گۆڤاری مێژووی کورد
وتارەکانی پۆلی «کەسایەتییە ناودارەکانی کورد».
546 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
دڵدار (1918-1948)، کە بە ناوی یوسف ساڵح لەدایک بوو، شاعیرێکی کوردی خەڵکی سلێمانی بوو کە ئەی ڕەقیبی، سروودی نەتەوەیی کوردی، نووسی و پێش ئەوەی لە تەمەنی تەنها 30 ساڵیدا بمرێت میراتێکی نەمر بەجێ هێشت.
وتارەکە بخوێنەوە ئەحمەد کوفتارۆ (1915-2004) سەرکردەیەکی ئایینیی کوردی سووریا بوو کە بۆ زیاتر لە 40 ساڵ موفتیی گشتیی سووریا بوو و بوو بە یەکێک لە بەرچاوترین داکۆکیکارانی گفتوگۆی نێوان ئایینەکان لە جیهانی موسڵماناندا.
وتارەکە بخوێنەوە خالید بەکداش (1912-1995) سیاسەتمەدارێکی کوردی سووریا بوو کە بۆ زیاتر لە 60 ساڵ سەرکردایەتیی پارتی کۆمۆنیستی سووریای کرد و یەکەم کۆمۆنیست بوو لە مێژوودا کە لە جیهانی عەرەبدا بۆ پەرلەمان هەڵبژێردرا.
وتارەکە بخوێنەوە قەدریجان (1911-1972)، کە بە ناوی قەدری جەمیلپاشا لەدایک بوو، خۆشەویستترین گۆرانیبێژی کلاسیکیی کوردی سەدەی 20 بوو؛ تۆمارە دەنگییەکانی لە گۆرانییە نەریتییە کوردییەکان میوزیکی کوردییان گەیاندە گوێگرانی نێودەوڵەتی.
وتارەکە بخوێنەوە سەمەند سیابەندۆڤ (1909-1989) ئەکتەر، دەرهێنەر و کەسایەتییەکی کەلتووریی کوردی سۆڤیەت بوو کە پێشەنگی شانۆ و هونەرە نمایشییە کوردییەکان لە قەفقازی سۆڤیەتدا بوو و کەلتووری شانۆیی کوردیی لە یەکێتیی سۆڤیەتدا دامەزراند.
وتارەکە بخوێنەوە قەناتێ کوردۆ (1909-1985) زانایەکی کوردی سۆڤیەت بوو کە یەکەم ڕێزمان و فەرهەنگی گشتگیری کوردیی بەرهەم هێنا و بنەمای زمانەوانیی کوردیی وەک بوارێکی ئەکادیمیی نوێ دانا.
وتارەکە بخوێنەوە حەجیێ جندی (1908-1990) زانایەکی کوردی خەڵکی قەفقازی سۆڤیەت بوو کە لە سەدەی 20دا پێشەنگی لێکۆڵینەوە و تۆمارکردنی سیستەماتیکی فۆلکلۆر، ئەدەبی زارەکی و ئێتنۆگرافیای کوردی بوو.
وتارەکە بخوێنەوە عەبدولقادر زاهیدی (1907-2005) سیاسەتمەدارێکی کوردی ئێرانی بوو کە لە سیاسەتی کوردستانی ئێراندا بەشدار بوو، لە درێژایی یەکێک لە درێژترین ژیانە پیشەیییە سیاسییەکانی هەر کەسایەتییەکی کورددا؛ نزیکەی سەدەیەک ژیان.
وتارەکە بخوێنەوە عوسمان سەبری (1905-1993) سیاسەتمەدار و نووسەرێکی کوردی سووری بوو کە لە 1957 لە دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردی سووریادا بەشدار بوو؛ یەکەم پارتی سیاسیی ڕێکخراوی کوردی لە سووریا.
وتارەکە بخوێنەوە کەریم سەنجابی (1905-1995) سیاسەتمەدارێکی کوردی ئێرانی بوو کە سەرکردایەتیی بەرەی نەتەوەییی ئێرانی کرد و لە 1979 بۆ ماوەیەکی کورت وەزیری دەرەوە بوو، پاشان لە ناڕەزایی بە ئاراستەی شۆڕشی ئیسلامی دەستی لەکار کێشایەوە.
وتارەکە بخوێنەوە عەبدوڵڵا گۆران (1904-1962)، شاعیری کوردی سلێمانی، بە هێنانە ناوەوەی شیعری ئازاد و هەستی ئەدەبیی مۆدێرن شۆڕشێکی لە شیعری سۆرانیدا بەرپا کرد و نازناوی باوکی شیعری مۆدێرنی کوردیی بەدەست هێنا.
وتارەکە بخوێنەوە لەیلا بەدرخان (1903-1986) شازادەیەکی کورد لە بنەماڵەی بەدرخان بوو کە بوو بە سەماکار و هونەرمەند و باڵیۆزێکی بەناوبانگی کولتووری کوردی لە ئەورووپا و زانایەکی زمانی کوردی.
