پێشەکی
دەریاچەی دەربەندیخان (بە کوردی: دەریاچەی دەربەندیخان) یەکێکە لە کۆگا گەورەکانی ئاوی کوردستانی عێراق — پانتاییەکی درێژ و لق‌لقی ئاوی شینە کە بەنداوێک لەو شوێنەدا ڕایگرتووە کە ڕووباری سیروان لە باشووری ڕۆژهەڵاتی سلێمانی بە ناو چیاکاندا دەڕوات. لە نێوان پشتە ڕووتەکان و دۆڵە سەوزەکانی نزیک سنووری ئێران هەڵکەوتووە؛ دەشتەکانی خوارەوە ئاودێری دەکات، وزە بەرهەم دەهێنێت و بووەتە شوێنێکی زۆر خۆشەویستی حەوانەوە بۆ خەڵکی ناوچەکە.
دەریاچەی دەربەندیخان، کە چیاکان دەوریان داوە و بەنداوێکی گەورە دروستی کردووە، هەم سەرچاوەی ژیانە و هەم دیمەنێکی جوانە. ئەم ناساندنە دەریاچەکە، بەنداوەکە و جێگەیان لە ناوچەکە دەخاتە بەرباس.
خاڵە سەرەکییەکان
• دەریاچەی دەربەندیخان کۆگایەکی گەورەی ئاوە لەسەر ڕووباری سیروان لە کوردستانی عێراق.
• لە باشووری ڕۆژهەڵاتی سلێمانی، نزیک شارۆچکەی دەربەندیخان و سنووری ئێران هەڵکەوتووە.
• بەنداوەکە ئاو دابین دەکات، لافاو کۆنترۆڵ دەکات و وزەی کارەبایی لە ئاو بەرهەم دەهێنێت.
• دەریاچەکە شوێنێکی بەناوبانگی حەوانەوە و گەشتوگوزارە.
• لە دیمەنێکی سەرنجڕاکێشدا هەڵکەوتووە، لەو شوێنەی ڕووبارەکە بە ناو چیاکاندا ڕێگای خۆی هەڵکەندووە.
زانیاریی خێرا
ناو (بە کوردی): دەریاچەی دەربەندیخان
جۆر: کۆگای ئاو و بەنداو
وڵات / ناوچە: عێراق (باشوور / هەرێمی کوردستان)
پارێزگا: سلێمانی
ڕووبار: سیروان (دیالە)
مەبەست: ئاو، وزە و کۆنترۆڵکردنی لافاو
نزیک: شارۆچکەی دەربەندیخان
هەروەها: شوێنێکی بەناوبانگی حەوانەوە
ناوەڕۆک
دەریاچەی دەربەندیخان لە کوێیە؟
کەسان، شوێنەکان و بابەتە پەیوەندیدارەکان
دەریاچەی دەربەندیخان لە کوێیە؟
دەریاچەی دەربەندیخان لە چیاکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی سلێمانی، نزیک شارۆچکەی دەربەندیخان هەڵکەوتووە، لە خاکی نێوان شارەکە و سنووری ئێران و نەک زۆر دوور لە هەڵەبجە. ئاوەکانی بە سیرواندا بەرەو دەشتەکانی دەوروبەری کەلار و نزمەزەوییەکانی گەرمیان دەڕۆن. بەنداوەکە لە تەنگەیەک هەڵکەوتووە کە ڕووبارەکە بە ناو پشتێنەیەکی چیاییدا ڕێگای خۆی هەڵکەندووە — هەر ئەو شوێنەی ناوی دەریاچەکە و شارۆچکەکەی پێ داوە.
بەنداوەکە و ڕووبارەکە
دەریاچەکە بە بەنداوێکی گەورە دروست کرا کە لە بەشی دوایی سەدەی بیستەم بە پانتایی ڕووباری سیروان دروست کرا، لەو شوێنەی ڕووبارەکە بە ناو دەربەندێکی تەسکی نێوان چیاکاندا دەڕوات. ئەم بەربەستە لافاوە وەرزییەکانی ڕاگرت کە جاران لە بەرزاییەکانی خاکی سنوورییەوە بە پەلە دەهاتنە خوارەوە؛ لە کۆگایەکی درێژی ئاو کۆی کردنەوە کە بە ناو دۆڵەکاندا بەرەو دواوە پێچ دەخوات. سیروان، کە لە خوارەوەتر بە دیالە ناسراوە، یەکێکە لە ڕووبارە سەرەکییەکانی ناوچەکە؛ کۆنترۆڵکردنی لێرەدا هەم ڕووبارەکە و هەم زەوییەکانی دەوروبەری گۆڕی.
