گۆڤاری مێژووی کورد
وتارەکانی پۆلی «کەسایەتییە ناودارەکانی کورد».
546 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
ئەبولفەتح موسا (1031–1034 زایینی) فەرمانڕەوای کوردی شەدادیی گەنجە و کوڕی فەزڵی یەکەمی بنیاتنەر بوو. فەرمانڕەواییی کورتەکەی لە مێژووی کوردیی باشووری قەفقازدا بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە فەزڵی یەکەم کوڕی محەمەد (985–1031 زایینی) بۆ 46 ساڵ فەرمانڕەواییی بنەماڵەی کوردیی شەدادیی کرد؛ گەنجەی وەک شارێکی گەورە بنیات نا و دەسەڵاتە بەردەوامەکەی بنەماڵەکەی لە ئەودیوی قەفقاز چەسپاند.
وتارەکە بخوێنەوە هیلال کوڕی بەدر فەرمانڕەوایەکی بنەماڵەی کوردیی حەسەنویەیی و کوڕی بەدر کوڕی حەسەنویەی بەناوبانگ بوو. شوێنی ئەو لە مێژووی کوردیی زاگرۆس لە سەدەکانی ناوەڕاستدا بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە زاهیر کوڕی هیلال کوڕی بەدر (فەرمانڕەوایی: 1013 زایینی) فەرمانڕەوایەکی بنەماڵەی کوردیی حەسەنویەیی لە چیاکانی زاگرۆس و کوڕی هیلال کوڕی بەدر بوو. شوێنی ئەو لە مێژووی کورد لە سەدەکانی ناوەڕاستدا بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە ناسیرەددەولە مەنسوور (1079–1085 زایینی) دوا فەرمانڕەوای کوردی مەروانیی دیار بەکر بوو. بەشە کۆتایییەکەی ئەم بنەماڵە کوردییە مەزنە بناسە کە بۆ سەدەیەک بەردەوام بوو.
وتارەکە بخوێنەوە نیزامەددەولە نەسر (1061 زایینی) دوای سەردەمە زێڕینەکەی نەسرەددەولە ئەحمەد فەرمانڕەواییی بنەماڵەی کوردیی مەروانیی کرد و مامەڵەی لەگەڵ سەرهەڵدانی دەسەڵاتی سەلجووقیدا کرد. شوێنی ئەو لە مێژووی کورددا بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە نەسرەددەولە ئەحمەد (1011–1061 زایینی) مەزنترین پاشای کوردی مەروانی بوو؛ بۆ 50 ساڵ لە دیاربەکرەوە فەرمانڕەواییی کرد و بە لێهاتوویی هاوسەنگیی لە نێوان فشارەکانی بیزەنتی و فاتمی و بۆیی پاراست. فەرمانڕەواییی نائاساییی ئەو بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە مومەهیدەددەولە سەعید (997 زایینی) سێیەمین فەرمانڕەوای کوردی مەروانیی دیار بەکر بوو. شوێنی ئەو لە چیرۆکی ئەم بنەماڵە کوردییە مەزنەدا بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە حەسەن کوڕی مەروان (991 زایینی) دووەمین فەرمانڕەوای بنەماڵەی کوردیی مەروانیی دیار بەکر بوو. شوێنی ئەو لە مێژووی کورد لە سەدەکانی ناوەڕاستدا بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە ئەبوو شوجاع باد کوڕی دوستەک لە 983 زایینی بنەماڵەی فەرمانڕەوای کوردیی مەروانیی دیار بەکری (دیاربەکر) دامەزراند. چیرۆکی ئەم پاشا جەنگاوەرە نائاساییە کوردە بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە
ئەبوو نەسر حوسێنی دووەم (فەرمانڕەوایی: 1001–1025 زایینی) فەرمانڕەوایەکی کوردی ڕەوادیی تەورێز و ئازەربایجان بوو. شوێنی ئەو لە مێژووی ئەم بنەماڵە فەرمانڕەوا کوردییە بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە مەڕزوبان کوڕی محەمەد کوڕی شەداد (کۆچی دوایی کردووە لە 985 ز) فەرمانڕەوایەکی کوردی شەدادی و کوڕی دامەزرێنەری بنەماڵەکە بوو. پێگەکەی لە مێژووی قەفقازی کوردی بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە بەدر کوڕی حەسەنویە (فەرمانڕەوایی: 979–1013 ز) گەورەترین فەرمانڕەوای بنەماڵەی حەسەنویی کورد بوو؛ بنیادنەر، بەڕێوەبەر و سەرکردەیەکی سەربازی. میراتە بەرچاوەکەی بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە ماوەردی (974–1058 ز) فەقیهێکی دیاری ئیسلامی و تیۆریستێکی سیاسی بوو کە بەرهەمەکەی دەربارەی فەرمانڕەوایی شێوەی بە جیهانی بنەماڵە کوردەکانی سەدەکانی 10–11 دا.
