پێشەکی
سوورپ گیراگۆس کڵێسایەکی گەورەی ئەرمەنییە لە شاری کۆنی دیاربەکر؛ سەردەمێک گەورەترین کڵێسای ئەرمەنی بوو لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و یادگارێکی پڕواتای بوونی درێژخایەنی ئەرمەنییەکانە لە ناوچەکە. لە شاری کۆنی شووراداردا، لە نێوان مزگەوت و کڵێساکانی دیکەدا هەڵکەوتووە و گوزارشت لە فرەئایینیی ئامەد دەکات؛ شارێک کە بۆ سەدەکان ئەرمەنی، ئاشووری، کورد و گەلانی دیکە تێیدا شان بە شانی یەکتر ژیاون. سوورپ گیراگۆس، کە لە کارەساتەکانی سەدەی بیستەمدا زیانی پێگەیشت و زیاتر لە جارێک نۆژەن کرایەوە، ئەمڕۆ لە دڵی گەورەترین شاری ناوچەی کوردیدا وەک هێمایەکی کاریگەری یادەوەری، لەدەستدان و خۆڕاگری هەڵوەستاوە.
سوورپ گیراگۆس، کڵێسایەکی گەورەی ئەرمەنی لە دڵی ئامەدی کۆن، کەلەپوورێکی باوەڕ، لەدەستدان و بووژانەوە هەڵدەگرێت. ئەم ناساندنە بە وردی و وریاییەوە کڵێساکە، مێژووەکەی و واتاکەی دەخاتە بەر باس.
خاڵە سەرەکییەکان
• سوورپ گیراگۆس کڵێسایەکی مێژوویی ئەرمەنیی ڕەسوڵییە لە دیاربەکری کۆن.
• سەردەمێک گەورەترین کڵێسای ئەرمەنی بوو لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
• بوونی درێژخایەنی ئەرمەنییەکان لە شاری ئامەد نیشان دەدات.
• لە ڕووداوەکانی 1915 و ململانێکانی دواتردا زیانی پێگەیشت و نۆژەن کرایەوە.
• لە نێو پێکهاتەکانی شارەکەدا وەک هێمایەکی یادەوەری و خۆڕاگری هەڵوەستاوە.
زانیارییە خێراکان
ناو: کڵێسای سوورپ گیراگۆس (گیراگۆسی پیرۆز)
جۆر: کڵێسای ئەرمەنیی ڕەسوڵی
وڵات / ناوچە: تورکیا (باکوور)
شار: دیاربەکر (ئامەد)، ناوچەی سوور
بە چی ناسراوە: سەردەمێک گەورەترین کڵێسای ئەرمەنی بوو لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست
ڕەچەڵەک: لە نزیکەی سەدەی 16ەوە لەو شوێنەدا هەیە
نۆژەنکردنەوە: دەیەی 1960 و جارێکی دیکە لە 2011
گرنگی: یادەوەریی بوونی ئەرمەنییەکان لە ئامەد
ناوەڕۆک
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
سوورپ گیراگۆس لە کوێیە؟
سوورپ گیراگۆس لە ناوچەی سوور، شاری کۆنی شووراداری دیاربەکر، هەڵکەوتووە؛ لە گەڕەکێک کە بۆ ماوەیەکی درێژ دڵی کۆمەڵگەی مەسیحیی شارەکە بوو، لە نزیک کڵێسا کۆنەکان و نەک زۆر دوور لە شوێنەوارەکانی وەک مزگەوتی گەورەی دیاربەکر و منارەی چوارپێ. بۆ سەدەکان ئەمە شارێکی گەلان و باوەڕە جۆراوجۆرەکان بوو کە شان بە شانی یەکتر دەژیان؛ بوونی کڵێسایەکی وا گەورەی ئەرمەنی لە نێو مزگەوتەکانی ئامەددا شایەتیی ئەو ڕابردووە هاوبەشە دەدات.
کڵێسایەکی گەورەی ئەرمەنی
سوورپ گیراگۆس، واتە کڵێسای گیراگۆسی پیرۆز، گەشەی کرد و بووە گەورەترین کڵێسای ئەرمەنی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست؛ بینایەکی زەبەلاح کە بە قوربانگا زۆرەکانی و هۆڵە گەورە ستووندارەکەی ناسراوە و توانای جێکردنەوەی کۆمەڵێکی گەورەی نوێژکەرانی هەبوو. دەگوترێت لە نزیکەی سەدەی شازدەهەمەوە کڵێسایەکی ئەرمەنی لەو شوێنەدا هەبووە. بیناکە خۆشگوزەرانی و ڕیشەداریی کۆمەڵگەی ئەرمەنیی دیاربەکری نیشان دەدا؛ ئەو کۆمەڵگەیەی کە بۆ چەند نەوەیەک یەکێک لە ناوەندە گرنگەکانی ژیانی ئەرمەنی بوو لە ناوچەکە. قەبارە و دەوڵەمەندیی کڵێساکە کردییە نیشانەیەکی دیاری شاری کۆن.
کارەسات و لەدەستدان
مێژووی سوورپ گیراگۆس لەو کارەساتانە جیاناکرێتەوە کە لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بەسەر گەلی ئەرمەنیدا هاتن. کۆمەڵگەی دیاربەکر لە ڕووداوەکانی 1915دا وێران بوو و لە ساڵەکانی دواتردا کڵێساکە زۆربەی نوێژکەرانی لەدەست دا. تاوەرە گەورەی زەنگەکەی پێشتر لە جەنگی جیهانیی یەکەمدا ڕووخێنرابوو؛ بیناکە بۆ مەبەستی دیکە بەکار هات و بەرەو داڕمان چوو. بە کەمبوونەوەی ژمارەی ئەرمەنییەکانی شارەکە، ئەو کڵێسایەی سەردەمێک پڕ بوو، بە زۆری بەتاڵ مایەوە؛ یادگارێکی بێدەنگی کۆمەڵگە و جیهانێک کە تێکشکێنرابوون.
