگەڕێتەوە بۆ خودی کۆنترین چینی باوەڕەکە، سروودە پیرۆزەکانی خودی پێغەمبەر. لەوێ هێشتا خوداوەندەیەکی بە تەواوی وێناکراو نییە، بەڵکو بیرۆکەیەکی بەهێزە: ئاشی ئەو پاداشتەیە، هەم ڕۆحی و هەم ماددی، کە دەگاتە ئەوانەی خۆیان لەگەڵ ئاشا دەگونجێنن، ڕاستی و ڕێک و پێکیی دروستی جیهان. ژیان لە ڕاستیدا واتای شایستەبوونی پاداشتە، و ئەو پاداشتە ئاشییە؛ لە کۆنترین سروودەکاندا دووبارە و دووبارە وەک ئەو بەخشینە دەردەکەوێت کە پەروەردگاری دانا بە ڕاستکاران دەیبەخشێت، ئەو ڕەزامەندییەی لە خەباتیان دژ بە درۆدا بەهێزیان دەکات.
ئەمە ئەو تۆوەیە کە هەموو کەسایەتییە دواترەکە لێیەوە گەشەی کرد. تەنانەت کاتێک دەبێتە خوداوەندەیەکی درەوشاوە بە شەڕعەرەبانە و سروودێکی تایبەت بە خۆی، هەرگیز ئەم واتا سەرەتاییە لەدەست نادات. هەمیشە پاداشتی ڕاستکارییە، ئەو وەڵامەی چاکە وەری دەگرێت، بەڵگەی ئەوەی ژیان بەپێی ڕاستی بێسوود نییە. خوداوەندەی بەرجەستەکراوی دەقە دواترەکان تەنها گوڵکردنی زیندووی بیرۆکەیەکە کە هەر لە سەرەتاوە ئامادە بوو: ئەوەی ڕێک و پێکیی ئەخلاقیی جیهان ڕاستەقینەیە و پاداشتی شایستە دەدات.
کچی پەروەردگاری دانا
لە ئەفسانەناسیی گەشەکردوودا شوێنێکی زۆر ڕێزلێگیراو لە خێزانی خودایەتیدا بە ئاشی دەبەخشرێت. وەک کچی ئەهورا مەزدا، پەروەردگاری باڵا، و سپەنتا ئارمەیتی ناودەبرێت؛ ڕۆحی دڵسۆزیی پیرۆز کە هەروەها خوداوەندەی زەوی پەروەردەکەرە. کەواتە لە دانایی و دڵسۆزی لەدایک بووە، ڕەچەڵەکێکی گونجاو بۆ خوداوەندەی پاداشت؛ چونکە بەرەکەتەکانی ژیان لە یەکگرتنی ڕێک و پێکیی پەروەردگاری دانا لەگەڵ خزمەتگوزاریی باوەڕدار و دڵسۆزەوە سەرچاوە دەگرن.
خوشک و براکانی خودی ئەو هێزانەن کە وەک پارێزەری ڕۆح ناسیوومانن. خوشکی ئەمەشە سپەنتەکانە، نەمرە بەخشندە گەورەکان، و خوشکی میترای خاوەنی پەیمان، ڕەشنووی دادوەری دادپەروەر، سراۆشای ڕێبەری ڕۆحەکان، و داینا، ویژدان و ئایین. بە واتایەکی تر، ئاشی سەر بە خێزانی دادوەری و پاداشتە: کاتێک خوشک و براکانی ڕۆح کێش دەکەن، ڕێنمایی دەکەن و ئاشکرای دەکەن، ئەو پاداشتە شایستەکەی دەبەخشێت. پاداشتی ڕاستکاران خوشکی ئەو ویژدانەیە کە شێوەی پێ داون و ئەو دادوەرەی کێشی کردوون.
خوداوەندە درەوشاوەکە
لە سروودە دواترەکاندا ئاشی وەک خوداوەندەیەکی بە تەواوی وێناکراو دەردەکەوێت؛ سروودی تایبەتی، ئەرد یەشت، بەهۆی جوانی و فراوانییەکەی لە جوانترین سروودە پیرۆزەکان دەژمێردرێت. لەوێ وەک بوونەوەرێکی درەوشاوە وەسف دەکرێت، باڵابەرز و شکۆدار بە شێوە، کە لە کاتی ئەرکی بەرەکەتبەخشینیدا شەڕعەرەبانەیەکی گەورە و پڕدەنگ بە ناو جیهاندا لێ دەخوڕێت. تەماشاکردنی شکۆدارە، خودی وێنەی بەخت و بەبەرهەمییە؛ لە هەر شوێنێک کە دێت شتە چاکەکانی ژیان لەگەڵ خۆیدا دەهێنێت.
