گۆڤاری مێژووی کورد
وتارەکانی پۆلی «کەسایەتییە ناودارەکانی کورد».
546 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
ئیدریس بارزانی (1944-1987)، کوڕی مستەفا بارزانی و برای مەسعوود بارزانی، دوای مردنی باوکیان لەگەڵ مەسعوود سەرکردایەتیی پارتی دیموکراتی کوردستانی (KDP) کرد و داڕێژەری سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستانی نوێ بوو.
وتارەکە بخوێنەوە مەهدی زانا (لەدایکبووی 1940)، سەرۆکی کوردی شارەوانیی دیاربەکر، بۆ چەندین ساڵ لە لایەن دەوڵەتی تورکیاوە بەهۆی داکۆکیکردنی لە مافەکانی کورد زیندانی کرا و بوو بە هێمایەکی نێودەوڵەتیی زیندانییە سیاسییە کوردەکان.
وتارەکە بخوێنەوە مەحموود عوسمان (لەدایکبووی 1938)، سیاسەتمەدارێکی کوردی عێراق، یەکێکە لە ڕێزلێگیراوترین دەنگە سەربەخۆکانی سیاسەتی کوردی؛ کەسایەتییەکی دامەزرێنەری یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (PUK) کە بوو بە لێکدەرەوەیەکی سەربەخۆ و ڕێزلێگیراو.
وتارەکە بخوێنەوە فوئاد مەعسووم (لەدایکبووی 1938)، سیاسەتمەدارێکی کورد و ئەندامی دامەزرێنەری یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (PUK)، لە 2014 تا 2018 سەرۆککۆماری عێراق بوو؛ دووەم کەسی کورد کە بەرزترین پێگەی دەوڵەتی عێراقی گرتە دەست.
وتارەکە بخوێنەوە یڵماز گونەی (1937-1984)، ئەکتەر و فیلمسازی کوردی تورکیا، لە زیندانەوە دەرهێنانی «یۆڵ»ی (1982) کرد؛ پالمی زێڕینی لە کان بردەوە و بوو بە ڕێزلێگیراوترین کەسایەتیی کورد لە سینەمای جیهانیدا.
وتارەکە بخوێنەوە محەممەد سەعید ڕەمەزان ئەلبووتی (1929-2013)، بە بنەچە کورد لە ناوچەی بۆتان، ڕێزلێگیراوترین زانای ئیسلامیی سوننەی سووریا بوو؛ نووسەری «فیقهی سیرە»، کە لە تەقینەوەی مزگەوتێک لە دیمەشق لە 2013 کوژرا.
وتارەکە بخوێنەوە تورگوت ئۆزاڵ (1927-1993)، بە بنەچە کورد، سەرۆکوەزیران و سەرۆککۆماری تورکیا بوو. بە ئازادکردنی ئابووری، ئابوورییەکەی گۆڕی و یەکەم گفتوگۆی ئاشکرای لەسەر مافەکانی کورد لە مێژووی تورکیادا دەست پێ کرد.
وتارەکە بخوێنەوە شێرکۆ بێکەس (1940-2013)، شاعیرێکی کورد لە سلێمانی، زیاتر لە 30 کۆمەڵەی بڵاو کردەوە و وەک گەورەترین شاعیری کورد لە کۆتایی سەدەی 20دا ڕێزی لێ دەگیرێت؛ دەنگی زاڵی شیعری سۆرانی.
وتارەکە بخوێنەوە شەرەفەدین ئەلچی (1938-2012)، سیاسەتمەدارێکی کوردی تورکیا لە جزیرە، لە 1979 وەک وەزیری حکومەت بە ئاشکرا ڕایگەیاند 'من کوردم'؛ ئازایانەترین کردەوەی خۆناسێناندنی کوردی لە مێژووی سیاسیی تورکیادا.
وتارەکە بخوێنەوە سادقی شەرەفکەندی (1938–1992)، سکرتێری گشتیی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران، لە 1992 لە چێشتخانەی میکۆنۆسی بەرلین لەلایەن دەستەکانی ئێرانەوە تیرۆر کرا. ئەم ڕووداوە بووە هۆی حوکمێکی مێژوویی دادگای ئەڵمانیا دەربارەی تیرۆری دەوڵەتیی ئێران.
وتارەکە بخوێنەوە ئەحمەد موفتیزادە (1933-1993) زانایەکی ئیسلامیی کوردی سوننە لە سنە بوو. بزووتنەوەی مەکتەبی قورئانی دامەزراند، پشتگیریی شۆڕشی 1979ی کرد و دواتر بۆ 10 ساڵ لە لایەن کۆماری ئیسلامییەوە زیندانی کرا.
وتارەکە بخوێنەوە نادر نادیڕۆڤ (1932-2021) زانایەکی کوردی سەردەمی سۆڤیەت و دوای سۆڤیەت بوو کە نەریتی لێکۆڵینەوە زانستییە زمانەوانی و ئەدەبییە کوردییەکانی لە قەفقازدا بەردەوام کرد و سەردەمی سۆڤیەت و سەردەمی نوێی لێکۆڵینەوە کوردییەکانی پێکەوە بەستەوە.