نۆژەنکردنەوە و بووژانەوە
سوورپ گیراگۆس زیاتر لە جارێک بووژاوەتەوە. لە دەیەی 1960دا، کاتێک هێشتا کۆمەڵگەیەک مابووەوە، چاک کرایەوە. دواتر، دوای ئەوەی جارێکی دیکە وێران بوو، بە هەوڵ و وردبینیی زۆر نۆژەن کرایەوە و لە 2011دا دووبارە کرایەوە؛ لە پڕۆژەیەکی بەناوبانگدا کە ئەرمەنییەکانی لە سەرانسەری جیهانەوە بۆ ئامەد گەڕاندەوە. بۆ چەند ساڵێک جارێکی دیکە وەک کڵێسایەکی زیندوو و شوێنی کۆبوونەوە خزمەتی کرد؛ هەنگاوێکی سەرنجڕاکێش بۆ گەڕاندنەوەی ژیان. لە ململانێیەکدا کە لە ساڵە نزیکترەکاندا شاری کۆنی گرتەوە، جارێکی دیکە زیانی پێگەیشت و پرسیار لەبارەی بەڕێوەبردن و پاراستنەکەیەوە هاتە پێشەوە؛ بەڵام نۆژەنکردنەوەکەی هەروا چیرۆکێکی بەهێزی گەڕاندنەوەی کەلەپوورە.
سوورپ گیراگۆسی ئەمڕۆ
ئەمڕۆ سوورپ گیراگۆس یەکێکە لە کاریگەرترین شوێنەوارەکانی دیاربەکری کۆن؛ کڵێسایەکی گەورە کە بە درێژایی سەدەیەکی پڕ لە ئاڵۆزی، زیاتر لە جارێک پڕ و بەتاڵ، وێران و نۆژەنکراو بووە. بۆ ئەرمەنییەکان هەروا شوێنێکی یادەوەرییە و بۆ زۆرێک لە دانیشتوانی شارەکە هێمای ئەو جیهانە لەدەستچووەی پێکەوەژیانە کە ئامەد سەردەمێک نوێنەرایەتیی دەکرد. لە نێوان مزگەوت و کڵێساکانی شاری کۆندا هەڵوەستاوە و شایەتیی ئەو گەلانەیە کە شاری گەورەکەی ناوچەی کوردیان بە ماڵی خۆیان زانیوە، هەروەها شایەتیی خۆڕاگریی خودی یادەوەرییە.
هێڵی کات
نزیکەی سەدەی 16 — کڵێسایەکی ئەرمەنی لەو شوێنە لە ئامەددا هەیە.
سەدەکانی دواتر — سوورپ گیراگۆس گەشە دەکات و دەبێتە گەورەترین کڵێسای ئەرمەنی لە ناوچەکە.
1915 و دواتر — کۆمەڵگەکە وێران دەبێت؛ کڵێساکە نوێژکەرانی لەدەست دەدات.
دەیەی 1960 & 2011 — کڵێساکە نۆژەن دەکرێتەوە؛ کردنەوەکەی 2011 ئەرمەنییەکان لە سەرانسەری جیهانەوە ڕادەکێشێت.
ئەمڕۆ — لە ململانێیەکی نوێتردا جارێکی دیکە زیانی پێگەیشتووە و وەک یادگارێکی یادەوەری بەردەوامە.
پرسیارە باوەکان
سوورپ گیراگۆس چییە؟
سوورپ گیراگۆس کڵێسایەکی مێژوویی ئەرمەنیی ڕەسوڵییە لە شاری کۆنی شووراداری دیاربەکر؛ سەردەمێک گەورەترین کڵێسای ئەرمەنی بوو لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
سوورپ گیراگۆس لە کوێیە؟
لە ناوچەی سوور، شاری کۆنی دیاربەکر لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا، هەڵکەوتووە؛ لە گەڕەکێک کە بۆ ماوەیەکی درێژ ماڵی کۆمەڵگەی مەسیحیی شارەکە بوو.
کڵێساکە بۆچی گرنگە؟
بوونی درێژخایەن و سەردەمێک گەشاوەی ئەرمەنییەکان لە دیاربەکر نیشان دەدات؛ وێرانبوون، داڕمان و نۆژەنکردنەوەکەی دەیکەنە هێمایەکی بەهێزی لەدەستدان، یادەوەری و خۆڕاگری.
سوورپ گیراگۆس نۆژەن کرایەوە؟
بەڵێ. لە دەیەی 1960دا چاک کرایەوە و لە 2011دا بە شێوەیەکی فراوان نۆژەن کرایەوە و دووبارە کرایەوە؛ هەرچەندە لە ململانێی شاری کۆن لە ساڵە نزیکترەکاندا جارێکی دیکە زیانی پێگەیشت.
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
کەلەپووری ئەرمەنی · شاری کۆنی ئامەد · دیاربەکری فرەئایین · دیاربەکر · مزگەوتی گەورەی دیاربەکر · منارەی چوارپێ.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
کڵێسای سوورپ گیراگۆس — Wikipedia