پوختەیەکی گشتی
پەکەکە، کە لە 1978 لەلایەن عەبدوڵڵا ئۆجەلانەوە دامەزرا، کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر سیاسەت و نەتەوەخوازیی کوردی هەبووە و لە ڕەگ و ڕیشە مارکسییەکانییەوە گۆڕاوە بۆ داکۆکیکردن لە کۆنفیدڕاڵیزمی دیموکراتیکی، یەکسانیی ڕەگەزی و پاراستنی کولتوور. ڕۆڵێکی سەرەکی لە بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان و دیپلۆماسیی نێودەوڵەتیدا بینیوە، لە هەمان کاتدا بەهۆی پۆلێنکردنی وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی و پشتبەستنی بە خەباتی چەکدار ڕووبەڕووی ڕەخنە بووەتەوە. داهاتووی پەکەکە و سیاسەتی کوردی پەیوەستە بە هاوسەنگکردنی هاندەرە مێژووییەکان لەگەڵ ستراتیژە نوێکان، پەرەپێدانی گفتوگۆ و بەهێزکردنی ناسنامەی کوردی لە ڕێگەی یەکگرتوویی و دیپلۆماسییەوە.
ناوەڕۆک
ئایدیۆلۆژیا و ستراتیژی سیاسیی پەکەکە
- کاریگەری لەسەر نەتەوەخوازیی کوردی
بزووتنەوە کۆمەڵایەتییە کوردییەکان لە چوارچێوەی پەکەکەدا
- ڕۆڵی کەسایەتییە مێژووییە کوردەکان
پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و دیپلۆماسی
ئاستەنگەکان و ڕەخنەکان لە پەکەکە
- دەنگە تازەسەرهەڵداوەکان لەناو سیاسەتی کوردیدا
داهاتووی پەکەکە و سیاسەتی کوردی
- مامەڵەکردن لەگەڵ ئاستەنگە نوێکان
سەرهەڵدانی جێگرەوە دیپلۆماسییەکان
ئاسۆیەکی ڕوون بۆ ناسنامەی کوردی
- پەکەکە چییە و ڕۆڵی لە سیاسەتی کوردیدا چییە؟
- ئایدیۆلۆژیای پەکەکە بە درێژایی ساڵان چۆن گۆڕاوە؟
- پەکەکە چ کاریگەرییەکی لەسەر نەتەوەخوازیی کوردی هەبووە؟
- پەکەکە ڕووبەڕووی چ ئاستەنگ و ڕەخنەیەک دەبێتەوە؟
پارتی کرێکارانی کوردستان، کە بە پەکەکە ناسراوە، ڕۆڵێکی مەزنی لە داڕشتنی سیاسەتی نوێی کوردیدا بینیوە. تێگەیشتن لە کاریگەریی پەکەکە پێویستی بە کۆڵینەوەی قووڵ هەیە لە تابلۆ دەوڵەمەندەکەی مێژووی کورد، بەشدارییە سەرەکییەکانی کەسایەتییە گشتییە کوردەکان و ئەو بزووتنەوانەی کە بە درێژایی دەیەکان ناسنامەی نەتەوەی کوردیان داڕشت. لەم بابەتەی بلۆگەدا لە ڕەگ و ڕیشەی پەکەکە، ئایدیالەکانی و چۆنیەتیی کاریگەرییەکەی لەسەر نەتەوەخوازی، کولتوور و دیپلۆماسیی کوردی دەکۆڵینەوە.
مێژوویەکی کورتی پەکەکە
پەکەکە لە 1978 لەلایەن عەبدوڵڵا ئۆجەلان و بیرمەندە شۆڕشگێڕەکانی دیکەی کۆمەڵگەی کوردییەوە دامەزرا و ئامانجی ئەوە بوو چارەسەری ناڕەزاییە ڕەگداکوتاوەکانی گەلی کورد لە تورکیا و دەرەوەی ئەو بکات. دامەزراندنی کاردانەوەیەک بوو بۆ ئەو سەرکوتە سیاسی و کولتوورییەی کورد ڕووبەڕووی بوو و دەستپێکی سەردەمێکی نوێی لە بزووتنەوە مێژووییە کوردییەکان و دیپلۆماسیدا نیشان دا.
پەکەکە سەرەتا تەرکیزی لەسەر ئایدیۆلۆژیای مارکسی بوو و داکۆکیی لە سۆسیالیزم و مافەکانی گەلی کورد دەکرد. بەڵام بە درێژایی ساڵان گۆڕاوە بۆ ڕێکخراوێکی فرەلایەنە کە لایەنە جیاوازەکانی نەتەوەخوازیی کوردی دەگرێتەوە. تێگەیشتن لە ڕۆڵی پەکەکە لە چوارچێوەی خەباتەکەی بۆ خۆبەڕێوەبردن و داننان بە کولتوور و میراتی کوردستاندا گرنگە.
