Erebê Şemo olarak da bilinen Şamilov Kars’ın Susuz bölgesinden Kürt yazardı. Romanı, Sovyet Ermenistanı’ndaki Latin alfabesi çalışması, baskı ve yayıncılığa dönüşü birlikte incelenir.

Rusça yazılı yuvarlak gri taş levhada Arap Şamoyeviç Şamilov adı ve ikamet yılları 1963–1978
Erivan Abovyan Caddesi’ndeki levha; Armineaghayan, 20 Şubat 2014. 1963–1978 yaşam süresi değil bu binadaki ikamet yıllarıdır. © Armineaghayan · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0. Reused at web resolution without creative changes.

Adı ve doğum yeri

Arap Şamoyeviç Şamilov, Erebê Şemo edebî adını kullandı. 1975 ansiklopedisi 23 Ocak 1897 Susuz, Kars doğumunu verir. [1] Exeter Ezidi geçmişini belirtir. [2] Bölge Van Başkale değil Kars’tır; Gören doğum sırasında Rus İmparatorluğu sınırında olduğunu kaydeder. [3] Bugünkü sınırlar 1897’ye taşınmamalıdır.

Kürt Çobanı’nın baskıları

Öncü kitap Şivanê Kurmanca’dır. Gören 1935 Kürtçe basımı 1931 Rusça Kurdskii pastukh’tan ayırır; Kürtçe metni basit çeviri yerine yeniden işleme olarak değerlendirir. [3] Sovyet ansiklopedisi de Rusça yayını 1931 verir. [1] Şemsê Aziz adı bu tarihi karıştırır. İlk roman tanımı dil, tür ve yayına ilişkindir; bütün Kürt nesrinin başlangıcı değildir.

Eleştirel okuma

Gören otobiyografik, çocukluktan başlayan birinci kişi anlatısını, Serhed ağzını ve çokdilliliği tartışır. Çobanlık, köy, emek ve komşu halklarla ilişkiler öne çıkar. Baskıcı ağalar ile erdemli yoksulların keskin ayrımını da eleştirir. [3] Toplumsal görüş ve basitleştirmeler birlikte okunur. Bunlar yayımlanmış eleştirinin gözlemleridir; yeni incelenmiş özgün romandan doğrudan alıntı sayılmamalıdır.

Alfabe ve gazete

Exeter Şamilov’u Isaac Marogulov ile Latin temelli Kürt alfabesine bağlar. Rya T’eze/Riya Teze’nin ilk sayısı 25 Mart 1930’da bu alfabeyle Kurmanci çıktı. İlk editörler Kürtçe bilen Ermeni aydınlardı; Cerdoy Gênco 1934’te devraldı. [2] Öğretmen, editör ve matbaacılar da gelişimin parçasıydı; her yayını tek başına yönettiği iddiası yerine kurum ağı görülmelidir.

Baskı ve kesinti

1975 ansiklopedisi hukuksuz baskı ve sonraki itibar iadesini kabul eder. [1] Exeter dönüşü 1956, gazete kapanışını 1937 ve yeniden yayını 1955 verir. [2] Kişinin tarihiyle kurumun tarihi farklıdır. Sovyet desteği kesintisiz değildi. Kaynaklar her uzak yılın aynı yerde ve aynı hapis biçiminde geçtiğini göstermez.

Sonraki eserler ve anma

Ansiklopedi Berbang 1958, Mutlu Hayat 1959 ve Dimdim 1966 ile çevirileri listeler; 1975’te yazar hayattayken basıldı. [1] Exeter Mayıs 1978 ölümünü ve 5 Haziran anma yazısını belirtir. [2] Erivan levhası başka anma biçimidir. [4] Roman, gazete yazısı ve ikamet levhası farklı kanıt türleridir.

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. Mikaele Rashid, Shamilov, Short Literary Encyclopedia, vol. 8 (1975), columns 583–584; full entry reproduced by FEB.
  2. University of Exeter Special Collections, Rya T’eze and the Kurds in Armenia, 7 September 2021; collection-based account.
  3. Ebubekir Gören, Şivanê Kurmanca / The Kurdish Shepherd, International Journal of Kurdish Studies 8.1 (2022), pp. 146–149. DOI: 10.21600/ijoks.1017583.
  4. Armineaghayan, Arab Shamilov’s plaque, Yerevan, 20 February 2014; Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.