پێشەکی
لە نێو هەموو ئەو بیرۆکانەی باوەڕی گەلە ئێرانییەکان بە جیهانی بەخشیوە، کەمێکیان هێندەی کەسایەتیی داینا جوان، وردبین و لە ڕووی ئەخلاقییەوە قووڵن. ئەو بەرجەستەی ویژدان و ئایینە، خودە ڕۆحییە ناوەکییەکە کە هەر کەسێک بە هەڵبژاردنەکانی تەمەنێک شێوەی دەدات. ئەو ئەو کەسایەتییەیە کە هەر ڕۆحێک دەبێت لە بەیانیی دوای مردندا لە ڕێگای بەرەو دادوەری تووشی بێت، لە بواری پەروەردگاری دانا، ئەهورا مەزدادا.
چونکە فێرکارییە گەورە و لەبیرنەکراوەکە دەربارەی داینا ئەمەیە: کاتێک ڕۆح تووشی ئەو دەبێت، تووشی خۆی دەبێت. بۆ ئەوەی ژیانێکی چاکی ژیاوە، داینا وەک کچێکی گەنج و درەوشاوە بە جوانییەکی بێهاوتا دەردەکەوێت، کە ڕادەگەیەنێت هیچ کەسێکی تر نییە جگە لە بیر، قسە و کردەوە چاکەکانی خودی ئەو ڕۆحە کە جوان و دیار کراون. بۆ ئەوەی لە ناڕاستیدا ژیاوە، وەک پیرەژنێکی دزێو و ترسناک دەردەکەوێت، کە دانی بەوەدا دەنێت خودی کردەوە خراپەکانی ڕۆحەکەیە. هەر کەسێک لە ئاستانی جیهانی دواتردا ڕووبەڕووی ئەو خودە دەبێتەوە کە ژیانەکەی دروستی کردووە.
لە هەموو بیری ئایینیدا هیچ وێنەیەکی بەرپرسیارێتیی ئەخلاقی لەمە بەهێزتر نییە. داینا پێمان دەڵێت بە هەر هەڵبژاردنێک بە واتای ڕاستەوخۆ ڕۆحی خۆمان دروست دەکەین؛ ئەو جوانی یان ترسەی ڕۆژێک تووشی دەبین، ئەو جوانی یان ترسەیە کە خۆمان دروستمان کردووە؛ دادوەریی ژیانی دوای مردن لە کۆتاییدا هیچ زیاتر یان کەمتر نییە لە ڕووبەڕووبوونەوەیەکی ڕاستگۆیانە لەگەڵ خۆمان. تێگەیشتن لە ئەو واتای تێگەیشتنە لە خودی ناوەندی دیدی گەلە ئێرانییەکان بۆ ژیانی ئەخلاقی.
ناوەڕۆک
داینا کێیە؟
داینا (بە زمانی ئەڤێستایی داینا) بەرجەستەی زەردەشتیی ویژدان، ئایین و خودە ڕۆحییە ناوەکییەکەیە. زیاتر وەک ئەو کەسایەتییە دەناسرێت کە ڕۆح لە بەیانیی ڕۆژی چوارەمی دوای مردندا، لە ڕێگای پردی چینڤات، تووشی دەبێت: بوونەوەرێک کە شێوەکەی بە تەواوی بەو ژیانە شێوە دەدرێت کە ڕۆح ژیاویەتی؛ بۆ ڕاستکاران وەک کچێکی جوان و بۆ خراپەکاران وەک پیرەژنێکی دزێو دەردەکەوێت، و لە هەر حاڵەتێکدا ڕادەگەیەنێت کە کۆی بیر، قسە و کردەوەکانی خودی ئەو ڕۆحەیە. لە هەمان کاتدا بوونەوەرێکی خودایی و وێنەی زیندووی ژیانی ئەخلاقیی خودی کەسەکەیە.
