گۆڤاری مێژووی کورد
وتارەکانی پۆلی «کەسایەتییە ناودارەکانی کورد».
546 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
شەمسەددین ئەلپ ئەرغون (فەرمانڕەوایی 1259-1274)، ئاتابەگی کوردی هەزارئەسپیی لۆڕستان، دوای وێرانکاریی مەغۆلەکان میرنشینەکەی بنیات نایەوە و بە لێهاتوویی لەگەڵ دەسەڵاتی باڵای ئیلخانان مامەڵەی کرد.
وتارەکە بخوێنەوە نوسرەتەددین (فەرمانڕەوایی 1252-1257)، ئاتابەگی کوردی هەزارئەسپیی لۆڕستان، لە یەکێک لە مەترسیدارترین قۆناغەکانی فراوانبوونی مەغۆلەکان لە جیهانی ئیسلامیدا میرنشینەکەی باشووری زاگڕۆسی پاراست.
وتارەکە بخوێنەوە عیمادەددین کوڕی هەزارئەسپ (فەرمانڕەوایی 1248-1251)، ئاتابەگی کوردی هەزارئەسپیی لۆڕستان، لە ساڵە سەرەتاییە پڕئاژاوەکانی فەرمانڕەواییی باڵای مەغۆلەکاندا میرنشینە کوردییەکەی بنەماڵەکەی پاراست.
وتارەکە بخوێنەوە مەلیک هەزارئەسپ (فەرمانڕەوایی 1204-1248)، ئاتابەگی کوردی هەزارئەسپیی لۆڕستان، لەگەڵ شای خوارەزمی دژی مەغۆلەکان هاوپەیمان بوو و ناوی خۆی بە بنەماڵەیەک بەخشی کە سێ سەدە بەردەوام بوو.
وتارەکە بخوێنەوە ئەبو تاهیر کوڕی عەلی (فەرمانڕەوایی 1115-1153) بنەماڵەی کوردیی هەزارئەسپیی لە لۆڕستان دامەزراند و سێ سەدە فەرمانڕەواییی خۆماڵیی کوردیی لە سەرانسەری چیاکانی باشووری زاگڕۆس بنیاد نا.
وتارەکە بخوێنەوە ئەناسر داوود، کوڕی ئەلموعەززەم عیسا، کورتە ماوەیەک فەرمانڕەواییی دیمەشقی کرد، پاشان وەک شازادەیەکی زانای کوردی ئەییووبی کە لە سیاسەتدا توانای مانەوەی هەبوو، کەرەکی ترانسئۆردەنی بەڕێوە برد.
وتارەکە بخوێنەوە ئەلمەنسوور ئیبراهیم، فەرمانڕەوای ئەییووبیی حیمس لە 1240-1246 و نەوەی شیرکۆ، فەرماندە گەورە کوردەکە، فەرمانڕەواییی کوردیی ئەییووبیی لقی شیرکۆی لە ناوەڕاستی سووریا پاراست.
وتارەکە بخوێنەوە ئەلموزەففەر غازی، کوڕی ئەلعادلی یەکەم، فەرمانڕەوای کوردی ئەییووبیی مەیافارقین لە جەزیرە بوو و سنووری باکووری ڕۆژهەڵاتی ئیمپراتۆریای کوردی پاراست.
وتارەکە بخوێنەوە ئەلئەوحەد ئەییووب، کوڕی ئەلعادلی یەکەم، فەرمانڕەوایەکی کوردی ئەییووبی بوو کە خەلات و مەیافارقینی لە جەزیرە بەڕێوە برد و لەگەڵ براکەی، ئەلئەشرەف مووسا، هەڵمەتی کرد.
وتارەکە بخوێنەوە توغتەکین کوڕی ئەیوب، برای سەلاحەددین، لە 1174دا لە جیاتی براکەی بنەماڵەی ئەیوبیی یەمەنی دامەزراند و دەسەڵاتی ئیمپراتۆریی کوردی بۆ نیمچەدوورگەی عەرەبی فراوان کرد.
وتارەکە بخوێنەوە موزەفەری I عومەر (تەقیەددین عومەر)، برازای کوردی ئەیوبیی سەلاحەددین و یەکەم میری حەما (1178-1191)، یەکێک لە بەهێزترین فەرماندەکانی ئیمپراتۆریەتی کورد بوو.
وتارەکە بخوێنەوە محەمەد کوڕی شێرکۆ، کوڕی فەرماندەی گەورەی کورد شێرکۆ، بنەماڵەی ئەیوبیی حیمسی دامەزراند (1179-1186) و بووە هاوسەری خوشکی سەلاحەددین، ست الشام، و یەکگرتوویی کوردی پتەو کرد.