وتارەکە بخوێنەوە جگەرخوێن (1903-1984)، کە نازناوە ئەدەبییەکەی واتای دڵی خوێناوی دەدات، مەزنترین شاعیری نەتەوەخوازی کورد لە سەدەی 20 بوو کە شیعرە کرمانجییەکانی بۆ پێنج دەیە گەلەکەی بۆ هۆشیاری و ئازادی و شکۆ بانگ دەکرد.
وتارەکە بخوێنەوە ڕەفیق حیلمی (1898-1960) شاعیر و زانا و چاڵاکوانێکی سیاسیی کورد لە سلێمانی بوو کە پێشەنگی شیعری مۆدێرنی کوردیی سۆرانی بوو و لە پەرەپێدانی هۆشیاریی سیاسیی کورد لە عێراقدا بەشداریی کرد.
وتارەکە بخوێنەوە حوسنی ئەلزەعیم (1897-1949) ژەنەڕاڵێکی کوردی سووریا بوو کە لە ئازاری 1949 یەکەم کودەتای سەربازیی لە مێژووی سووریادا ئەنجام دا، بوو بە سەرۆک و تەنها 137 ڕۆژ دواتر ڕووخێنرا و ئێعدام کرا.
وتارەکە بخوێنەوە عەرەب شامیلوڤ (1897-1978) نووسەرێکی کورد لە قەفقاز بوو کە لە یەکێتیی سۆڤیەتدا پێشەنگی ئەدەبی بە زمانی کوردی بوو و ڕۆمان و شانۆنامە و چیرۆکی کورتی دەنووسی کە دەنگێکی ئەدەبییان بە کوردەکانی سۆڤیەت دەبەخشی.
وتارەکە بخوێنەوە ئەحمەد بارزانی (1896-1969) برای گەورەی مستەفا بارزانی و سەرکردەی ڕۆحانیی هۆزی بارزانی بوو کە سەرکردایەتیی چەندین ڕاپەڕینی دژی دەوڵەتی عێراقی کرد و شوێنکەوتووانی وەک کەسایەتییەکی ئایینی ڕێزیان لێ دەگرت.
وتارەکە بخوێنەوە نور عەلی ئیلاهی (1895-1974)، مامۆستای ڕۆحانیی کوردی ئەهلی حەق لە کرماشان، عارفی سۆفی و پسپۆڕی فەقهی ئیسلامی و تەنبورژەنێکی ناوازە بوو کە فێرکردنەکانی پردیان لە نێوان عیرفانی کوردی و ڕۆحانییەتی گشتگیر دروست کرد.
وتارەکە بخوێنەوە کامەران عەلی بەدرخان (1895-1978)، برای جەلادەت عەلی بەدرخان، زانایەکی کورد و دەنگی دامەزرێنەری پەخشی ڕادیۆیی کوردی لە BBC و ڕادیۆ پاریس بوو کە دەنگی دەگەیشتە کوردانی سەرانسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
وتارەکە بخوێنەوە غولامڕەزا ڕەشید یاسەمی (1895-1951) زانا و شاعیرێکی کوردی ئێرانی بوو کە Kurd va Peyvastegi-ye Nezhadi va Tarikhi-ye Uی نووسی؛ یەکەم مێژووی نوێی گەورەی گەلی کورد بە زمانی فارسی.
وتارەکە بخوێنەوە جەلادەت عەلی بەدرخان (1893-1951)، زمانناسی کورد و نەوەی بەدرخان بەگ، لە 1932 ئەلفوبێی بەدرخانیی لەسەر بنەمای پیتی لاتینی بۆ کوردی دانا؛ ئەو ئەلفوبێیە ستانداردە کە هێشتا بۆ کرمانجی بەکار دەهێنرێت.
وتارەکە بخوێنەوە ئەحمەد بارزانی (1896-1969) ڕابەرێکی ئایینیی کورد و برای گەورەی مستەفا بارزانی بوو کە لە دەیە ئاڵۆزە سەرەتاییەکانی کوردستانی عێراقدا ڕابەرایەتیی هۆزی بارزانی و بەرگریی بنەماڵەکەی کرد.
وتارەکە بخوێنەوە نور عەلی ئیلاهی (1895-1974) ڕابەرێکی ڕۆحانیی کوردی یارسان (ئەهلی حەق) و مۆسیقاژەنێکی خاوەن لێهاتووییی ناوازەی کرماشان بوو؛ تەنبورژەنین و فێرکارییە عیرفانییەکانی کاریگەرییان لەسەر هەم پەیڕەوانی یارسان و هەم جیهانی ڕۆحانیی نێودەوڵەتی هەبوو.
وتارەکە بخوێنەوە کامەران عەلی بەدرخان (1895-1978) زانا و زمانەوان و سیاسەتوانێکی کورد بوو کە بەشداریی لە دامەزراندنی پەیمانگای کوردیی پاریس کرد و دەیان ساڵ بۆ مافە زمانییەکانی کورد و بەردەوامیی کولتووری کوردی تێکۆشا.
وتارەکە بخوێنەوە