پێشەکی
هەجیج (بە کوردی: هەجیج) یەکێکە لە جوانترین گوندەکانی هەورامان، ناوچە شاخاوییە بەناوبانگەکەی کوردستانی ئێران. بە لێژییەکی توندەوە هەڵواسراوە لە سەرەوەی ڕووباری سیروان، و خانوو بەردینەکانی یەک لەسەر یەک دانراون، بە جۆرێک کە سەربانی خانوویەک دەبێتە حەوشەی خانووەکەی سەرەوەی؛ ئەو شێوازە بەناوبانگە «پلەپلە»یەی تەلارسازیی هەورامی. شوێنێکە کە گوند و شاخ و ڕووبار پێکەوە دەبن بە دیمەنێکی یەکگرتووی سەرنجڕاکێش.
هەجیج لە دڵی ناوچەیەکدا هەڵکەوتووە کە ئێستا یونسکۆ دانپێدانانی بۆ کردووە، و گەوهەرێکە لە میراتی کورد. ئەم ناساندنە باس لە گوندەکە، شوێنەکەی و شێوازی ئەو ژیانە دەکات کە دەپارێزێت.
خاڵە سەرەکییەکان
• هەجیج (بە کوردی: هەجیج) گوندێکی پلەپلەیە لە ناوچەی هەورامانی پارێزگای کرماشان لە ئێران.
• خانوو بەردینەکانی بە لێژییەکەدا یەک لەسەر یەک دانراون، بە جۆرێک کە هەر سەربانێک دەبێتە حەوشەی سەرەوە؛ شێوازی «پلەپلە».
• گوندەکە لە سەرەوەی ڕووباری سیروانە، لە دیمەنێکی شاخاویی تونددا.
• بەشێکە لە دیمەنی کولتووریی هەورامان، شوێنێکی میراتی جیهانیی یونسکۆ.
• هەجیج شێوازی نەریتیی ژیانی کوردیی هەورامی دەپارێزێت.
زانیارییە خێراکان
ناو (بە کوردی): هەجیج
جۆر: گوندێکی شاخاویی پلەپلە
وڵات / ناوچە: ئێران (ڕۆژهەڵات)
پارێزگا: کرماشان
ناوچە: هەورامان (ئورامانات)
ڕووبار: سیروان
تەلارسازی: خانووە بەردینە یەک لەسەر یەک دانراوەکانی شێوازی «پلەپلە»
میرات: بەشێک لە دیمەنێکی میراتی جیهانیی یونسکۆ
ناوەڕۆک
کەس، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
هەجیج لە کوێیە؟
هەجیج لە ناوچەی هەورامانی پارێزگای کرماشان لە ڕۆژاوای ئێران هەڵکەوتووە، لە هەمان خاکە شاخاوییە شکۆدارەکەی شارۆچکە و گوندەکانی دەوروبەری پاوه و پاڵنگان. لەسەر کەنارە توندەکانی ڕووباری سیروانە، لە قووڵایی لووتکەکانی هەورامان، نزیک سنووری کوردستانی عێراق، لە یەکێک لە جوانترین گۆشەکانی تەواوی جیهانی کورد.
گوندە پلەپلەکە
ئەوەی هەجیج لەبیرنەکراو دەکات شێوازی بنیاتنانەکەیەتی. لە لێوارە توندەکەی شاخ شوێن بۆ شەقامی ئاسایی نییە، بۆیە گوندنشینەکان خانووە بەردینەکانیان بە چین‌چین بە لێژییەکەدا بەرز کردووەتەوە؛ هەریەک لە پشتی ئەوی پێش خۆی و لە سەرەوەی دانراوە. سەربانە تەختەکەی هەر خانوویەک دەبێتە تەراس و حەوشەی خانووەکەی سەرەوەی، و هەموو گوندەکە دەکاتە پلەبەندییەکی گەورەی بەردین کە بەرەو لووتکەکان بەرز دەبێتەوە. ئەم شێوازە «پلەپلە»یە کە گوندە بەناوبانگەکانی هەورامان هاوبەشیانە، هەم چارەسەرێکی کردارییە بۆ خاکەکە و هەم جوانییەکی سەرنجڕاکێشی هەیە.
