Erebê Şemo, yan Arab Şamilov, nivîskarekî Kurd ji Susûza Qersê bû. Roman, alfabeya Latînî li Ermenistana Sovyetê, zordestî û vegera weşanê di jiyana wî de ne.

Lewheyeke bîranînê ya kevirî ya gewr û gilover bi nivîsa Rûsî, navê Arab Şamoyevîç Şamilov û salên niştecihbûnê 1963–1978
Lewheya wî li Kolana Abovyan a Êrîvanê; Armineaghayan, 20 Sibata 2014an. 1963–1978 salên jiyana di vê avahiyê de ne, ne jidayikbûn û mirin. © Armineaghayan · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0. Reused at web resolution without creative changes.

Nav û cihê jidayikbûnê

Arab Şamoyevîç Şamilov navê wêjeyî Erebê Şemo bikar anî. Ansîklopediya 1975an jidayikbûnê 23 Çileya 1897an li Susûza Qersê dide. [1] Exeter paşxaneya Êzidî qeyd dike. [2] Dever Qers e, ne Başqeleya Wanê; Gören dibêje wê demê di Împaratoriya Rûsyayê de bû. [3] Sînorên îro ne yên 1897an in.

Weşanên Şivanê Kurmanca

Pirtûka pêşeng Şivanê Kurmanca ye. Gören weşana Kurdî 1935 ji Kurdskii pastukh a Rûsî ya 1931an cuda dike û teksta Kurdî wek ji nûve nivîsandinê, ne tenê werger, dinirxîne. [3] Ansîklopediya Sovyetê jî weşana Rûsî 1931 dide. [1] Navê Şemsê Ezîz vê dîrokê şaş dike. Yekemîn roman ne destpêka hemû prozeya Kurdî ye; ziman, form û weşan girîng in.

Xwendina rexneyî

Gören romanê otobiyografîk dixwîne: vegêrê ezî ji zaroktiyê dest pê dike, devoka Serhedê û hawîrdora pirzimanî heye. Jiyana şivantî û gundî, kar û têkiliyên gelên cîran dinirxîne. Herwiha dabeşkirina tûj a axayên zalim û hejarên baş rexne dike. [3] Ev hem dîtina civakî hem jî hêsankirina romanê nîşan dide. Nirxandina çapkirî ye, ne gotinên me ji çapa orîjînal a nûxwendî.

Alfabe û rojname

Exeter Şemo û Isaac Marogulov bi çêkirina alfabeya Kurdî ya Latînî ve girê dide. Rya T’eze/Riya Teze cara yekem 25 Adara 1930an bi Kurmancî û vê alfabeyê derket. Edîtorên destpêkê rewşenbîrên Ermenî yên Kurdîzan bûn; Cerdoy Gênco di 1934an de bû edîtor. [2] Mamoste, edîtor û çapker jî beşdar bûn; ne îdiaya bêçavkanî ku Şemo bi tenê hemû weşanan birêve bir.

Zordestî û navber

Ansîklopediya 1975an zordestiya neqanûnî û rehabilîtasyona paşê pejirand. [1] Exeter vegera wî 1956, girtina rojnameyê 1937 û vegera wê 1955 dide. [2] Dîroka kesekî û ya saziyê cuda ne. Piştgiriya Sovyetê ne bê navber bû. Van çavkaniyan ne her sala sirgûnê di heman cih an awayê girtinê de datînin.

Berhemên paşê û bîranîn

Ansîklopediya Sovyetê Berbang 1958, Jiyana Bextewar 1959 û Dimdim 1966 bi wergerên paşê dide; di 1975an de dema zindîbûna wî çap bû. [1] Exeter mirina Gulana 1978an û gotara 5 Hezîranê qeyd dike. [2] Lewheya Êrîvanê jî bîranîn e. [4] Roman, gotara rojnameyê û lewheya niştecihbûnê cûreyên cuda yên belgeyê ne.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Mikaele Rashid, Shamilov, Short Literary Encyclopedia, vol. 8 (1975), columns 583–584; full entry reproduced by FEB.
  2. University of Exeter Special Collections, Rya T’eze and the Kurds in Armenia, 7 September 2021; collection-based account.
  3. Ebubekir Gören, Şivanê Kurmanca / The Kurdish Shepherd, International Journal of Kurdish Studies 8.1 (2022), pp. 146–149. DOI: 10.21600/ijoks.1017583.
  4. Armineaghayan, Arab Shamilov’s plaque, Yerevan, 20 February 2014; Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.