پێشەکی
تاوەری پایکولی یەکێکە لە گرنگترین یادگارە کۆنەکانی ناوچە کوردییەکەی عێراق؛ وێرانەی تاوەرێکی یادگاریی مەزنە کە نەرسە، پاشای فارسی ساسانی، نزیکەی 293ی زایین دروستی کردووە. لە چیاکانی ناوچەی سلێمانی، نزیک دەربەندێک لەسەر ڕێگە کۆنەکەی نێوان میزۆپۆتامیا و فلاتی ئێران هەڵکەوتووە. جارێک ڕووی تاوەرەکە بە پارچەبەرد دادەپۆشرا کە نووسینێکی هەڵکەندراوی درێژی دووزمانە و وێنەی هەڵکەندراوی پاشایان لەسەر بوو. تاوەرەکە گەیشتنی نەرسەی بە تەخت تۆمار کردووە لە یەکێک لە گرنگترین دەقە ماوەکانی سەردەمی ساسانی. هەرچەندە ئێستا ڕووخاوە، پارچەبەردە نووسراوە بڵاوەکانی پایکولی دەکەنە یادگارێکی خاوەن گرنگیی جیهانی لە چیاکانی کوردستان.
پایکولی وێرانەی تاوەرێکی پاشایەتییە کە زیاتر لە حەڤدە سەدە پێش ئێستا دروست کراوە و یەکێک لە نووسینە هەڵکەندراوە مەزنەکانی جیهانی کۆنی لەسەر بووە؛ یادگارێکی ڕابردووە قووڵەکەی چیاکانی کوردستانە. ئەم وتارە تاوەرەکە و نووسینەکەی و دەوروبەری دەخاتە بەر باس.
خاڵە سەرەکییەکان
• تاوەری پایکولی یادگارێکی سەردەمی ساسانییە لە ناوچەی سلێمانی.
• نەرسە، پاشای فارس، نزیکەی 293ی زایین دروستی کردووە.
• نووسینێکی هەڵکەندراوی درێژی دووزمانەی لەسەر بووە کە گەیشتنی نەرسە بە تەخت تۆمار دەکات.
• پارچەبەردە نووسراوەکانی سەرچاوەیەکی سەرەکین بۆ مێژووی ساسانی.
• زۆرێک لە پارچەبەردەکانی ئێستا لە مۆزەخانەی سلێمانی پیشان دەدرێن.
زانیارییە خێراکان
ناو: تاوەری پایکولی (یادگاری نەرسە)
جۆر: تاوەرێکی یادگاریی کۆن (وێرانە)
وڵات / ناوچە: هەرێمی کوردستان، عێراق (باشوور)
شوێن: پایکولی، ناوچەی سلێمانی
دروستکردن: نزیکەی 293ی زایین
دروستکەر: نەرسە، پاشای ساسانی
بەناوبانگە بە: نووسینی هەڵکەندراوی دووزمانە و وێنەکانی پاشا
پارچەبەردەکان ئێستا: بە زۆری لە مۆزەخانەی سلێمانی
ناوەڕۆک
وێرانە و کۆکردنەوەی پاشماوەکان
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
پایکولی لە کوێیە؟
یادگاری پایکولی لە ناوچە چیاوییەکەی باشووری سلێمانی هەڵکەوتووە، نزیک دەربەندێک لەسەر ڕێگە کۆنەکەی پەیوەندیکەری دەشتە نزمەکانی میزۆپۆتامیا بە فلاتی ئێران؛ تێپەڕگەیەکی ستراتیژی لە زاگرۆس کە لە کۆنایەتییەوە سوپا و بازرگان و پاشای پێدا تێپەڕیوە. دەربەندی لەم جۆرە شوێنی دڵخوازی فەرمانڕەوا کۆنەکان بوون بۆ دروستکردنی یادگار، وەک نەخشەکەی دەربەندی گاور لە نزیکی. زۆرێک لە پارچەبەردە نووسراوەکانی تاوەرەکە ئێستا لە مۆزەخانەی سلێمانی پارێزراون و پیشان دەدرێن، کە لە دوورییەکی کەمدا لە ناو شارەکە هەڵکەوتووە.