سروودەکە دەگێڕێتەوە کە چۆن پاشا و پاڵەوانە گەورەکانی جیهانی کۆن پەرستنیان پێشکەش بە ئاشی کرد و پاداشتێکی زۆریان وەرگرت؛ ماڵەکانیان پڕ لە بەبەرهەمی بوون و هەوڵەکانیان بە سەرکەوتن تاجدار کران. ئەو خوداوەندەیەیە کە بۆ خۆشگوزەرانی و بەختی چاک ڕووی تێ دەکرێت، هێنەری دەوڵەمەندی و سەرکەوتن؛ سروودەکە بە خۆشەویستی لەسەر ئەو بەرەکەتانە دەوەستێت کە دەیانڕێژێت: شوێنی ژیانی جوان، بەبەرهەمی، بۆنخۆشی و جوانی، هەموو نیشانەکانی ژیانێکی گەشاوە. ڕێزگرتن لە ئاشی واتای بانگهێشتکردنی بەختی چاک بوو بۆ ماڵی مرۆڤ.
شەڕعەرەبانەوانی میترا
یەکێک لە بەرچاوترین وێنەکانی ئاشی لە پاڵ میترا دایدەنێت، خاوەنە بەهێزەکەی پەیمان. لە سروودە گەورەکەی بۆ میترادا، کاتێک ئەو پەروەردگارە درەوشاوە بە شەڕعەرەبانە ئاسمانییەکەی بە ناو سەرزەمینەکاندا دەڕوات بۆ پاراستنی ڕاستی و سزادانی سوێندشکێنان، ئاشی، پاداشتی چاک، وەک شەڕعەرەبانەوان شەڕعەرەبانەکەی لێ دەخوڕێت؛ لە کاتێکدا داینا، ئایین، ڕێگاکەی لە بەردەمیدا ئامادە دەکات.
واتایەکی قووڵ لەم وێنەیەدا هەیە. میترا پارێزەری پەیمانە، ئەو هێزەی دڵنیایی دەدات کە ڕاستی دەپارێزرێت و ناڕاستی سزا دەدرێت؛ لە تەنیشتیدا پاداشت دەڕوات، ئامادە بۆ بەرەکەتبەخشین بە ئەوانەی بە پەیمان وەفادارن، لە کاتێکدا ئایین ڕێگاکەی هەموار دەکات. بەیەکەوە یەک ڕیزەڕەوی ئەخلاقی پێک دەهێنن: خاوەنی ڕاستی، ئەو ویژدانەی ڕێگاکەی ئامادە دەکات، و ئەو پاداشتەی لە دوایەوە دێت. لەو شوێنەی میترا بۆ پاراستنی ڕاستکاری دەڕوات، ئاشی دەڕوات بۆ تاجدارکردنی؛ لە کارە گەورەکەی دڵنیابوون لە دادپەروەریی جیهاندا دوو هاوەڵی لێکجیانەکراوەن.
بەخشەری بەرەکەت
ئاشی پێش هەموو شتێک بەخشەرە. خودایەتیی بەخت و خۆشگوزەرانییە، و بەخشینەکانی شتە هەستپێکراوە چاکەکانی ژیانێکی گەشاوەن: دەوڵەمەندی و بەبەرهەمی، ماڵێکی پڕسامان و خۆش، شتی جوان و دەوروبەری خۆش، و سەرکەوتن لە کارەکانی مرۆڤدا. هەروەها بەخشەری سەرکەوتنە؛ سەرکەوتنی جەنگ بە ئەوانە دەبەخشێت کە ڕەزامەندیی لێیان هەیە، بۆیە بەرەکەتەکەی لە خۆشگوزەرانیی بێدەنگی ماڵەوە دەگاتە بەختە بەرزەکانی پاشا و جەنگاوەران. لە خەسڵەتە کۆنتر و قووڵترینەکەیدا خوداوەندەی بەپیتی و بەبەرهەمییە؛ لەمەدا خزمی خوداوەندە گەورەکەی ئاوەکان، ئەناهیتایە کە هەندێک لە دێڕە کۆنەکانی لەگەڵی هاوبەش دەکات.
