Cigerxwîn (1903–1984) verbond Kurmanji-poëzie met vrijheid, onderwijs en sociale rechtvaardigheid. Boeken, lessen in Bagdad en zijn Zweedse jaren maken zijn loopbaan concreet.
Van Hesar naar de literatuur
Cigerxwîn, ook Cegerxwîn, was de schrijversnaam van Şêxmûs Hesen. NYKCC noemt Hesar bij Batman als geboorteplaats in 1903 en de verhuizing met zijn zus naar Amûdê in 1914. Amûdê hoort bij zijn Syrische jeugd en is geen tweede geboorteplaats. [1] Hitchins beschrijft armoede, herders- en landarbeid en madrasaonderwijs vanaf 1920. [2] Religieuze scholing en plattelandsleven vormen belangrijke achtergronden van zijn latere schrijven.
Poëzie als oproep tot ontwaken
In het openbare abstract van zijn studie uit 2014 duidt Metin Yüksel ontwaken als terugkerende metafoor voor ondergeschikte Koerden, boeren en arbeiders. Hij verbindt klassieke scholing met nationalistische en marxistische politiek. [3] Kurdisch Akademie benadrukt vrouwenonderwijs en kritiek op agha’s. [4] Leren en ongelijkheid horen zo naast vaderland en taal in de lezing. Dit zijn literaire thema’s, geen door iedere Koerdische lezer gedeeld programma.
Boeken en heruitgaven
De Parijse instituutscatalogus registreert Dîwana Cegerxwîn, Tereqî, Damascus 1945. Avesta-uitgaven benoemen Agir û Pirûsk, Sewra Azadî en Kî me Ez als Dîwan 1, 2 en 3. [5] Hitchins dateert de eerste drukken op 1945, 1954 en Beiroet 1973; daarna volgen Ronak (1980), Zend-Avista (1981), Şefaq (1982), Hêvî (1983) en postuum Aşitî (1985). [2] Kî me Ez is poëzie; de afzonderlijke autobiografie Jînenîgariya min staat voor Stockholm 1995 geregistreerd. Een herdruk dateert de compositie van het gedicht niet. [5]
Lesgeven in Bagdad
Hitchins plaatst zijn onderwijs in Kurmanji-taal en literatuur aan de Universiteit van Bagdad in 1959–1963, zijn grammatica in 1961 en tweedelige woordenboek in 1962. [2] NYKCC noemt ook zijn werk bij de Koerdische afdeling van Radio Bagdad. [1] Onderwijs, lexicografie en radio verbreedden taalwerk buiten het vers. Biografische overzichten verschillen over enkele verhuisdata; onderwijs en genoemde publicaties bieden steviger ijkpunten.
Politiek, Zweden en Qamişlo
Hij werkte in Koerdische verenigingen en communistische politiek. Hitchins dateert zijn breuk met de Syrische communisten en toenadering tot de Koerdische Democratische Partij van Syrië op 1957. [2] Nationale bevrijding en klassenpolitiek overlapten zonder identiek te zijn. Na Syrië, Irak en Libanon vestigde hij zich in 1979 in Zweden. NYKCC registreert zijn overlijden in Stockholm op 22 oktober 1984 en begrafenis in de tuin van zijn huis in Qamişlo’s wijk Xerbî. [1]
Beginnen met lezen
Kies een herkenbare dichtbundel en onderscheid tekst, latere drukken, vertalingen en muzikale uitvoeringen. De Parijse catalogus registreert Folklora Kurdî: Kurmancî (1988), Tarîxa Kurdîstan I (1985), II (1987) en de autobiografie (1995) apart. [5] Zo wordt niet elke titel poëzie. Het portret komt van het Zheen Archive Center en heeft geen bekende opnamedatum. [6] Het toont de schrijver zonder een onbewezen tijd of plaats te verzinnen.
Bronnen en verder lezen
- New York Kurdish Cultural Center, Cigerxwîn, poet; childhood, radio work, exile, death and burial.
- Keith Hitchins, Jagarḵwin, Encyclopaedia Iranica XIV/4 (2008), pp. 371–372; biography and bibliography.
- Metin Yüksel, I Cry Out So That You Wake Up: Cegerxwîn’s Poetics and Politics of Awakening, Middle Eastern Studies 50/4 (2014), pp. 536–553; public abstract and bibliographic record, Hacettepe University.
- Kurdisch Akademie, Cigerxwîn (Şêxmus Hesen); themes of education, women and social criticism.
- Kurdish Institute of Paris library catalogue, Cegerxwîn records; 1945 volume, numbered divans, later editions, folklore, history and autobiography.
- Zheen Archive Center, Cigerxwîn portrait; original date unknown, Wikimedia Commons partnership contribution, CC BY-SA 4.0.