تاوەرەکەی نەرسە
نەرسە تاوەرەکەی نزیکەی 293ی زایین دروست کردووە؛ پاشایەکی بنەماڵەی ساسانی بوو کە نزیکەی چوار سەدە فەرمانڕەوایی ئیمپراتۆریی فارسی کرد. بینایەکی مەزنی چوارگۆشە بوو، ڕووی بە پارچەبەردی هەڵکەندراو داپۆشرابوو و بە نیمچەپەیکەری پاشا ڕازێندرابووەوە. بۆ یادکردنەوەی سەرکەوتنی نەرسە لە ململانێی تەخت و گەیشتنی بە پێگەی پاشای پاشایان دروست کرابوو. شوێنەکە لەسەر ئەو ڕێگەیە هەڵبژێردرابوو کە نەرسە بۆ بەدەستهێنانی تاج تێیدا ڕۆیشتبوو، بۆ ئەوەی سەرکەوتنەکەی نیشان بدات و ڕایبگەیەنێت؛ یادگارێکی هەمیشەیی بۆ ساتێکی چارەنووسساز لە مێژووی دەوڵەتی ساسانی، لە چیاکانی ناوچەکەدا.
نووسینە هەڵکەندراوە مەزنەکە
ئەوەی زیاتر لە هەموو شتێک پایکولی بەناوبانگ دەکات نووسینە هەڵکەندراوەکەیەتی. لەسەر پارچەبەردەکانی تاوەرەکە دەقێکی درێژ بە دوو شێوەی زمانەکانی فارسیی ناوەڕاست و پارتی هەبوو، کە گێڕانەوەی نەرسەی بۆ چۆنیەتیی گەیشتنی بە تەخت تۆمار کردووە و لیستی ئەو فەرمانڕەوا و ئەشرافانەی تێدایە کە پشتگیرییان کردووە. ئەم نووسینە دووزمانەیە یەکێکە لە درێژترین و گرنگترین دەقە ماوەکانی سەردەمی ساسانی و سەرچاوەیەکی یەکەمی زۆر بەنرخە بۆ توێژەرانی مێژووی فارسی سەردەمی کۆن؛ سیاسەت و نازناو و گەلانی ئیمپراتۆرییەکە لە کۆتایی سەدەی سێیەم ڕوون دەکاتەوە. توێژەران بە درێژایی زیاتر لە سەدەیەک لێکۆڵینەوەیان لە پارچەبەردە نووسراوە بڵاوەکان کردووە و پێکەوەیان ناونەتەوە.
وێرانە و کۆکردنەوەی پاشماوەکان
لە سەدە درێژەکانی دوای سەردەمی نەرسە، تاوەرەکە ڕووخا و پارچەبەردە نووسراوەکانی کەوتن و بە لێژایی چیاکەدا بڵاو بوونەوە و بە درێژایی سەردەمەکان لەوێ مانەوە. لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمەوە و بە درێژایی سەدەکانی بیستەم و بیست و یەکەم، توێژەران سەردانی شوێنەکەیان کرد و لێیان کۆڵییەوە؛ نووسینەکەیان پارچەبەرد بە پارچەبەرد تۆمار کرد و وێنەیان گرت و پێکەوەیان نایەوە. ئەمە کارێکی ورد و زەحمەتی کۆکردنەوەی پاشماوەکانە کە بە تەکنیکە نوێکان بەردەوامە. زۆرێک لە پارچەبەردە ماوەکان بۆ مۆزەخانەی سلێمانی کۆ کراونەتەوە، کە یادگارەکەی نەرسەی تێدا پیشان دراوە و لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە؛ بەمەش ئەم دەقە پاشایەتییە کۆنە دراوەتە دەست چاودێریی مۆزەخانە مەزنەکەی ناوچەکە.
