عەرەب شامیلوڤ یان Erebê Şemo نووسەرێکی کوردی سوسوزی قارص بوو. ڕۆمان و ئەلفوبێی لاتینی و سەرکوت و گەڕانەوە بۆ چاپ دوای پاککردنەوەی ناوی لە ژیانی یەک دەگرنەوە.

تەختەی یادەوەریی خڕی بەردی خۆڵەمێشی بە نووسینی ڕووسی، ناوی عەرەب شامیلوڤ و ساڵانی نیشتەجێبوونی ١٩٦٣–١٩٧٨
تەختەکە لە شەقامی ئەبۆڤیان لە یەریڤان؛ Armineaghayan، ٢٠ی شوباتی ٢٠١٤. ١٩٦٣–١٩٧٨ ساڵانی نیشتەجێبوونن، نە تەمەنی. © Armineaghayan · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0. Reused at web resolution without creative changes.

ناو و لەدایکبوون

عەرەب شامۆیێڤیچ شامیلوڤ ناوی ئەدەبیی عەرەب شەمۆی بەکارهێنا. ئینسایکلۆپیدیای ١٩٧٥ لەدایکبوونی ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٨٩٧ لە سوسوزی قارص دەدات. [1] ئێکسیتەر پاشخانی ئێزیدی دەناسێنێت. [2] قارصە، نە باشقەڵای وان؛ گۆرەن ناوچەکەی ئەو سەردەمە بە ئیمپراتۆریی ڕووسیا دەدات. [3] سنووری ئێستا نابێت بۆ ١٨٩٧ بگوازرێتەوە.

جیاکردنەوەی چاپەکان

کتێبی پێشەنگ Şivanê Kurmanca، شوانی کورمانجە. گۆرەن چاپی کوردیی ١٩٣٥ لە Kurdskii pastukhی ڕووسیی ١٩٣١ جیا دەکاتەوە و دەقی کوردی بە داڕشتنەوە دەزانێت، نە تەنها وەرگێڕان. [3] ئینسایکلۆپیدیای سۆڤیەتیش چاپی ڕووسیی ١٩٣١ دەدات. [1] Shamsê Aziz مێژووەکە تێک دەدات. یەکەم ڕۆمان پەیوەندی بە زمان و فۆڕم و چاپەوە هەیە، نە سەرەتای هەموو پەخشان.

خوێندنەوەی ڕەخنەیی

گۆرەن گێڕانەوەی خودژیانی بە یەکەم کەس لە منداڵی و زاری سەرحەد و ژینگەی فرەزمانی دەخوێنێتەوە. شوانی و گوند و کار و گەلانی دراوسێ بابەتن. دابەشکردنی تیژی زەویداری ستەمکار و هەژاری باشیش ڕەخنە دەکات. [3] دیدی کۆمەڵایەتی و سادەکردنەوە پێکەوە هەڵبسەنگێندرێن. ئەمانە تێبینیی ڕەخنەی چاپکراون، نە دەقێکی وەرگیراو لە ڕەسەنێک کە نوێ خوێندبێتمانەوە.

ئەلفوبێ و ڕۆژنامە

ئێکسیتەر شەمۆ و ئیسحاق مارۆگولۆڤ بە دروستکردنی ئەلفوبێی کوردیی لاتینی دەبەستێتەوە. یەکەم ژمارەی Rya T’eze/Riya Teze لە ٢٥ی ئازاری ١٩٣٠ بە کورمانجی و ئەم ئەلفوبێیە دەرچوو. سەرنووسەرە سەرەتاییەکان ڕۆشنبیری ئەرمەنیی کوردیزان بوون؛ جەردۆی گەنجۆ ١٩٣٤ وەریگرت. [2] مامۆستا و سەرنووسەر و چاپکار تۆڕێک بوون، نە سەلماندنی بەڕێوەبردنی هەموو چاپەکان بە دەستی شەمۆی تاک.

سەرکوت و پچڕان

ئینسایکلۆپیدیای ١٩٧٥ سەرکوتی نایاسایی و پاککردنەوەی ناوی دواتر دەپەسەنێت. [1] ئێکسیتەر گەڕانەوەی ١٩٥٦، داخستنی ڕۆژنامە ١٩٣٧ و زیندووکردنەوەی ١٩٥٥ دەدات. [2] مێژووی کەس و دامەزراوە جیاوازن؛ پشتگیریی سۆڤیەت بێ‌وەستان نەبوو. سەرچاوەکان هەموو ساڵانی دووری بە یەک شوێن یان شێوازی زیندان ناسەلمێنن.

نووسینی دواتر و بیرەوەری

ئینسایکلۆپیدیا Berbangی ١٩٥٨، ژیانی بەختەوەری ١٩٥٩ و Dimdimی ١٩٦٦ و وەرگێڕانەکان دەدات؛ لە ١٩٧٥ لە ژیانی چاپ بوو. [1] ئێکسیتەر مردنی ئایاری ١٩٧٨ و وتاری ٥ی حوزەیران دەڵێت. [2] تەختەی یەریڤانیش یادێکی ترە. [4] ڕۆمان و ڕۆژنامە و تەختەی نیشتەجێبوون جۆری جیاوازی بەڵگەن.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. Mikaele Rashid, Shamilov, Short Literary Encyclopedia, vol. 8 (1975), columns 583–584; full entry reproduced by FEB.
  2. University of Exeter Special Collections, Rya T’eze and the Kurds in Armenia, 7 September 2021; collection-based account.
  3. Ebubekir Gören, Şivanê Kurmanca / The Kurdish Shepherd, International Journal of Kurdish Studies 8.1 (2022), pp. 146–149. DOI: 10.21600/ijoks.1017583.
  4. Armineaghayan, Arab Shamilov’s plaque, Yerevan, 20 February 2014; Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.