ئاو، وزە و زەوی
دەربەندیخان بۆ ئەوە دروست کرا کە لە یەک کاتدا چەندین مەبەست جێبەجێ بکات. کۆگای ئاوەکەی ئاو بۆ ئاودێریی زەوییە کشتوکاڵییەکانی خوارەوە هەڵدەگرێت و یارمەتیی کۆنترۆڵکردنی ئەو لافاوانە دەدات کە جاران هەڕەشەیان لە نزمەزەوییەکان دەکرد؛ بەنداوەکە توربینەکانی تێدایە کە بۆ ناوچەکە کارەبا بەرهەم دەهێنن؛ ئەو دابینکردنە بەردەوامەش کە پێشکەشی دەکات، لە ناوچەیەکی فراواندا پشتگیریی کشتوکاڵ و نیشتەجێبوونی کردووە. وەک بەنداوە گەورەکانی دیکەی کوردستانی عێراق، بەشێکی سەرەکیی ژێرخانە کە ژیانی هاوچەرخی ناوچەکەی شێوە داوە، سامانی بارانەکانی چیا بۆ مانگە وشکەکانی داهاتوو هەڵدەگرێت.
شوێنێکی جوان
لە پاڵ ڕۆڵە کردارییەکەی، دەریاچەی دەربەندیخان بووەتە پەناگەیەکی خۆشەویستی حەوانەوە بۆ خەڵکی سلێمانی و ناوچەکانی دەرەوەی سلێمانی. ئاوە شینەکەی، لە بەرامبەر چیا ڕووت و چینچینەکان، سەردانکەران بۆ بەڵەم‌سواری، سەیران و پشوودان لە کەنارەکە ڕادەکێشێت، بە تایبەتی لە مانگە گەرمترەکاندا. شوێنە سەرنجڕاکێشەکە — تەنگەکە، پشتەکان و لقە درێژەکانی دەریاچەکە کە بە ناو گردەکاندا بەرەو دواوە درێژ دەبنەوە — دەیکات بە یەکێک لە جوانترین شوێنەکانی ناوچەکە، شوێنی یەکگرتنی ئەندازیاری و شکۆی سروشت.
دەریاچەی دەربەندیخانی ئەمڕۆ
دەریاچەی دەربەندیخان ئەمڕۆ هەر کۆگایەکی گرنگی ئاو و دیمەنێکی خۆشەویستە، هەرچەندە وەک هەموو ئاوەکانی ناوچەکە، ڕووبەڕووی فشارەکانی وشکەساڵی، کەڵەکەبوونی قوڕ و گۆڕانی ڕەوتی ئاو لە ڕووبارێکدا دەبێتەوە کە سنوورەکان دەبڕێت. بەنداوەکە وەک بنەمایەکی سەرەکیی ئاو و وزەی ناوچەکە بەردەوامە، دەریاچەکەش وەک شوێنێکی حەوانەوە و جوانی. دەربەندیخان، لە تەنگە چیاییەکەیدا، وەک نیشانەیەکی بەردەوامی ئەوە ڕاوەستاوە کە خەڵکی کوردستان چۆن ڕووبارەکانیان خستووەتە خزمەتی خۆیان.
هێڵی کات
دەیەی 1960 — بەنداوی دەربەندیخان بە پانتایی تەنگەی ڕووباری سیروان دروست دەکرێت.
دوای تەواوبوون — کۆگای ئاوەکە پڕ دەبێت، دەشتەکان ئاودێری دەکات و وزە بەرهەم دەهێنێت.
بە درێژایی دەیەکان — دەریاچەکە بۆ ئاو و کارەبای ناوچەکە گرنگ دەبێت.
ساڵەکانی دوایی — بەنداوەکە و دەریاچەکە دەبنە مەبەستێکی بەناوبانگی حەوانەوە.
ئەمڕۆ — دەریاچەی دەربەندیخان هەر کۆگایەکی سەرەکیی ئاو و پەناگەیەکی جوانی حەوانەوەیە.
پرسیارە باوەکان
دەریاچەی دەربەندیخان لە کوێیە؟
دەریاچەی دەربەندیخان لە چیاکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی سلێمانی لە کوردستانی عێراق هەڵکەوتووە، نزیک شارۆچکەی دەربەندیخان و سنووری ئێران.
کام ڕووبار ئاوی دەریاچەی دەربەندیخان دابین دەکات؟
لەسەر ڕووباری سیروان دروست بووە کە لە خوارەوەتر بە دیالە ناسراوە، یەکێک لە ڕووبارە سەرەکییەکانی ناوچەکە.
بەنداوی دەربەندیخان بۆ چییە؟
بەنداوەکە ئاوی ئاودێری دابین دەکات، لافاو کۆنترۆڵ دەکات و وزەی کارەبایی لە ئاو بەرهەم دەهێنێت؛ ڕەوتی وەرزیی ئاوی سیروان بۆ بەکارهێنان بە درێژایی ساڵ هەڵدەگرێت.
دەتوانیت سەردانی دەریاچەی دەربەندیخان بکەیت؟
بەڵێ. دەریاچەکە شوێنێکی بەناوبانگی حەوانەوەیە، سەردانکەران بۆ بەڵەم‌سواری، سەیران و دیمەنە سەرنجڕاکێشە چیاییەکەی ڕادەکێشێت، بە تایبەتی لە هاویندا.
کەسان، شوێنەکان و بابەتە پەیوەندیدارەکان
ڕووباری سیروان · بەنداوەکانی کوردستان · نزمەزەوییەکانی گەرمیان · سلێمانی · هەڵەبجە · کەلار.