قەناتێ کوردۆ: ڕێزمان، فەرهەنگ و کاری زانستی لە لینینگراد

قەناتێ کوردۆ (١٩٠٩–١٩٨٥)، بە ناوی کانات کالاشێڤیچ کوردۆیێڤیش، زمانەوانێکی کورد بوو. کاری لە لینینگراد ڕێزمانی کرمانجی، فەرهەنگی کوردی–ڕووسی، مێژووی ئەدەب و ئامادەکردنی دەق دەگرێتەوە.

سێ کتێبی وێنەکراو: ڕێزمانی کرمانجیی ١٩٥٧، فەرهەنگی کوردی–ڕووسیی ١٩٦٠ و فەرهەنگی سۆرانی–ڕووسیی ١٩٨٣ — هێڵکارییەکی ڕەسەنی دەستەی نووسەران بە پشتبەستن بە کەتەلۆگ؛ هێمان، نە بەرگی ڕاستەقینە. فەرهەنگی ١٩٨٣ هاوبەشیی زارێ ئا. یوسوپۆڤایە. Original editorial diagram · Kurdish History. Based on the sources below.

لە قارسەوە بۆ لینینگراد

Joyce Blau لەدایکبوونی کوردۆ لە ١٩٠٩ نزیک قاغزمانی ناوچەی قارس، لە ژێر دەسەڵاتی ڕووسیای ئەو کاتە، دیاری دەکات. خێزانەکە لە ١٩١٨ بۆ ئەرمەنستان هەڵهات و دواتر چووە تفلیس. خوێندنگەی کوردی لەوێ دەرفەتی پەروەردەی بۆ کردەوە؛ لە ١٩٢٨ بۆرسەی لینینگرادی وەرگرت. [1] ئەم ڕێڕەوە پەیوەندیی ژیانی بە ئاوارەبوونی قەفقاس و دامەزراوە فێرکارییە سۆڤیەتییەکان پیشان دەدات.

پیشەیەکی زانستی لە لینینگراد

پەیمانگای دەستنووسە ڕۆژهەڵاتییەکان کاری ئەو لە لقی لینینگرادی پەیمانگای ڕۆژهەڵاتناسی لە ١٩٥٠ تا مردنی لە ٣١ تشرینی یەکەمی ١٩٨٥ تۆمار دەکات. لە سەرەتای شەستەکان سەرۆکی گرووپی لێکۆڵینەوەی کوردی بوو. [2] ناوەندی پیشەکەی لینینگراد بوو؛ خوێندنگەکانی ئەرمەنستان و پەیوەندییە کوردییەکانیش گرنگ بوون. وانەوتنەوە و سەرپەرشتیی توێژینەوە لەگەڵ نووسینی بەردەوام بوو.

ڕێزمانە ناسراوەکان

کتێبخانەی دەوڵەتیی ڕووسیا ڕێزمانی زمانی کوردی (کرمانجی): دەنگناسی و مۆرفۆلۆژیی ١٩٥٧، چاپی مۆسکۆ و لینینگراد، بە ٣٤٣ لاپەڕە تۆمار دەکات. [3] Blau ڕێزمانێکی کورتی ١٩٤٩ بۆ پۆلەکانی خوێندنگە لە یەریڤان و ڕێزمانی ١٩٧٨ بە بنەمای کرمانجی و سۆرانیش دەناسێنێت. [1] ئەم کتێبانە پەروەردەی خوێندنگە و لێکۆڵینەوەی پسپۆڕیی زمان پێکەوە دەبەستنەوە.

دوو فەرهەنگی جیاواز

فەرهەنگی کوردی–ڕووسیی ١٩٦٠ نزیکەی ٣٤,٠٠٠ وشە و پوختەیەکی ڕێزمان دەگرێتەوە؛ کەتەلۆگەکە ٨٩٠ لاپەڕە دیاری دەکات. [4] فەرهەنگی سۆرانی–ڕووسیی ١٩٨٣ بە هاوبەشیی زارێ ئا. یوسوپۆڤا نووسرا: نزیکەی ٢٥,٠٠٠ وشە و ٧٥٢ لاپەڕە، لە ئەدەب و ژیانی ڕۆژانە و پیشە و ئەتنۆگرافیا. [5] جیاکردنەوەیان فرەیی زمانی کوردی و کاری هاوبەش ڕوون دەکاتەوە.

ئەدەب، دەستنووس و قوتابیان

Blau دوو بەرگی Tarixa Edebyeta Kurdi، ستۆکهۆڵم ١٩٨٣ و ١٩٨٥، و فێرکردنی قوتابیانی عێراق و سووریا تۆمار دەکات. [1] لە ١٩٨٦ دوای مردنی، دەقی وەرگێڕانی کرمانجیی شەرەفنامەی مەلا مەحموودی بایەزیدی بە ئامادەکردنی کوردۆیێڤ و Zh. S. Musaelyan چاپ کرا. بایەزیدی وەرگێڕ بوو؛ ڕۆڵی کوردۆیێڤ ئامادەکردنی دەق بوو. [6] بەرهەمەکان فەرهەنگ و مێژووی ئەدەب و دەستنووس و پەروەردە پێکەوە دەبەستنەوە.