لەگەڵ هەموو شکۆ ماددییەکەی بەخشینەکانیدا، ئاشی هەرگیز تەنها خوداوەندەی سامان نییە. بەرەکەتەکانی نیشانەی دەرەکیی چاکەیەکی ناوەکین، بەرهەمە دیارەکەی ژیانێک کە لە ڕاستی و دڵسۆزیدا ژیاوە. مەبەست لە خۆشگوزەرانییەکەی ئەوەیە پاداشتی ڕاستکاری بێت، نەک جێگرەوەی؛ بەخشینەکانی بە ڕاستترین شێوە هی ئەون کاتێک ژیانێکی شایستە تاجدار دەکەن. بەڵگەی ئەوەیە کە چاکە بەرهەمهێنەرە، ژیانێک کە لەگەڵ ڕاستیدا بێت بەرهەمی زۆر دەدات، و ڕێک و پێکیی پەروەردگاری دانا بە جۆرێکە کە لە کۆتاییدا مەبەستە کرداری دروست و خۆشگوزەرانی پێکەوە بن.
پاداشتی ڕاستکاران
لە ناوەندی ئاشیدا زنجیرەیەکی جوانی ئایینی هەیە کە بە خوشک و براکانی دەبەستێتەوە. باوەڕەکە فێر دەکات کە گوێڕایەڵیی پەروەردگاری دانا، ئەو ڕەوشتی چاکەی لە سراۆشادا بەرجەستەیە، پاداشت دەهێنێت کە ئاشییە؛ ئەو پاداشتەش لە نۆرەی خۆیدا بیرکردنەوەی چاکە، بەخشینی بیری چاک. پاداشت هێندە بە گوێڕایەڵییەوە بەستراوە کە خودی سراۆشا نازناوێک هەڵدەگرێت کە واتای ئەو کەسەیە کە ئاشیی هەیە. گوێگرتن لە خودایەتی و گوێڕایەڵبوونی ڕاستی واتای شایستەبوونی پاداشتە؛ پاداشتەکە تەنها سامانی دەرەکی نییە، بەڵکو سامانی ناوەکیی بیرێکی چاک و ڕووناکە.
ئاشی لە کۆتایی پرۆسە گەورەکەی دادوەریدا ڕادەوەستێت. کاتێک ڕۆح تووشی ویژدانی خۆی بووە و لە تەرازووەکانی ڕەشنووی دادوەری دادپەروەردا کێش کراوە، پاداشت یان نەبوونی پاداشت لەو دیوەوە چاوەڕوانیەتی. ئاشی ئەو بەرەکەتەیە کە ڕۆحی ڕاستکار تاجدار دەکات، ئەو پاداشتەی ژیانێکی ڕاستی شایستەی بووە. لە ئەودا ڕێک و پێکیی ئەخلاقی خۆی تەواو دەکات: ویژدان ئاشکرا دەکات، دادوەر کێش دەکات و پاداشت وەڵام دەداتەوە؛ بەو شێوەیە ئەو چاکەیەی مرۆڤ لە ڕۆحیدا دروستی کردووە، لە کۆتاییدا بە بەخشینە درەوشاوەکانی بانووی بەخت وەڵام دەدرێتەوە.
ئەوەی بەخشین ڕادەگرێت
خوداوەندەی پاداشت دەبێت هەروەها خوداوەندەیەک بێت کە بەخشین ڕادەگرێت؛ چونکە پاداشتێک کە بە یەکسانی بگاتە هەمووان بە هیچ شێوەیەک پاداشت نابێت. ئەرد یەشت لەمەدا ڕاستگۆیە: ناوی ئەوانە دەهێنێت کە بەخشینەکانی ئاشی وەرناگرن، لەوانە خراپەکاران و دێوئاساکان کە بە ناڕاستییەکەیان خۆیان لە بەرەکەتەکانی چاکە دابڕیوە. بەخت لەم دیدەدا کوێر نییە؛ شوێنی شایستەیی دەکەوێت، و ئەوانەی لە درۆدا دەژین ناتوانن داوای بەخشینەکانی بانووی ڕاستی بکەن.