وتارەکە بخوێنەوە فەڕوخ شاه، برازای کوردی ئەیوبیی سەلاحەددین و میری بەعلەبەک، وەک جێگری فەرمانڕەوای دیمەشق خزمەتی کرد و لە پاراستنی سنووری ئیمپراتۆریەتی کورددا سەرکەوتنی سەرەکیی بەسەر خاچپەرستەکاندا بەدەست هێنا.
وتارەکە بخوێنەوە ست الشام (مردوو لە 1220)، شازادەی کوردی ئەیوبی و خوشکی سەلاحەددین، مەدرەسەی شامیەی کوبرای لە دیمەشق دامەزراند و کەسایەتییەکی سەرەکیی دەرباری ئیمپراتۆریی کورد بوو.
وتارەکە بخوێنەوە دەیفە خاتوون (مردوو لە 1242)، شازادەی کوردی ئەیوبی و کچی عادلی I، لە 1236-1242 فەرمانڕەوای نیابەتیی حەلەب بوو و مەدرەسەی فیردەوس و خانەقای فەرافیرەی دروست کرد.
وتارەکە بخوێنەوە موزەفەری I عومەر، کوڕی شاهەنشاه برای سەلاحەددین، یەکەم فەرمانڕەوای ئەیوبیی حەما بوو (1178-1191). لقێکی کوردی دامەزراند کە زیاتر لە 150 ساڵ بەردەوام بوو و پاشای زانای پێ گەیاند.
وتارەکە بخوێنەوە محەمەد کوڕی شێرکۆ، کوڕی فەرماندە گەورە کوردەکە شێرکۆ، لە 1178دا بنەماڵەی ئەیوبیی حیمسی دامەزراند و ئیمپراتۆریەتی کوردی بۆ لقێکی نوێ فراوان کرد کە زیاتر لە یەک سەدە بەردەوام بوو.
وتارەکە بخوێنەوە فەڕوخ شاه، برازای سەلاحەددین و کوڕی شاهەنشاه کوڕی ئەیوب، فەرماندەیەکی کوردی ئەیوبی بوو کە لە سنووری دیمەشق و بەعلەبەک بەرامبەر هێرشەکانی خاچپەرستەکان بەرگری دەکرد.
وتارەکە بخوێنەوە ست الشام، کچی نەجمەددین ئەیوب و خوشکی سەلاحەددین، شازادە ژنێکی کوردی ئەیوبی بوو کە بە کاری خێرخوازی و کاریگەریی سیاسی لە ناوەندی ئیمپراتۆریەتەکەدا ناسراو بوو.
وتارەکە بخوێنەوە دەیفە خاتون، کچی ئەلعادلی یەکەم و جێگری فەرمانڕەوای حەلەب لە 1216-1242، یەکێک لە بەهێزترین ژنانی ئیمپراتۆریای کوردیی ئەییووبی و پشتیوانی زانست بوو.
وتارەکە بخوێنەوە ئەلموعەززەم تورانشا، سوڵتانی کوردی ئەییووبیی میسر لە 1249-1250، حەوتەمین هەڵمەتی خاچپەرستانی لە فارەسکور بردەوە، پاشان مەملوک بەیبەرس تیرۆری کرد و کۆتاییی بە ئیمپراتۆریای کوردی لە میسر هێنا.
وتارەکە بخوێنەوە ئەڵئەشرەف مووسا، دوا سوڵتانی ناوەکیی کوردی ئەییووبیی میسر (1250-1254)، فەرمانڕەوایەکی منداڵ و ناوەکی بوو کە مەملوک ئەیبەک داینا بۆ ڕەواییبەخشین بە ڕژێمە نوێیەکە.
وتارەکە بخوێنەوە ئەنناسیر یووسف، کوڕی نەوەی کوردی ئەییووبیی سەلاحەددین، فەرمانڕەواییی حەلەب و دیمەشقی کرد تا وێرانکاریی مەغۆل لە 1260 کۆتاییی بە ئیمپراتۆریای کوردی لە سووریا هێنا.
وتارەکە بخوێنەوە ئەسساڵح ئەییووب، سوڵتانی کوردی ئەییووبیی میسر لە 1240-1249، دوا فەرمانڕەوای کارای بنەماڵەکە بوو؛ پێشەنگی دروستکردنی سوپا مەملوکییەکان بوو و لە کاتی بەرەنگاربوونەوەی حەوتەمین هەڵمەتی خاچپەرستان مرد.
وتارەکە بخوێنەوە