جگەرخوێن (١٩٠٣–١٩٨٤) شیعری کرمانجی بە ئازادی و پەروەردە و دادپەروەریی کۆمەڵایەتی بەستەوە. کتێبەکان، وانەکانی بەغدا و ساڵانی سوێد ڕێچکەی ئەدەبیی ڕوون دەکەن.

وێنەی قاوەیی جگەرخوێن بە چاکەتی ڕوون و ئێلەکی تاریک و ملوانکە کە لەبەردەم دیواری دارین دانیشتووە و پێدەکەنێت
پۆرترێت لە ناوەندی ئەرشیفی ژین، بە هاوکاریی ویکیمیدیا و مۆڵەتی CC BY-SA 4.0. بەرواری وێنە ئەسڵییەکە نەزانراوە؛ ڕۆژی بارکردن ڕۆژی وێنەگرتن نییە. Zheen Archive Center · Wikimedia Commons cooperation project · CC BY-SA 4.0. Original photographic date unknown. Reused without creative changes.

لە هەسارەوە بۆ ژیانی ئەدەبی

جگەرخوێن یان Cegerxwîn ناوی ئەدەبیی شێخموس حەسەن بوو. NYKCC لەدایکبوونی لە هەسار نزیک باتمان لە ١٩٠٣ و ڕۆیشتن لەگەڵ خوشکی بۆ عامودا لە ١٩١٤ تۆمار دەکات. عامودا بەشێکی منداڵیی لە سووریایە، نە زێدێکی جیاواز. [1] هیچینز هەژاری و شوانی و کرێکاریی کشتوکاڵ و دەستپێکی خوێندنی مەدرەسە لە ١٩٢٠ دەخاتەڕوو. [2] خوێندنی ئایینی و ژیانی گوند دوو چوارچێوەی گرنگی نووسینی دواترن.

شیعر و بەئاگاهاتن

مەتین یوکسەل لە پوختەی گشتیی توێژینەوەی ٢٠١٤، بەئاگاهاتن بە خوازەیەکی دووبارە بۆ کورد و جوتیار و کرێکاری ژێردەست دەدات. پەروەردەی کلاسیک بە سیاسەتی نەتەوەیی و مارکسیستی دەبەستێتەوە. [3] Kurdisch Akademie فێربوونی ژنان و ڕەخنەی ئاغاکانیش دەستنیشان دەکات. [4] بۆیە فێربوون و نایەکسانی لەگەڵ نیشتمان و زمان دەخوێنرێنەوە. ئەمانە ئامانجی نووسینن، نە بەڵگەی یەک بەرنامەی هەموو خوێنەری کورد.

کتێب و چاپی دووبارە

فهرستی ئەنستیتووی کوردیی پاریس Dîwana Cegerxwîn، تەڕەقی، شام ١٩٤٥ تۆمار دەکات. چاپەکانی ئەڤێستا Agir û Pirûsk وSewra Azadî وKî me Ez بە دیوانی یەکەم و دووەم و سێیەم دەدەن. [5] هیچینز چاپی یەکەم بە ١٩٤٥ و١٩٥٤ و بەیرووت ١٩٧٣ دەدات؛ دواتر Ronak (١٩٨٠)، Zend-Avista (١٩٨١)، Şefaq (١٩٨٢)، Hêvî (١٩٨٣) وAşitî (١٩٨٥) دوای مردن دێن. [2] Kî me Ez شیعرە؛ خۆژیاننامەی جیاوازی Jînenîgariya min لە ستۆکهۆڵم ١٩٩٥ تۆمارە. بەرواری چاپی دووبارە بەرواری دانانی شیعر نییە. [5]

مامۆستایەتیی بەغدا

هیچینز وانەگوتنەوەی زمان و ئەدەبی کرمانجی لە زانکۆی بەغدا لە ١٩٥٩–١٩٦٣، ڕێزمان لە ١٩٦١ و فەرهەنگی دووبەرگی لە ١٩٦٢ تۆمار دەکات. [2] NYKCC کاری لە بەشی کوردیی ڕادیۆی بەغداش دەدات. [1] فێرکردن و فەرهەنگنووسی و ڕادیۆ فراوانیی کاری زمان لە دەرەوەی شیعر دەردەخەن. ژیاننامەکان لە هەندێک بەرواری گواستنەوە ناکۆکن؛ وانە و کتێبی دیاریکراو خاڵی بەهێزترن.

سیاسەت، سوێد و قامشلۆ

لە کۆمەڵە کوردییەکان و سیاسەتی کۆمۆنیستی کاریکرد. هیچینز دابڕان لە کۆمۆنیستەکانی سووریا و ڕووکردنە پارتی دیموکراتی کوردیی سووریا بە ١٩٥٧ دەدات. [2] ڕزگاریی نەتەوەیی و سیاسەتی چینایەتی هاوبەشبوون بەڵام یەک نەبوون. دوای سووریا و عێراق و لوبنان، لە ١٩٧٩ لە سوێد نیشتەجێبوو. NYKCC مردنی لە ستۆکهۆڵم لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٤ و ناشتن لە باخچەی ماڵی لە گەڕەکی خەربی قامشلۆ تۆمار دەکات. [1]

لە کوێوە بخوێنینەوە؟

دیوانێکی دیاریکراو هەڵبژێرە و دەقەکە لە چاپ و وەرگێڕان و ئەدای مۆسیقای دواتر جیا بکەرەوە. فهرستی پاریس Folklora Kurdî: Kurmancî (١٩٨٨)، Tarîxa Kurdîstan I (١٩٨٥)، II (١٩٨٧) و خۆژیاننامە (١٩٩٥) جیا تۆمار دەکات. [5] هەموو ناونیشانێک کۆشیعر نییە. پۆرترێت لە ناوەندی ژینە و بەرواری وێنەگرتن نەزانراوە. [6] ڕووی نووسەر نیشان دەدات بەبێ داهێنانی شوێن و کاتی بێبەڵگە.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. New York Kurdish Cultural Center, Cigerxwîn, poet; childhood, radio work, exile, death and burial.
  2. Keith Hitchins, Jagarḵwin, Encyclopaedia Iranica XIV/4 (2008), pp. 371–372; biography and bibliography.
  3. Metin Yüksel, I Cry Out So That You Wake Up: Cegerxwîn’s Poetics and Politics of Awakening, Middle Eastern Studies 50/4 (2014), pp. 536–553; public abstract and bibliographic record, Hacettepe University.
  4. Kurdisch Akademie, Cigerxwîn (Şêxmus Hesen); themes of education, women and social criticism.
  5. Kurdish Institute of Paris library catalogue, Cegerxwîn records; 1945 volume, numbered divans, later editions, folklore, history and autobiography.
  6. Zheen Archive Center, Cigerxwîn portrait; original date unknown, Wikimedia Commons partnership contribution, CC BY-SA 4.0.