سروودەکە هەروەها هەندێک بابەتی زۆر کۆن دەپارێزێت کە ڕەنگدانەوەی خەسڵەتە کۆنەکەی ئاشیین وەک خوداوەندەی بەپیتی و ماڵی بەبەرهەم؛ لەوانە بەشێکی سەیر و کۆن کە تێیدا گلەیی لە ئەوانە دەکات کە بە نادروستی بەخشینەکانی ڕادەگرن، و بەرەکەتەکانی بە ژیانێکی خێزانیی گەشاوەوە دەبەستێتەوە. ئەم چینە کۆنترانە بە گرنگیدان بە نەوە و بەبەرهەمی نیشان دەدەن چەندە کەسایەتییەکی ڕێزلێگیراوە؛ خوداوەندەیەکی زۆر کۆنی بەبەرهەمی کە هێنراوەتە ناو جیهانە ئەخلاقییەکەی باوەڕ. بەڵام لە شێوەی گەشەکردوویدا وانەکە ڕوون و دادپەروەرانەیە: بەخشینەکانی پاداشتی ڕاستکارین، بە ئازادی بە شایستەکان دەدرێن و بە ڕەوایی لە ناڕاستەکان ڕادەگیرێن.
هێمایەتی
ئاشی پێش هەموو شتێک هێمای گەردوونێکی دادپەروەر و بەخشندەیە؛ هێمای ئەو باوەڕەی چاکە تەنها پاداشتی تەنهای خۆی نییە، بەڵکو هێزێک وەڵامی دەداتەوە کە لە بەرەکەتبەخشین خۆش دەبێت. شێوە بە یەکێک لە قووڵترین هیوا مرۆییەکان دەدات؛ ئەوەی ژیان بە دروستی واتای گەشەکردنە، مەبەستە ڕەوشتی چاک و خۆشگوزەرانی پێکەوە بن، و ڕێک و پێکیی ئەخلاقیی جیهان لە کۆتاییدا خێرخوازە. باوەڕەکە بە دروستکردنی پاداشت وەک خوداوەندەیەکی درەوشاوە و جوان، ڕایگەیاند کە وەڵامی گەردوون بۆ ژیانێکی چاک سارد یان بە ناخۆشی نییە، بەڵکو شاد و بەبەرهەمە.
هەروەها هێمای بەرهەمدارییە، هێمای ئەو ڕاستییە کە چاکە بەرهەمهێنەرە و بەرهەم دەدات. ئەو بەبەرهەمییەی دەیڕێژێت، ماڵی پڕ و کێڵگەی گەشاوە، ڕژانی سروشتیی ژیانێکە کە بە باشی ژیاوە؛ نیشانەی دیاری ئەوەی ڕاستکاری دروست دەکات و زیاد دەکات، لەبری ئەوەی تەنها خۆ بپارێزێت و ڕەت بکاتەوە. بەخشینەکانی لەو دیوی ئەم جیهانەوە ئاماژە بۆ دوا پاداشتی هەمووان دەکەن، ئەو جیهانە تەواوکراو و بەبەرهەمەی لە فراشۆکەرێتیدا دێت، کاتێک ڕاستکاران لە جیهانێکی خوڵقێنراوی نوێکراوە بە بەبەرهەمیی بێکۆتایی هاوبەش دەبن. ئاشی لەم ژیانەدا یەکەم تامی ئەو بەبەرهەمییە بەڵێندراوەیە.
ئاشی و کورد
ئاشی سەر بەو میراتە ئایینییە قووڵەی گەلە ئێرانییەکانە کە کورد لەگەڵ گەلە ئێرانییەکانی تر هاوبەشی پێ دەکەن؛ جیهانە کۆنەکەی ئەڤێستا و خودایەتییە درەوشاوەکانی. خوداوەندەیەکی تایبەت بە کورد نییە، و بانگەشەی ئەوە نادروست دەبێت؛ کەسایەتییەکی نەریتی فراوانتری گەلە ئێرانییەکان و ئایینی زەردەشتییە، میراتی هاوبەشی چەندین گەل. بەڵام ئەو نموونە باڵایەی بەرجەستەی دەکات، ئەوەی بەخت و بەبەرهەمی دەبێت بگاتە ئەوانەی بە دروستی دەژین و ژیانێکی چاک دەبێت گەشاوە بێت، سەر بە خەیاڵی ئەخلاقیی هەموو ناوچەکەیە.