پایکولی لە ئەمڕۆدا
ئەمڕۆ پایکولی وەک یەکێک لە گرنگترین یادگارە کۆنەکانی هەرێمی کوردستان و شوێنێکی خاوەن گرنگیی زانستیی نێودەوڵەتی دەناسرێت. نووسینە هەڵکەندراوەکەی سەرچاوەیەکی بەنرخە بۆ مێژووی ئیمپراتۆریی ساسانی. کۆکردنەوە و پیشاندانی پارچەبەردەکانی لە مۆزەخانەی سلێمانی، بە یارمەتیی هاوبەشە نێودەوڵەتییەکان، ژیانێکی تازەی بە لێکۆڵینەوە لە یادگارەکە بەخشیوە. تاوەرێکی پاشایەتی کە زیاتر لە حەڤدە سەدە پێش ئێستا لە چیاکاندا دروست کراوە و یەکێک لە نووسینە هەڵکەندراوە مەزنەکانی جیهانی کۆنی لەسەر بووە؛ پایکولی وەک شاهیدی کۆنایەتیی قووڵ و گرنگیی ناوچە چیاوییەکەی کوردستان وەستاوە.
هێڵی کات
نزیکەی 293ی زایین — نەرسە تاوەری پایکولی بۆ یادکردنەوەی گەیشتنی بە تەخت دروست دەکات.
کۆنایەتی — نووسینە هەڵکەندراوە مەزنە دووزمانەکە و وێنەکان لەسەر تاوەرەکەن.
بە درێژایی سەدەکان — تاوەرەکە دەڕووخێت و پارچەبەردەکانی بە لێژایی چیاکەدا بڵاو دەبنەوە.
سەدەکانی 19–21 — توێژەران نووسینە هەڵکەندراوەکە تۆمار دەکەن و پێکەوەی دەنێنەوە.
ئەمڕۆ — زۆرێک لە پارچەبەردەکان لە مۆزەخانەی سلێمانی پیشان دەدرێن و لێکۆڵینەوەیان لەسەر دەکرێت.
پرسیارە باوەکان
تاوەری پایکولی چییە؟
وێرانەی تاوەرێکی یادگارییە کە نەرسە، پاشای ساسانی، نزیکەی 293ی زایین لە چیاکانی ناوچەی سلێمانی دروستی کردووە و بە نووسینە هەڵکەندراوە درێژە دووزمانەکەی بەناوبانگە.
لە کوێیە؟
لە باشووری سلێمانی لە هەرێمی کوردستانی عێراق هەڵکەوتووە، نزیک دەربەندێکی کۆن لەسەر ڕێگەی نێوان میزۆپۆتامیا و فلاتی ئێران.
بۆچی نووسینە هەڵکەندراوەکە گرنگە؟
گێڕانەوەی پاشا نەرسە بۆ گەیشتنی بە تەخت و پشتگیرەکانی تۆمار دەکات و یەکێکە لە درێژترین و بەنرخترین دەقە ماوەکانی سەردەمی ساسانی بۆ توێژەرانی مێژووی فارسی سەردەمی کۆن.
پارچەبەردەکان ئێستا لە کوێن؟
زۆرێک لە پارچەبەردە نووسراوە ماوەکان بۆ مۆزەخانەی سلێمانی کۆ کراونەتەوە، کە یادگارەکەی تێدا پیشان دراوە و لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە.
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
ئیمپراتۆریی ساسانی · پاشا نەرسە · نووسینە هەڵکەندراوە کۆنەکان · سلێمانی · مۆزەخانەی سلێمانی · نەخشەکەی دەربەندی گاور.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
نووسینە هەڵکەندراوەکەی پایکولی — ویکیپیدیا