واتا زۆرەکانی داینا
وشەی داینا پڕواتا و فرەچینە، و هیچ وشەیەکی تاکی ئینگلیزی ناتوانێت هەموو واتاکانی بگرێتەوە. لە ڕەگەکەیدا واتای دید یان تێگەیشتنی قووڵ هەڵدەگرێت؛ ئەوەی دەبینرێت و هەستی پێ دەکرێت، چاوی ناوەکیی ڕۆح. لەمەوە بوو بە واتای ویژدان، ئەو توانایەی مرۆڤ پێی چاک و خراپ دەناسێت و بەپێی ئەوە شێوە بە خۆی دەدات. لەمەشەوە لە نۆرەی خۆیدا بوو بە واتای خودی ئایین: شێوەی فارسیی ناوەڕاستی وشەکە، دێن، و وشە نوێکە کە لێیەوە هاتووە، وشە ئاساییەکانی ئایینن؛ زەردەشتییەکی دڵسۆز بە کەسێک ناودەبرێت کە سەر بە ئایینی چاکە.
کەواتە داینا لە یەک بیرۆکەدا ویژدانی ناوەکی، دیدی ڕۆحی و ئەو ئایینە یەک دەبەستێتەوە کە شێوە بە هەردووکیان دەدات. هەروەها وەک بوونەوەرێکی خودایی بە خۆی ڕێزی لێ دەگیرێت؛ یەزەتەیەک کە سەرپەرشتیی یەکێک لە ڕۆژەکانی مانگە پیرۆزەکە دەکات و پەیوەندیی بە دانایی و تێگەیشتنی دروستەوە هەیە. بەڵام لە ڕۆڵی لە ئاستانی مردندا، وەک بەرجەستەی ژیانی ئەخلاقیی خودی ڕۆح، بە زیندووترین و خۆشەویستترین شێوە دەردەکەوێت؛ لەوێ واتا زۆرەکانی ناوەکەی لە یەک کەسایەتیی لەبیرنەکراودا یەک دەگرن.
خاڵە سەرەکییەکان
داینا بەرجەستەی زەردەشتیی ویژدان، ئایین و خودی ناوەکییە.
ڕۆح لە بەیانیی ڕۆژی چوارەمی دوای مردندا تووشی دەبێت.
شێوەکەی بەو ژیانە شێوە دەدرێت کە ژیاوە: کچێکی جوان یان پیرەژنێکی دزێو.
ڕادەگەیەنێت کە خودی بیر، قسە و کردەوەکانی ڕۆحەکەیە.
داینا چاکەکە ڕۆحی ڕاستکار بەسەر پردی چینڤاتدا ڕێنمایی دەکات.
ناوەکەی هەروەها واتای ئایینە، و لە وشەی فارسیی باوەڕدا ماوەتەوە.
زانیارییە خێراکان
ناو: داینا (ئەڤێستایی)؛ بە فارسیی ناوەڕاست دێن؛ وشەی نوێ بۆ ئایین
واتا: ویژدان، ئایین، خودی ناوەکی؛ دید یان تێگەیشتنی قووڵ
جۆر: بەرجەستەی ویژدان و کردەوەکانی خودی ڕۆح؛ یەزەتەیەک
ڕۆڵی سەرەکی: ڕۆح لە بەیانیی ڕۆژی چوارەمی دوای مردندا تووشی دەبێت
بۆ ڕاستکاران: کچێکی درەوشاوە بە جوانییەکی بێهاوتا
بۆ خراپەکاران: پیرەژنێکی دزێو و ترسناک
ناسنامەکەی: کۆی بیر، قسە و کردەوەکانی خودی ڕۆح
ئەرک: ڕۆحی ڕاستکار بەسەر پردی چینڤاتدا ڕێنمایی دەکات
ڕۆژی پیرۆز: سەرپەرشتیی ڕۆژی بیست و چوارەمی مانگی زەردەشتی دەکات
بەڵگەی بوون: گاتاکان، هادۆخت نەسک و دەقە دواترە زەردەشتییەکان
گەشتی ڕۆح
بۆ تێگەیشتن لە داینا، دەبێت گەشتی ڕۆح دوای مردن بەو شێوەیە شوێن بکەوین کە باوەڕی گەلە ئێرانییەکان وەسفی دەکات. کاتێک کەسێک دەمرێت، ڕۆح یەکسەر ناڕوات؛ بۆ سێ ڕۆژ و سێ شەو لە نزیک جەستەدا دەمێنێتەوە، لە نزیک ئەو ژیانەی جێی هێشتووە دەخولێتەوە. بۆ ڕۆحی ڕاستکار ئەمانە ڕۆژی خۆشیی ڕوو لە زیادبوونن، و بۆ ڕۆحی خراپەکار ڕۆژی ترسی ڕوو لە زیادبوونن؛ هەر یەکێکیان پێشتر تامێک لەوە دەکات کە چاوەڕوانیەتی. پاشان لەو بەیانییەی دوای شەوی سێیەم دێت، ڕۆح هەڵدەستێت و بەرەو پردی چینڤات دەکەوێتە ڕێ، پردی جیاکەرەوە؛ لەوێ دەبێت ڕەشنوو و دادگای دادوەرە خوداییەکان دادوەریی بۆ بکەن.