خوداوەندەیەک کە بەرەکەت بە ماڵ و دروێنە دەبەخشێت گونجاویشە؛ چونکە ئەو بەهایانەی ڕێزیان لێ دەگرێت، میوانداری، بەبەرهەمی، خۆشگوزەرانیی خێزان و خۆشگوزەرانیی شایستەکان، ئەو بەهایانەن کە لە کولتوورەکانی ناوچەکەدا لە مێژە بە نرخ دانراون. دۆزینەوەی کەسایەتیی ئاشی واتای بینینی گەرمی و هیوابەخشیی خەیاڵە ئایینییە کۆنەکەیە، باوەڕەکەی کە گەردوون بە بەرەکەت وەڵامی چاکە دەداتەوە؛ یادخستنەوەی ئەوەیە کە لە ژێر ئەفسانەکانی ناوچەکەدا دیدێکی جیهانێکی دادپەروەر و بەخشندە هەیە.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا ئاشی خوداوەندەی بەختە یان پاداشتی دادپەروەرانە؟ هەردووکیانە، و چیرۆکەکەی چیرۆکی ئەوەیە چۆن یەکێکیان بوو بە ئەوی تر. لە کۆنترین ڕەگەکانیدا وا دیار دەکەوێت خوداوەندەی بەخت و بەبەرهەمی بووبێت، تەنانەت بەختی گۆڕاو؛ بەڵام لە باوەڕی ئەهورا مەزدادا دووبارە شێوەی درایەوە و بوو بە پاداشتێک کە بە دادپەروەری دوای ژیانێکی ڕاستکار دێت. بەرەکەتەکانی هەڕەمەکی نین، بەڵکو بە شایستەیی بەدەست هاتوون، پاداشتی شایستەی ڕاستی و دڵسۆزی؛ ئەو واتا ئەخلاقییە ناوەندی ئەوەیە کە بوو بە چی.
ئایا ئاشی خوداوەندەیەکی کێبڕکێکاری پەروەردگاری باڵایە؟ نەخێر. وەک یەزەتەکانی تر، ئاشی بوونەوەرێکی خودایی و کچی ئەهورا مەزدایە؛ دەرکەوتن و خزمەتکارێک کە بەرەکەتەکانی لە ڕێگەیەوە دەبەخشرێن، نەک خودایەتییەکی سەربەخۆ یان کێبڕکێکار. ئەو پاداشتەی بەرجەستەی دەکات ڕەزامەندیی تاکە پەروەردگاری دانایە، کە بە ئەوانە دەبەخشرێت بەپێی ڕاستیی ئەو دەژین. باوەڕەکە لە دەوری پەروەردگاری باڵا دەمێنێتەوە، و ئاشی ئەو ئامرازە درەوشاوەیەیە کە بەخشندەیی ئەو لە ڕێگەیەوە دەگاتە ڕاستکاران.
ئایا ئاشی تەنها پاداشتی دەوڵەمەندی بۆ خودی دەوڵەمەندی دەدات؟ نەخێر. هەرچەندە بەخشینەکانی شتە هەستپێکراوەکانی خۆشگوزەرانی و بەبەرهەمی لەخۆ دەگرن، مەبەستە بەرهەم و نیشانەی ژیانێکی ڕاستکار بن، نەک ئامانج بە خۆیان. کۆنترین چینەکانی خوداوەندەیەکی بەپیتی و بەبەرهەمی نیشان دەدەن؛ بەڵام واتا گەشەکردووەکەی بە تەواوی ئەخلاقییە: پاداشتی چاکەیە، و سامانەکانی بە ڕاستترین شێوە هی ئەون کاتێک ژیانێک تاجدار دەکەن کە لە ڕاستی و دڵسۆزیدا ژیاوە. داواکردنی بەخشینەکانی بێ ئەو چاکەیەی مەبەستە پاداشتی بدرێتەوە، واتای تێنەگەیشتنی تەواوە لە ئەو.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
داینا: ویژدان و ئایین، خوشکی، کە ڕێگای میترا ئامادە دەکات
میترا: خاوەنی پەیمان، کە ئاشی شەڕعەرەبانەکەی لێ دەخوڕێت
ڕەشنوو: دادوەرە دادپەروەرەکە، برای، کە کردەوەکانی ڕۆح کێش دەکات
سراۆشا: ڕێبەری ڕۆحەکان کە گوێڕایەڵییەکەی پاداشتی ئاشی دەهێنێت
ئەمەشە سپەنتەکان: نەمرە بەخشندەکان، خوشک و براکانی و لایەنەکانی خودا
ئەناهیتا: خوداوەندەی ئاوەکان، خزمی ئاشی وەک بەخشەری بەبەرهەمی
پرسیارە باوەکان
ئاشی کێیە؟
ئاشی یەزەتەی زەردەشتیی پاداشت، بەخت و بەرەکەتە؛ بەرجەستە خوداییەکەی ئەو شتە چاکانەی ژیانێکی ڕاستکار شایستەیان بووە. کچی ئەهورا مەزدا و خوشکی میترا، ڕەشنوو، سراۆشا و داینایە؛ وەک خوداوەندەیەکی درەوشاوە وێنا دەکرێت کە شەڕعەرەبانەیەکی پڕدەنگ لێ دەخوڕێت و خۆشگوزەرانی، بەبەرهەمی و سەرکەوتن بە باوەڕداران دەبەخشێت.