لە سەرەوەی سیروان
لە خوارەوەی هەجیج سیروان دەڕوات، ئەو ڕووبارەی بە شاخەکانی هەوراماندا تێدەپەڕێت و دواتر دەچێتە کوردستانی عێراق. جیاوازیی نێوان دۆڵە سەوزەکەی ڕووبار، لووتکە ڕووتە خۆڵەمێشییەکان و خانووە هەنگوین‌ڕەنگەکان دیمەنێکی سەرنجڕاکێش بە گوندەکە دەبەخشێت. دارەکانی گوێز و هەنار، باخە پلەپلەکان و کانییە شاخاوییەکان شێوازێکی ژیان بەردەوام دەکەن کە بە نزیکی بە خاکەکەوە بەستراوە، وەک بۆ چەندین سەدە لەم شاخە توند و دژوارانەدا هەبووە.
هەورامان و میراتەکەی
هەجیج بەشێکە لە هەورامان (ئورامانات)، ناوچەیەک کە بە شێوەزاری تایبەتیی هەورامیی کوردی و مۆسیقا و نەریت و گوندە پلەپلەکانی ناسراوە. بۆ دانپێدانان بە ئەم دیمەنە کولتوورییە دەوڵەمەندە و شێوازی ژیانە چەندسەدەییەکەی، هەورامان وەک شوێنێکی میراتی جیهانیی یونسکۆ تۆمار کراوە، و گوندەکانی وەک هەجیجی خستووەتە ناو میراتە بەنرخەکانی مرۆڤایەتی. نەریتە ڕەگقووڵەکانی ناوچەکە هەروەها لە ڕێوڕەسمەکانی وەک ڕێوڕەسمی پیر شالیاردا بەردەوامن، کە لە شوێنێکی دیکەی هەورامان بەڕێوە دەچێت.
هەجیجی ئەمڕۆ
ئەمڕۆ هەجیج هەم گوندێکی زیندووە و هەم مەبەستێکی گەشەدارە بۆ ئەو سەردانکەرانەی جوانی و میراتەکەی سەرنجیان ڕادەکێشێت. گەشتیاری سەرنج و داهاتی نوێی هێناوە، لە هەمان کاتدا کۆمەڵگەکە هەوڵ دەدات تەلارسازی و ژیانە نەریتییەکە بپارێزێت کە گوندەکە ئەوەندە تایبەت دەکات. هەجیج بە پلەپلە لە سەرەوەی ڕووبارەکەی لەنێو لووتکەکانی هەوراماندا، هێشتا یەکێکە لە دڵڕفێنترین دەربڕینەکانی کولتووری شاخاویی کورد.
ڕیزبەندیی کاتی
چەندین سەدە لەمەوبەر — هەجیج بە چین‌چین بە لێواری شاخەکەدا بە شێوازی پلەپلەی هەورامی بنیات دەنرێت.
بەپێی نەریت — گوندەکە بە کشتوکاڵی پلەپلە و باخداری و ئاژەڵداری لە سەرەوەی سیروان دەژی.
بە تێپەڕبوونی کات — هەجیج وەک یەکێک لە جوانترین گوندەکانی هەورامان دەناسرێت.
2021 — دیمەنی کولتووریی هەورامان وەک شوێنێکی میراتی جیهانیی یونسکۆ تۆمار دەکرێت.
ئەمڕۆ — هەجیج گوندێکی زیندوو و مەبەستێکی بەناوبانگی میراتە.
پرسیارە باوەکان
هەجیج لە کوێیە؟
هەجیج گوندێکە لە ناوچەی هەورامانی پارێزگای کرماشان لە ڕۆژاوای ئێران، لەسەر ڕووباری سیروان نزیک سنووری کوردستانی عێراق.
هەجیج بۆچی بەناوبانگە؟
بە تەلارسازیی «پلەپلە»کەی بەناوبانگە، کە خانووە بەردینەکان بە لێژییەکەدا یەک لەسەر یەک دانراون، بە جۆرێک کە هەر سەربانێک دەبێتە حەوشەی خانووەکەی سەرەوەی، لە دیمەنێکی شاخاویی سەرنجڕاکێشدا.
ناوچەی هەورامان چییە؟
هەورامان (ئورامانات) ناوچەیەکی شاخاویی کوردستانی ئێران و عێراقە، بە گوندە پلەپلەکان و کولتوورە تایبەتە هەورامییە کوردییەکە و نەریتەکانی ناسراوە؛ دیمەنە کولتوورییەکەی شوێنێکی میراتی جیهانیی یونسکۆیە.
ئایا دەتوانیت سەردانی هەجیج بکەیت؟
بەڵێ. هەجیج گوندێکی زیندووە کە بووەتە مەبەستێکی بەناوبانگ بۆ ئەو سەردانکەرانەی جوانی و میراتەکەی سەرنجیان ڕادەکێشێت.
کەس، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
ناوچەی هەورامان · گوندە پلەپلەکان · ڕووباری سیروان · پاوه · پاڵنگان · پیر شالیار.