لەو پردەدا، وەک بینیومانە، لێپرسینەوەیەکی گەورە چاوەڕوانە: میترا، خاوەنی پەیمان، سەرپەرشتی دەکات؛ ڕەشنوو تەرازووەکە هەڵدەگرێت کە کردەوەکانی ژیانێک تێیدا کێش دەکرێن؛ سراۆشا، ڕێبەری ڕۆحەکان، ئامادەیە ڕاستکاران بپارێزێت و یاوەریان بکات. بەڵام پێش ئەوەی ڕۆح بگاتە دادوەران، لە خودی ڕێگاکەدا دیدارێکی هەیە کە لە ڕاستیدا ناوەندی هەموو بابەتەکەیە؛ دیدار لەگەڵ داینای خۆی، بەرجەستە زیندووەکەی هەموو ئەوەی کردوویەتی. دادوەریی پردەکە تەنها ئەوە پشتڕاست دەکاتەوە کە ئەم دیدارە پێشتر ئاشکرای کردووە.
دیدارەکە لە بەیانیدا
کاتێک ڕۆح لە بەیانیی ڕۆژی چوارەمدا دەکەوێتە ڕێ، هەست بە گۆڕانێک لە هەوادا دەکات. بۆ ئەو ڕۆحەی لە ڕاستیدا ژیاوە، شنەبایەکی خۆش و بۆنخۆش لە باشوورەوە، لە ناوچەی ڕووناکییەوە، دێت؛ بۆنێکی لەگەڵ خۆیدا دەهێنێت کە لە هەر شتێک کە لە ژیاندا ناسراوە خۆشترە. خودی با، بواری ڤایو، دەبێتە نەرم و گونجاو و ڕۆحە چاکەکە بەرەو پێش دەبات. بۆ ئەو ڕۆحەی لە ناڕاستیدا ژیاوە، پێچەوانەکە دێت: بایەکی بۆنگەن و سارد و سڕ، بۆنگەنیی گەندەڵی لە باکوورەوە، ناوچەی تاریکی، دەوزێت و ڕۆحەکە پڕ لە ترس دەکات.
پاشان لە ناو ئەو بایە بۆنخۆشە یان بۆنگەنەوە کەسایەتییەک دەردەکەوێت و لە ڕێگاکەدا بەرەو دیداری ڕۆح دێت. ئەو داینای خودی ڕۆحەکەیە، لە بەردەمیدا شێوە وەردەگرێت، بەرجەستەی ئەو ژیانەیە کە ژیاوە. هیچ دادوەرێک یان خودایەک ئەو شێوەیەی بۆ دیاری نەکردووە؛ خودی ڕۆحەکە بە هێواشی و بە نادیاری، بە هەر بیرێک، قسەیەک و کردەوەیەکی ژیانی زەوی شێوەی داوە. بەو شێوەیە ڕۆح ڕاستیی ئەوە دەبینێت کە بووەتە چی، کە لە ڕووناکیی ئەو بەیانییە چوارەمەدا بەرەو ئەو دەڕوات.
کچە جوانەکە
بۆ ئەو ڕۆحەی لە ڕاستی و چاکەدا ژیاوە، داینا وەک ژنێکی گەنج بە جوانییەکی بێهاوتا و درەوشاوە دێت؛ جوانترین لە نێو جوانەکان، شکۆدار بۆ تەماشاکردن، بۆنخۆش و درەوشاوە، لە گوڵی گەنجێتیدا. ڕۆحە سەرسوڕماوەکە لێی دەپرسێت کێیە، چونکە لە هەموو جیهانی زیندوودا هەرگیز شێوەیەکی هێندە جوانی نەبینیوە. وەڵام دەداتەوە کە بە هیچ شێوەیەک نامۆ نییە، بەڵکو خودی ڕۆحەکە خۆیەتی: بیرە چاکەکان، قسە چاکەکان و کردەوە چاکەکانی ئەوە؛ بە چاکەی ئەو ژیانەی ژیاویەتی شێوەی وەرگرتووە و جوان کراوە.
