Tirigan li dawiya rêza Gutiyan a Lîsteya Qralên Sumerî û di Serkeftina Utu-hegal de wek qralê têkçûyî xuya dike. Metn serdemeke kurt û seferê dibêjin; piraniya jiyana wî nayê zanîn.

Prîzmaya axê ya qehweyî bi du stûnên nivîsa mîxî, li ser pişteke zelal di vitrina muzeyê de
Prîzmaya Weld-Blundell, Ashmolean AN 1923.444, nêzî 1800 BZ, bi îhtîmal Larsa. Destnivîseke paşîn e, ne abîdeya bi fermana Tirigan. Wêne Gts-tg, 15 Adar 2017. © Gts-tg · 15 March 2017 · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

Çil roj di lîsteyê de

Oxford navê qralê dawî bi nîşana nediyariya xwendinê wek Tiriga dide û çil roj jê re qeyd dike. Piştre têkçûna Gutiumê û veguhastina qraltiyê bo Urukê, di metnê de Unug, tê. [1] Nav, hejmar û demên destnivîsan cuda ne. Qralê heftdehem ê piştrast an tam 125 salên împeratoriya bêqut naselminin. Çil roj qeydeke lîsteyê ye, ne rojnivîsa qraltiyê.

Destnivîsek ji bûyeran paşîn

Ashmolean prîzmê bi nêzî 1800 BZ dide, Larsa jî wek koka muhtemel. Her çar rû du stûnên mîxî yên Sumerî hene. Lîste mît, efsane û dîrokê tevlihev dike; qraltiya xwedayî di nav bajaran de diguhezîne û rewatiya Isinê piştgirî dike. [2] Dîroka tiştê ne dema destpêka Tirigan e; hebûna navê wî dadperwerî an serkeftina rêveberiyê naselmîne.

Sefera Utu-hegal

Vegotina serkeftinê qralê Urukê bi fermana Enlil û piştgiriya Inana nîşan dide. Ew generalên Tirigan, Ur-Ninazu û Nabi-Enlil, ku wek şandeyan hatibûn şandin, digire. Kamp, perestgeh û Karkara seferê rêz dikin; dua û şer bi hev re ne. [3] Ev vegotina serketî ye. Tawanbarkirinên li Gutiumê raveya bêalî ya hemû gel nînin.

Rev û girtina li Dabrumê

Metn dibêje Tirigan bi tena serê xwe bi piyan reviya Dabrumê. Niştecihan revê asteng kir; şandeya Utu-hegal ew bi jin û zarokên wî re girt. Destkelepçe, çavbend û lingê li ser stûyê wî teslîmbûnê nîşan didin. [3] Ev niyetên taybet, şer heta dawiyê, redkirina eşkere ya teslîmbûnê an parastina dozeke neteweyî ya nûjen naselminin.

Kronolojî û dîroka herêmê

Lîste Utu-hegal li Urukê berî Ur-Namma li Urê dide. [1] Ur III nikare hem berî têkçûnê hebûbe hem paşê hatibe damezrandin. Bê modela kronolojîk a diyarkirî li vir dawiya hezarsala sêyem BZ tê bikaranîn. Van De Mieroop maneyên guherbar ên Gutium, qralên herêmî yên hevdem û zimanê bi piranî ji navên kesan nas nîşan dide. [4] Girêdana Zagrosê eleqeya herêmî dide, ne zincîra zimanî Guti–Kurti–Kurd an împeratoriya pêşîn a Kurdî ya piştrast.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. University of Oxford, Electronic Text Corpus of Sumerian Literature, The Sumerian King List, composition 2.1.1, especially lines 308–354 and manuscript variants.
  2. Ashmolean Museum, Sumerian King List, AN1923.444: date, probable origin, physical form and political interpretation.
  3. University of Oxford, Electronic Text Corpus of Sumerian Literature, The Victory of Utu-hegal, composition 2.1.6, lines 1–62.
  4. Marc Van De Mieroop, Gutians, Encyclopaedia Iranica XI/4 (2002; updated 2013), pp. 408–410: terminology, chronology and linguistic evidence.