ناوی ئاشی واتای چییە؟
ناوەکە واتای شتی بەدەستهاتوو، پاداشت، بەش یان پشک، پاداشتبەخشینە. لە ڕەگێکی کۆنەوە هاتووە کە واتای بەخشین یان بەشدیاریکردنە. بە فارسیی ناوەڕاست پێی دەڵێن ئەرد و بە ناوێکی تەواوتر کە واتای پاداشتی چاکە. ناوەکەی جەوهەرەکەی دەردەبڕێت: خودی پاداشتە، ئەو پاداشتە شایستەیەی دەگاتە ئەوانەی بە دروستی دەژین.
بۆچی ئاشی شەڕعەرەبانەی میترا لێ دەخوڕێت؟
لە سروودە گەورەکەی بۆ میترادا، کاتێک خاوەنی پەیمان بۆ پاراستنی ڕاستی و سزادانی سوێندشکێنان دەڕوات، ئاشی، پاداشتی چاک، وەک شەڕعەرەبانەوانی کار دەکات، لە کاتێکدا داینا، ئایین، ڕێگاکەی ئامادە دەکات. وێنەکە دەردەبڕێت چۆن پاداشت دوای وەفاداری دێت: لەو شوێنەی میترا بۆ پاراستنی ڕاستکاری دەڕوات، ئاشی دەڕوات بۆ تاجدارکردنی بە بەرەکەت.
ئاشی چ بەرەکەتێک دەبەخشێت؟
ئاشی شتە چاکەکانی ژیانێکی گەشاوە دەبەخشێت: دەوڵەمەندی، بەبەرهەمی، ماڵی خۆش و پڕسامان، سەرکەوتن لە کارەکانی مرۆڤ و سەرکەوتنی جەنگ. لە کۆنترین خەسڵەتیدا هەروەها خوداوەندەی بەپیتی و بەبەرهەمییە. بەڵام مەبەست لە بەخشینەکانی ئەوەیە بەرهەم و نیشانەی ژیانێکی ڕاستکار بن، نەک پاداشت بۆ خودی خۆیان.
ئایا ئاشی خوداوەندەی بەختە؟
لە کۆنترین ڕەگەکانیدا وا دیار دەکەوێت خوداوەندەی بەخت و تەنانەت بەختی گۆڕاو بووبێت؛ بەڵام لە باوەڕی زەردەشتیدا دووبارە شێوەی درایەوە و بوو بە پاداشتێک کە بە دادپەروەری دوای ژیانێکی ڕاستکار دێت. بەرەکەتەکانی هەڕەمەکی نین، بەڵکو بە شایستەیی بەدەست هاتوون، پاداشتی شایستەی ڕاستی و دڵسۆزی. ئەم گۆڕانە لە بەختەوە بۆ پاداشتی دادپەروەرانە لە ناوەندی ئەوەدایە کە بوو بە چی.
ئاشی چ پەیوەندییەکی بە بوونەوەرە خوداییەکانی ترەوە هەیە؟
ئاشی کچی ئەهورا مەزدا و سپەنتا ئارمەیتییە، و خوشکی ئەمەشە سپەنتەکان و میترا، ڕەشنوو، سراۆشا و داینایە. سەر بە خێزانی دادوەری و پاداشتە: کاتێک خوشک و براکانی ڕۆح کێش دەکەن، ڕێنمایی دەکەن و ئاشکرای دەکەن، ئەو پاداشتە شایستەکەی دەبەخشێت؛ پرۆسە ئەخلاقییەکە بەو بەرەکەتە تەواو دەکات کە ڕاستکاران شایستەی بوونە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
ئاسی، پاداشت و بەشی ئەڤێستایی - Encyclopaedia Iranica
میهریەشت - Encyclopaedia Iranica