بە ڕۆحەکە دەڵێت هەمیشە جوان بووە، بەڵام ڕاستکاریی خودی ڕۆحەکە هێشتا جوانتری کردووە؛ هەر بیرێکی چاک، قسەیەکی میهرەبان و کردەوەیەکی دادپەروەرانە جوانیی زیاتر پێ بەخشیوە. پاشان بە خۆشی ڕۆحی ڕاستکار دەگرێت و بەرەو پێش دەیبات؛ بەسەر پردی چینڤاتدا و بەرەو سەرەوە ڕێنمایی دەکات بۆ شوێنی ڕووناکی، ماڵی سروود، بەهەشتی بەرەکەتپێبەخشراوان. کەواتە داینا چاکەکە تەنها وێنەی چاکەی ڕۆح نییە، بەڵکو ڕێبەر و هاوەڵیەتی بۆ بەختەوەری؛ ئەو خودە جوانەی چاکە دروستی کردووە و ڕۆح دەباتەوە ماڵەوە. لەو دیوی پردەکە هیوا بۆ نوێکردنەوەی کۆتایی هەیە، فراشۆکەرێتی، کاتێک هەموو بەرەکەتپێبەخشراوان لە جیهانە تەواوکراوەکەدا هاوبەش دەبن.
پیرەژنە دزێوەکە
بۆ ئەو ڕۆحەی لە ناڕاستی و دڕندەییدا ژیاوە، دیدارەکە ترسناکە. لە ناو بای سارد و بۆنگەنەوە پیرەژنێک بە دزێوییەکی ترسناک بەرەو ئەو دێت؛ پیس، سیس و ترسناک، دزێوتر لە هەر شتێک کە ڕۆح هەرگیز بینیویەتی. ڕۆحی خراپەکار بە ترس پاشەکشە دەکات و هاوار دەکات بۆ زانینی ئەوەی ئەم بوونەوەرە ترسناکە کێیە، بە هیوای ئەوەی هیچ پەیوەندییەکی بە خۆیەوە نەبێت. بەڵام وەڵامەکە لە هەموو شتێک ترسناکترە.
چونکە پیرەژنەکە بە ڕۆح دەڵێت نامۆ نییە، و لە ڕاستیدا بە هیچ شێوەیەک کچێکی گەنج نییە: خودی ڕۆحەکە خۆیەتی، شێوەی بیرە خراپەکان، قسە خراپەکان و کردەوە خراپەکانی خۆی. هەر درۆیەک، هەر دڕندەییەک و هەر کردەوەیەکی ناڕاستی دزێوتری کردووە؛ ئێستا ڕۆح دەبێت تەماشای ئەوە بکات کە ژیانی بەسەر خۆیدا هێناوە. بە نەرمی ڕۆحی خراپەکار ڕێنمایی ناکات؛ بە هەنگاوی ناسەقامگیر بەسەر پردە تەسکەکەدا دەیبات، و لێیەوە دەکەوێتە ناو شوێنی تاریکی، ماڵی درۆکان، شوێنی ژیانی ئەهریمەن و خراپترین بوون. ڕۆحی خراپەکار بەو خودەی دروستی کردووە بەرەو خوارەوە ڕادەکێشرێت، بەو دزێوییەی بە خودی بوونی بەخشیوە.
ئەو خودەی مرۆڤ دروستی کردووە
لێرە ئەو فێرکارییە قووڵ و بێپاشەکشەیە هەیە کە لە ناوەندی هەموو بیرۆکەکەدایە. داینا ئاشکرای دەکات کە هێزێکی دەرەکیی خۆسەرانە دادوەریی ڕۆح ناکات، بەڵکو ڕاستیی ئەوەی لە خۆی دروستی کردووە دادوەریی دەکات. ئەو جوانی یان ترسەی لە بەیانیدا تووشی دەبێت، جوانی یان ترسی خۆیەتی، کە هەڵبژاردن بە هەڵبژاردن بە درێژایی تەمەن کۆ بووەتەوە. هەر بۆیە بڕیاری ڕەشنوو لە پردەکەدا هەمیشە دادپەروەرانەیە و هەمیشە پەسەند دەکرێت: ڕۆح پێشتر لە ڕووخساری داینای خۆیدا ڕێک بینیویەتی چییە، و ناتوانێت دادپەروەریی چارەنووسەکەی ڕەت بکاتەوە.