وتارەکە بخوێنەوە حەسەنویە (کۆچی دوایی کردووە لە 979 ز) لە دەوروبەری 961 ز بنەماڵەی حەسەنویی لە شاخەکانی زاگرۆس دامەزراند و دینەوەر، هەمەدان و لوڕستانی کۆنترۆڵ دەکرد. شوێنی ئەو لە مێژووی کورد بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە لەشکەری کوڕی محەمەد (کۆچی دوایی: 978 زایینی) کوڕی محەمەد کوڕی شەداد، دامەزرێنەری شەدادییەکان، و یەکەم فەرمانڕەوای بەرچاوی بنەماڵە کوردییەکەی شەدادی لە ئەرمەنستان بوو.
وتارەکە بخوێنەوە ئەڤدیل سەمەدێ بابەک (972–1019 زایینی) یەکێک بوو لە یەکەم شاعیرە ئیسلامییە ناسراوە کوردەکان. شوێنی ئەو لە مێژووی ئەدەبیی کورددا بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە دەیسەم کوڕی ئیبراهیمی کوردی (کۆچی دوایی: نزیکەی 957 زایینی) فەرماندەیەکی کورد بوو کە لە 938–955 زایینی بە پچڕپچڕی فەرمانڕەوایەتیی ئازەربایجانی کرد. چیرۆکە پڕئاشووبەکەی لە مێژووی کورددا بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە محەمەد کوڕی شەداد (کۆچی دوایی: 955 زایینی) نزیکەی 951 زایینی بنەماڵەی شەدادیی لە دوینی ئەرمەنستان دامەزراند؛ یەکەم دەوڵەتی کوردی لە قەوقاز. شوێنی ئەو لە مێژووی کورددا بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە محەمەد کوڕی حوسەینی ڕەوادی (کۆچی دوایی: نزیکەی 953–956 زایینی) بنەماڵەی ڕەوادیی بەکوردبووی لە تەورێز و ئازەربایجان دامەزراند. شوێنی ئەو لە مێژووی کورددا بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە ئیبن ئەلزەحاک (کۆچی دوایی: 927 زایینی) کەسایەتییەکی کوردی سەردەمی دواتری عەباسی بوو. شوێنی ئەو لە نەریتی کوردیی بەرەنگاری و سەرکردایەتیی سیاسیدا بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە میر جەعفەری داسنی (مردووە نزیکەی 841 زایینی) سەرکردەیەکی کوردی سەردەمی عەباسی و یەکێک لە کەسایەتییە دیارەکانی نەریتی سەرەتاییی ئیسلامیی کورد بوو. شوێنی ئەو لە مێژووی کورد بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە ئەبوو حەنیفەی دینەوەری (نزیکەی 815–896 زایینی) زانایەکی چەندبواری کورد، دامەزرێنەری ڕووەکناسیی عەرەبی، ئەستێرەناس و مێژوونووس و زمانەوانناس بوو. بەشداریی نائاساییی ئەو لە زانستی سەردەمی زێڕینی ئیسلام بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە بەهلوول ماهی (سەدەی 9) کەسایەتییەکی سەرەتاییی کوردی سەردەمی ئیسلامی بوو. شوێنی ئەو لە مێژووی کورد و نەریتی سەرەتاییی ئیسلامیی کورد بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە