تیریگان لە کۆتایی زنجیرەی گوتیی لیستی شاکانی سومەر و لە سەرکەوتنی ئوتوهەگالدا بە پاشای شکست‌خواردوو دەردەکەوێت. دەقەکان ماوەیەکی کورت و هەڵمەتێک دەپارێزن؛ زۆربەی ژیانی نادیارە.

منشووری قوڕی قاوەیی بە دوو ستوونی چڕی نووسینی بزمار، ڕاوەستاو لەسەر پشتگیری شەفاف لە ڤیترینێکی مۆزەخانە
منشووری وێلد-بلەندل، Ashmolean AN 1923.444، نزیکەی 1800 پ.ز، بە ئەگەری زۆر لەرسا. دەستنووسێکی دواترە، نەک یادگاری بە فەرمانی تیریگان. وێنە Gts-tg، 15 ئازاری 2017. © Gts-tg · 15 March 2017 · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

چل ڕۆژ لە لیستەکە

ئۆکسفۆرد ناوی دوایین شا بە تیریگا، لەگەڵ نیشانەی نادڵنیایی خوێندنەوە، دەدات و چل ڕۆژی بۆ تۆمار دەکات. دواتر شکستی گوتیوم و گواستنەوەی شاهی بۆ ئوروک، بە ناوی ئونوگ لە دەقەکە، دێت. [1] ناو، کۆ و ماوەی دەستنووسەکان جیاوازن. حەڤدەهەم شای دڵنیا یان تەواو 125 ساڵی ئیمپراتۆریی بێ‌پچڕان ناسەلمێنن. چل ڕۆژ تۆماری نەریتە، نەک ڕۆژنامچەی حوکم.

دەستنووسێک دوای ڕووداوەکان

ئاشمۆلیەن منشوورەکە بە نزیکەی 1800 پ.ز دەناسێنێت و لەرسا بە سەرچاوەی ئەگەری دەدات. هەر یەک لە چوار ڕوو دوو ستوونی سومەری هەیە. لیستەکە ئەفسانە و مێژوو تێکەڵ دەکات؛ شاهیی خودایی لە نێوان شارەکان دەگوازێتەوە و ڕەوایەتی ئیسین پشتگیری دەکات. [2] بەرواری شتەکە بەرواری دەستپێکی تیریگان نییە؛ هاتنی ناوەکە دادپەروەری یان سەرکەوتنی بەڕێوەبردن ناسەلمێنێت.

هەڵمەتی ئوتوهەگال

گێڕانەوەی سەرکەوتن شای ئوروک بە ڕاسپێردراوی ئەنلیل و پشتگیریکراوی ئینانا دەناسێنێت. ئورنینازو و نابی‌ئەنلیل، فەرماندەکانی تیریگان کە بە نێردراو هاتبوون، دەگرێت. کەمپ، پەرستگا و کارکارا هەنگاوەکان دەستنیشان دەکەن؛ نزا و شەڕ پێکەوەن. [3] ئەمە گێڕانەوەی براوەیە. تۆمەتەکانی بۆ گوتیوم وەسفی بێلایەنی هەموو دانیشتووان نین.

هەڵاتن و دەستگیرکردن لە دەبروم

دەقەکە دەڵێت تیریگان بە تەنها و بە پێ هەڵات بۆ دەبروم. دانیشتووان ڕێگرییان کرد؛ نێردراوی ئوتوهەگال ئەوی لەگەڵ ژن و منداڵەکانی گرت. دەستبەند، چاوپۆش و پێ لەسەر ملی دیمەنی ملکەچبوون تەواو دەکەن. [3] ئەمانە نیەتی تایبەت، شەڕ تا کۆتایی، ڕەتکردنەوەی ئاشکرای تەسلیمبوون یان پاراستنی دۆزی نەتەوەیی نوێ ناسەلمێنن.

ڕۆژژمێری و مێژووی هەرێم

لیستەکە ئوتوهەگالی ئوروک پێش ئورنەمای ئور دادەنێت. [1] ئوری سێیەم ناکرێت هەم پێش شکست دامەزراو بێت هەم دواتر دامەزرێت. بەبێ مۆدێلی ڕوونی بەروار لێرە کۆتایی هەزارەی سێیەمی پ.ز بەکاردێت. Van De Mieroop مانای گۆڕاوی گوتیوم، ئەگەری شای ناوخۆیی هاوکات و زمانێک کە زۆربەی بە ناوی کەس ناسراوە ڕوون دەکات. [4] پەیوەندی زاگرۆس گرنگی هەرێمی هەیە، نەک زنجیرەی زمانی سەلمێنراوی گوتی–کورتی–کورد یان یەکەم ئیمپراتۆری کوردی.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. University of Oxford, Electronic Text Corpus of Sumerian Literature, The Sumerian King List, composition 2.1.1, especially lines 308–354 and manuscript variants.
  2. Ashmolean Museum, Sumerian King List, AN1923.444: date, probable origin, physical form and political interpretation.
  3. University of Oxford, Electronic Text Corpus of Sumerian Literature, The Victory of Utu-hegal, composition 2.1.6, lines 1–62.
  4. Marc Van De Mieroop, Gutians, Encyclopaedia Iranica XI/4 (2002; updated 2013), pp. 408–410: terminology, chronology and linguistic evidence.