ئەم دیدە کێشێکی زۆر گەورە و شکۆیەکی زۆر گەورە بە ئازادیی مرۆڤ دەبەخشێت. هەر بیرێک، هەر قسەیەک و هەر کردەوەیەک کردارێکی خۆخوڵقاندنە، لێدانێک کە شێوە بەو بوونەوەرە دەدات کە مرۆڤ ڕۆژێک ناچارە تووشی بێت. هیچ شتێک لەدەست ناچێت و هیچ شتێک ناشاردرێتەوە؛ خود بە نهێنی بە درێژایی ژیانێک دروست دەکرێت و لە کۆتاییەکەیدا بە تەواوی ئاشکرا دەکرێت. فێرکارییەکە کە لە هەر کەسێک داوا دەکات لە هەر ساتێکدا بیر لەوە بکاتەوە چ جۆرە داینایەک دروست دەکات، چ خودێک بە هێواشی دەهێنێتە بوونەوە، لەبەر ئەو بەیانییەی دەبێت ڕووبەڕوو تەماشای بکات.
داینا لە گاتاکاندا
بیرۆکەی داینا داهێنانێکی دواتر نییە، بەڵکو دەگەڕێتەوە بۆ خودی کۆنترین چینی باوەڕەکە، بۆ سروودە پیرۆزەکانی خودی پێغەمبەر زەردەشت. لەو سروودە کۆنانەدا داینا پێشتر واتای دیدی ڕۆحیی ناوەکی هەڵدەگرێت؛ ئەو خودە تێگەیشتووەی نێوان ڕاستی و ناڕاستی هەڵدەبژێرێت و بە چارەنووسی ڕۆحەوە بەستراوە. دیمەنە زیندووە دواترەکانی کچە جوانەکە و پیرەژنە دزێوەکە لە ئەڤێستا و کتێبە پەهلەوییەکاندا فراوانکردنی ئەو تێگەیشتنەن کە هەر لە سەرەتاوە ئامادە بوو: ئەوەی خودە ناوەکییەکە کە مرۆڤ پەروەردەی دەکات، خودی ئەو شتەیە کە چارەنووسی دیاری دەکات. دیدارە درامییەکەی سەر پرد شێوەی گێڕانەوە بە یەکێک لە قووڵترین باوەڕەکانی پێغەمبەر دەدات؛ ئەوەی هەڵبژاردنە ئەخلاقییەکانی ئەم ژیانە لە هەتاهەتاییدا دەنگ دەدەنەوە.
کچی ڕووناکی
کەسایەتیی داینا هێندە بەرچاو بوو کە کاریگەرییەکەی زۆر لە سنووری ئەو باوەڕەی خوڵقاندی تێپەڕی. لە ئایینی مانی، کە لە جیهانی ئێرانیدا سەری هەڵدا و بەسەر ئاسیادا بڵاو بووەوە، دووبارە وەک کەسایەتییەکی ژنانەی ڕووناک دەردەکەوێتەوە؛ کچ یان کچە باکرەی ڕووناکی کە لە مردندا بۆ پێشوازیکردن لە ڕۆحی ڕاستکار دێت و شایستەییە کۆکراوەکانی بەرجەستە دەکات، بە ڕوونی لە داینای زەردەشتییەوە هاتووە. توێژەران هەروەها لە ئەودا هاوشێوەییەکی بەرچاویان لەگەڵ بیرۆکەی ویژدان لە نەریتەکانی تردا بینیوە؛ ئەو شایەتە ئەخلاقییە ناوەکییەی هەر کەسێک هەڵیدەگرێت.
تەنانەت هاوشێوەییەکی زۆر باسکراو لە نێوان ناوەکەی و وشە ئاساییەکەی ئایین لە زمانەکانی ناوچە فراوانترەکەدا هەیە، هەرچەندە مێژووی ئەم وشانە ئاڵۆزە و بە سادەیی یەک و هەمان نییە. ئەوەی دڵنیایە ئەوەیە کە ئەو وێنەیەی داینا دەری دەبڕێت، خودێکی ناوەکی کە بە کردەوەکانمان شێوە دەدرێت و دەبێت ڕۆژێک ڕووبەڕووی ببینەوە، بوو بە یەکێک لە بەردەوامترین و فراوانترین بەخشینەکانی هەموو خەیاڵی ئایینیی گەلە ئێرانییەکان؛ لە هەر شوێنێکدا کە خەڵک بیر لە ویژدان و چارەنووسی ڕۆح کردووەتەوە، دەناسرێتەوە.
هێمایەتی
داینا پێش هەموو شتێک هێمای ڕۆحە دەرکەوتووەکەیە، خودە ناوەکییەکە کە دیار کراوە. شێوە بەو بیرۆکەیە دەدات کە ئەوەی لە ناوەوە هەین ڕاستەقینەیە، کۆ دەبێتەوە و ڕۆژێک بە ڕوونیی کەسێکی تر لە بەردەمماندا ڕادەوەستێت. لە ئەودا کاری نادیاری تەمەنێک، شێوەدانی هێواشی کەسایەتی بە هەڵبژاردنە بچووکە بێژمارەکان، لە یەک ڕووخساردا کۆ دەکرێتەوە و نیشان دەدرێت، جوان یان ترسناک. ئاوێنەی ئاستانەکەیە کە هەر ڕۆحێک لە کۆتاییدا ڕێک ئەوەی تێدا دەبینێت کە بووەتە چی.
هەروەها هێمای دادپەروەریی ئەخلاقیی تەواوە؛ ئەو دادپەروەرییەی پێویستی بە سەپاندنی دەرەکی نییە، چونکە لە سروشتی شتەکانەوە سەرچاوە دەگرێت. هیچ کەسێک فەرمان نادات کە ڕۆحە چاکەکە تووشی جوانی و ڕۆحە خراپەکە تووشی ترس بێت؛ تەنها ئەوەیە کە چاکە جوانە و خراپە دزێوە، و دەبین بەوەی دەیکەین. خەیاڵی گەلە ئێرانییەکان بە دروستکردنی ویژدان وەک کەسێک کە لە بەیانییەوە بەرەو ئێمە دەڕوات، ڕێگایەکی دۆزییەوە بۆ ئەوەی بەهێزتر لە هەر فێرکارییەکی ئەنتزاعی بڵێت کردەوەکانمان لەناو ناچن، بەڵکو وەک خودی جەوهەری ڕۆحەکانمان بەردەوام دەبن.
داینا و کورد
داینا سەر بەو میراتە ئایینییە قووڵەی گەلە ئێرانییەکانە کە کورد لەگەڵ گەلە ئێرانییەکانی تر هاوبەشی پێ دەکەن؛ جیهانە کۆنەکەی ئەڤێستا و دیدەکەی بۆ ڕۆح و چارەنووسی. کەسایەتییەکی تایبەت بە کورد نییە، و بانگەشەی ئەوە نادروست دەبێت؛ خودایەتییەک و بیرۆکەیەکی نەریتی فراوانتری گەلە ئێرانییەکان و ئایینی زەردەشتییە، میراتی هاوبەشی چەندین گەل. بەڵام ئەو دیدە ئەخلاقییەی بەرجەستەی دەکات، ئەوەی مرۆڤ بە کردەوەکانی ڕۆحی خۆی دروست دەکات و ڕۆژێک دەبێت لێی بەرپرسیار بێت، بەشێکە لە بنەمای ڕۆحی کە کولتوورەکانی ناوچەکە، لەوانە کوردی، لێیەوە گەشەیان کردووە.
ئەو ڕاستییەش گونجاوە کە خودی وشەی ئایین لە زمانەکانی ناوچەکەدا لە ناوەکەیەوە هاتووە؛ چونکە واتای ئەوەیە هەرکات خەڵکی ئەم جیهانە باس لە باوەڕیان دەکەن، وشەیەک بەکار دەهێنن کە جارێک ناوی ویژدانی ناوەکی و کچە درەوشاوەکەی بەیانی بووە. دۆزینەوەی کەسایەتیی داینا واتای بینینی قووڵی و جدییەتی ئەخلاقیی خەیاڵە ئایینییە کۆنەکەیە کە لە ژێر ڕووکەشی ئەمڕۆدایە؛ یادخستنەوەی بیرۆکەیەکە، ئەو خودەی هەمیشە دروستی دەکەین، کە بە تێپەڕبوونی سەدەکان هیچ لە هێزەکەی لەدەست نەداوە.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا داینا خوداوەندەیە، یان خودی ڕۆحە؟ بە واتایەک هەردووکیانە، و پڕواتایی کەسایەتییەکە لە دوولایەنەکەیدایە. وەک بوونەوەرێکی خودایی ڕێز لە داینا دەگیرێت؛ یەزەتەی ویژدان و تێگەیشتنی دروست کە ڕۆژی تایبەتی خۆی لە ڕۆژژمێری پیرۆزدا هەیە. بەڵام لە دیمەنە گەورەکەی ئاستانی مردندا بەرجەستەی کردەوەکانی خودی ڕۆحی تاکەکەیە؛ بۆیە تووشبوون بە ئەو واتای تووشبوون بە خۆیەتی. لە هەمان کاتدا بنەمای خودایی ویژدان و ویژدانی تایبەتی هەر کەسێکە.
ئایا داینا هەمان وشەی ئایینە لە زمانە دواترەکاندا؟ ناوەکەی بەڕاستی ڕەگی وشە ئاساییە ئێرانییەکەی ئایینە، و هاوشێوەییەکی زۆر باسکراوی لەگەڵ وشە هاوشێوەکانی نەریتە دراوسێکان هەیە. بەڵام مێژووی ئەم وشانە ئاڵۆزە، و نابێت بە بێ وریایی بە یەک دابنرێن؛ خزمایەتییەکە لە ڕەوتە ئێرانییەکەدا ڕاستەقینەیە و لە شوێنەکانی تر زیاتر هاوشێوەییە. ڕاستگۆیانەترین شێوە ئەوەیە بڵێین داینا ناوەکەی بە بیرۆکەی ئایین لە جیهانی گەلە ئێرانییەکاندا بەخشیوە، و بەراوردە فراوانترەکان بە وریاییەکی گونجاو بهێڵینەوە.
ئایا دیدار لەگەڵ داینا واتای ئەوەیە خودا شەڕکەرەکان دادوەریی ڕۆح دەکەن؟ نەخێر. چارەنووسی ڕۆح لێپرسینەوەی ئەخلاقیی خۆیەتی، ڕاستیی ئەوەی لە خۆی دروستی کردووە، کە لە ژێر ڕێک و پێکیی تاکە پەروەردگاری دانا، ئەهورا مەزدادا ئاشکرا دەکرێت. چارەنووسە ڕووناک و تاریکەکان ئەنجامە سروشتییەکانی ژیانێکی ڕاستی یان ناڕاستین، نەک دەستکەوتی کێبڕکێی نێوان خودایەتییە کێبڕکێکارەکان. داینا نیشان دەدات دیدی گەلە ئێرانییەکان بۆ ژیانی دوای مردن لە ناوەندەکەیدا دیدێکی بەرپرسیارێتیی ئەخلاقییە، کە تێیدا هەر ڕۆحێک بە ئازادی شێوە بە خۆی دەدات و پاشان دەبێت تووشی خۆی بێت.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
ڕەشنوو: دادوەرە دادپەروەرەکە کە کردەوەکانی ڕۆح لە پردی چینڤاتدا کێش دەکات
سراۆشا: ڕێبەر و پارێزەری ڕۆح لە گەشتەکەیدا
میترا: خاوەنی پەیمان کە سەرپەرشتیی دادوەری دەکات
ڤایو: ئەو بایە، نەرم یان ترسناک، کە دوای مردن تووشی ڕۆح دەبێت
فراشۆکەرێتی: نوێکردنەوەی کۆتایی جیهان، هیوای لەو دیوی پردەکە
زەردەشت: ئەو پێغەمبەرەی بیرۆکەی داینا یەکەم جار لە سروودەکانیدا دەردەکەوێت
پرسیارە باوەکان
داینا کێیە؟
داینا بەرجەستەی زەردەشتیی ویژدان، ئایین و خودە ڕۆحییە ناوەکییەکەیە. زیاتر وەک ئەو کەسایەتییە دەناسرێت کە ڕۆح لە بەیانیی ڕۆژی چوارەمی دوای مردندا تووشی دەبێت؛ بوونەوەرێک کە بەو ژیانە شێوە دەدرێت کە ژیاوە، بۆ ڕاستکاران وەک کچێکی جوان و بۆ خراپەکاران وەک پیرەژنێکی دزێو دەردەکەوێت، و ڕادەگەیەنێت کە بیر، قسە و کردەوەکانی خودی ڕۆحەکەیە.