وتارەکە بخوێنەوە جەمال سوورەیا (1931-1990)، کە لە بنەماڵەیەکی کورد لە ئەرزنجان لەدایک بوو، یەکێک بوو لە مەزنترین شاعیرە نوێیەکانی تورکیا؛ دامەزرێنەرێکی بزووتنەوەی نوێی دووەم کە شیعرەکانی بە هەستی جەستەیی و فۆرمی پارچەپارچەیان، شیعری تورکییان گۆڕی.
وتارەکە بخوێنەوە عەبدولڕەحمان قاسملوو (1930-1989)، سکرتێری گشتیی KDPI، لێهاتووترین ڕۆشنبیری سیاسیی کوردی نەوەکەی بوو؛ لە ڤییەننا لەلایەن ئەژانە ئێرانییەکانەوە تیرۆر کرا، لە کاتێکدا بۆ مافەکانی کورد دانوستانی دەکرد.
وتارەکە بخوێنەوە نوسرەت بوتۆ (1929-2011)، کە لە خێزانێکی کورد لە ئیسفەهان لەدایک بوو، بوو بە هاوسەری سەرۆکوەزیرانی پاکستان زولفەقار عەلی بوتۆ و دایکی بێنەزیر بوتۆ؛ یەکێک لە کاریگەرترین ژنەکانی مێژووی پاکستان.
وتارەکە بخوێنەوە تەها موحیەدین مەعروف (1924-2009) سیاسەتمەدارێکی کوردی عێراقی بوو کە لە 1974 تا 2003 وەک جێگری سەرۆکی عێراق خزمەتی کرد؛ درێژترین ماوەی خزمەتکردنی کوردێک لە پۆستێکی باڵای دەوڵەتی عێراقدا.
وتارەکە بخوێنەوە یاشار کەمال (1923-2015) ڕۆماننووسێکی کوردی تورکیا بوو کە چیرۆکە حەماسییەکانی ژیانی جوتیارانی ئەنادۆڵ، بە تایبەتی مەمەد، بازەکەم، کردی بە مەزنترین ڕۆماننووسی تورکیا و پاڵێوراوی بەردەوامی خەڵاتی نۆبڵ.
وتارەکە بخوێنەوە ئەحمەد هەردی (1922-2006)، شاعیری کورد لە هەولێر، بەهۆی شیعری لیریکیی پڕ لە جوانیی نائاسایی ستایش دەکرێت، کە بە قووڵاییی فەلسەفی و توندیی هەست خۆشەویستی و لەدەستدان و دیمەنی کوردستان دەگرێتەوە.
وتارەکە بخوێنەوە هێمن موکریانی (1921-1986)، شاعیری کورد لە مەهاباد، یەکێکە لە ستایشکراوترین شاعیرە کوردە سۆرانییەکانی سەدەی 20، کە شیعرە لیریکییەکانی لەبارەی خۆشەویستی و سروشت و ناسنامەی کوردییەوە هێشتا لە دڵەوە خۆش دەویسترێن.
وتارەکە بخوێنەوە حەسەن زیرەک (1921-1973)، گۆرانیبێژی کورد لە سلێمانی، خۆشەویستترین و گاڵتەئامێزترین مۆسیقاژەنی کوردی سەدەی 20 بوو کە گۆرانییەکانی خۆشییان بە کوردانی سەرتاسەری جیهان بەخشی.
وتارەکە بخوێنەوە عیزەدین حوسەینی (1921-2011) مەلایەکی موسڵمانی سوننیی کورد لە مەهاباد بوو کە بوو بە دەنگێکی پێشەنگی مافەکانی کورد لە ئێران. سەرەتا پشتگیریی شۆڕشی 1979ی کرد، پاشان لەسەر خۆبەڕێوەبردنی کورد لە خومەینی جیا بووەوە.
وتارەکە بخوێنەوە عەبدولڕەحمان شەرەفکەندی (1921-1986)، کە بە ناوی ئەدەبیی هەژار ناسراوە، شاعیر و زمانەوانێکی کوردی ئێران بوو. فەرهەنگە باوەڕپێکراوە کوردی–فارسییەکەی ئامادە کرد و بەرهەمەکانی شەکسپیری بۆ کوردی وەرگێڕا.
وتارەکە بخوێنەوە مووسا عەنتەر (1920-1992)، شاعیر، ڕۆژنامەنووس و چالاکوانی سیاسیی کوردی تورکیا، لە 1992 لە دیاربەکر تیرۆر کرا و بوو بە شەهیدی ئازادیی کەلتووریی کوردی لە تورکیادا.
وتارەکە بخوێنەوە نوورەدین زازا (1919-1988) سیاسەتمەدار و نووسەرێکی کوردی سووریا و هاودامەزرێنەری پارتی دیموکراتی کوردی سووریا بوو کە چەندین دەیەی لە تاراوگەدا بە داکۆکیکردن لە مافەکانی کورد بەسەر برد.
وتارەکە بخوێنەوە