ناوی داینا واتای چییە؟
وشەکە پڕواتا و فرەچینە. لە ڕەگەکەیدا واتای دید یان تێگەیشتنی قووڵە، هەستکردنی ناوەکیی ڕۆح. لەمەوە بوو بە واتای ویژدان و پاشان خودی ئایین؛ شێوەی فارسیی ناوەڕاستی وشەکە و وشە نوێکە کە لێیەوە هاتووە، وشە ئاساییەکانی ئایینن؛ زەردەشتی بە کەسێک ناودەبرێت کە سەر بە ئایینی چاکە. داینا ویژدان، دید و باوەڕ لە یەک بیرۆکەدا یەک دەبەستێتەوە.
بۆچی داینا بۆ ڕۆحە جیاوازەکان بە شێوەی جیاواز دەردەکەوێت؟
چونکە شێوەکەی دروستکراوی خودی ڕۆحە. بۆ ئەو ڕۆحەی لە ڕاستی و چاکەدا ژیاوە، وەک کچێکی درەوشاوە بە جوانییەکی بێهاوتا دەردەکەوێت؛ بۆ ئەو ڕۆحەی لە ناڕاستیدا ژیاوە، وەک پیرەژنێکی دزێو دەردەکەوێت. لە هەر حاڵەتێکدا ڕادەگەیەنێت کە کۆی بیر، قسە و کردەوەکانی خودی ئەو ڕۆحەیە؛ بەو شێوەیە هەر کەسێک تووشی ئەو خودە دەبێت کە ژیانەکەی دروستی کردووە.
کاتێک ڕۆح تووشی داینا دەبێت چی ڕوو دەدات؟
لە بەیانیی ڕۆژی چوارەمی دوای مردندا، بایەکی بۆنخۆش یان بۆنگەن هەواڵی هاتنی ڕادەگەیەنێت. داینا چاکەکە بە خۆشی پێشوازی لە ڕۆحی ڕاستکار دەکات و بەسەر پردی چینڤاتدا ڕێنمایی دەکات بۆ ماڵی سروود، بەهەشتی ڕووناکی. داینا دزێوەکە ڕۆحی خراپەکار دەباتە پردەکە کە لێیەوە دەکەوێتە ناو ماڵی درۆکان، شوێنی تاریکی.
ئایا بیرۆکەی داینا زۆر کۆنە؟
بەڵێ. چەمکەکە دەگەڕێتەوە بۆ گاتاکان، کۆنترین سروودەکانی پێغەمبەر زەردەشت؛ لەوێ داینا پێشتر واتای دیدی ڕۆحیی ناوەکی هەڵدەگرێت کە بە چارەنووسی ڕۆحەوە بەستراوە. دیمەنە زیندووە دواترەکانی کچە جوانەکە و پیرەژنە دزێوەکە، کە لە هادۆخت نەسک و دەقە پەهلەوییەکاندا هەن، فراوانکردنی ئەم تێگەیشتنە کۆنەن.
ئایا داینا پەیوەندیی بە وشەی ئایینەوە هەیە؟
بەڵێ. ناوەکەی ڕەگی وشە ئاساییە ئێرانییەکەی ئایینە، و هاوشێوەییەکی زۆر باسکراوی لەگەڵ وشە هاوشێوەکانی نەریتە دراوسێکان هەیە؛ هەرچەندە مێژووی ئەو وشانە ئاڵۆزە و نابێت بە بێ وریایی بە یەک دابنرێن. لە جیهانی گەلە ئێرانییەکاندا خودی بیرۆکەی ئایین یادەوەریی داینا هەڵدەگرێت، ویژدانی ناوەکی و کچی بەیانی.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
داینا، ڕێبەری ژیانی دوای مردن - Mythlok
پردی چینڤات - World History Encyclopedia
داینا و گەشتی دوای مردنی ڕۆح - Authentic Gatha Zoroastrianism
فێرکاریی ژیانی دوای مردن لە ئەڤێستا و پەهلەویدا - د. پاڵان ئەر. ئیچاپۆریا