ئایدیۆلۆژیا و ستراتیژی سیاسیی پەکەکە
ئایدیۆلۆژیای پەکەکە بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕاوە، بە تایبەت لە دەیەکانی دواییدا. سەرەتا ڕەگی لە چوارچێوەیەکی مارکسی و لینینیدا بوو، بەڵام ئایدیۆلۆژیای پارتەکە ئێستا توخمەکانی کۆنفیدڕاڵیزمی دیموکراتیکی دەگرێتەوە، وەک ئۆجەلان داکۆکیی لێ دەکات. ئەم ڕێبازە جەخت لە فەرمانڕەوایی ناوخۆیی، یەکسانیی ڕەگەزی و بەردەوامیی ژینگەیی دەکاتەوە؛ ئەو بنەمایانەی پەکەکە لە بزووتنەوە نەتەوەخوازەکانی دیکە جیا دەکەنەوە.
کاریگەری لەسەر نەتەوەخوازیی کوردی
پەکەکە کاریگەرییەکی قووڵی لە سەرهەڵدانی نەتەوەخوازیی کوردیدا هەبووە و دیمەنی سیاسیی بۆ کورد لە تورکیا، سووریا، عێراق و ئێران گۆڕیوە. ئەگەر هەوڵەکانی پەکەکە نەبوونایە، بەشداربوونی کورد لە گفتوگۆی سیاسیی ئەمڕۆدا بەو ڕادەیە بەرچاو نەدەبوو. زۆر کەسایەتیی گشتیی کورد وەک داکۆکیکاری خۆبەڕێوەبردن و مافەکان سەریان هەڵداوە و لە سەکۆ نەتەوەیی و نێودەوڵەتییەکاندا پێگەیان بەرز بووەتەوە.
عەبدوڵڵا ئۆجەلان؛ سەرکردە دامەزرێنەرەکە کە بیرۆکەکانی بە قووڵی ئایدیۆلۆژیای پەکەکە دادەڕێژن.
سەباحەت تونجەل؛ ئەندامێکی دیاری پەرلەمانی تورکیا کە داکۆکی لە مافەکانی کورد دەکات.
ئەیسەل توغلوک؛ کەسایەتییەکی گشتیی دیاری دیکەی کورد و دەنگێکی چاڵاکی سیاسی لە نوێنەرایەتیی کورددا.
بزووتنەوە کۆمەڵایەتییە کوردییەکان لە چوارچێوەی پەکەکەدا
پەکەکە هەم کاریگەریی لەسەر سیاسەتی کوردی داناوە و هەم ڕۆڵێکی سەرەکی لە بزووتنەوە کۆمەڵایەتییە جیاوازەکاندا بینیوە. مافەکانی ژنان، خوێندن و پاراستنی کولتوور بوونە بوارە گرنگەکانی تەرکیز. پابەندبوونی پەکەکە بە بەشدارکردنی ژنان لە جەنگ و پێگەکانی سەرکردایەتیدا بووەتە خاڵێکی سەرەکی بۆ فێمینیزم لەناو کۆمەڵگەی کوردیدا.
هەروەها هەڵوێستی پەکەکە لەسەر پاراستنی کولتوور وزەی بە هەوڵەکانی زیندووکردنەوە و ڕێزلێنانی کولتوور و میراتی کوردستان بەخشیوە. ئەمە بووەتە هۆی زیادبوونی هونەر، ئەدەب و لێکۆڵینەوە ئەکادیمییەکان کە سەرنج دەخەنە سەر ناسنامەی کوردی و هەستێکی نوێی شانازی و سەربوون بە کۆمەڵگە لەناو گەلی کورددا بەهێز دەکەن.
ڕۆڵی کەسایەتییە مێژووییە کوردەکان
کەسایەتییە مێژووییە کوردەکانیش ڕۆڵێکی گرنگیان لە دامەزراندنی ئەو بناغانەدا بینیوە کە پەکەکە لەسەریان کار دەکات. کەسایەتییەکانی وەک شێخ سەعید و قازی محەمەد نموونەی سەرکردە کوردە سەرەتاییەکانن کە بەرەنگاری سەرکوت بوونەوە و ئامانجیان یەکخستنی نەتەوەی کورد بوو. میراتەکەیان کاریگەریی لەسەر گێڕانەوەی پەکەکە داناوە و خەباتە درێژخایەنەکەی بۆ ماف و نوێنەرایەتیی کورد بەرجەستە دەکات.
پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و دیپلۆماسی
کاریگەریی پەکەکە لە سنوورەکانی تورکیا تێدەپەڕێت. داینامیکەکانی بزووتنەوە مێژووییە کوردییەکان و دیپلۆماسی بوونەتە هۆی گەشەسەندنی بەرچاو لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا. پەکەکە هەوڵی داوە خۆی وەک لایەنێکی ئاشتیخواز لەناو ناوچەکەدا جێگیر بکات و لە قۆناغە جیاوازەکاندا لەگەڵ حکومەتی تورکیا دانوستانی کردووە و خواستی چارەسەری ئاشتییانەی ململانێ ڕەگداکوتاوەکانی دەخستە ڕوو.
هەروەها بەشداریی پەکەکە لە شەڕی ناوخۆی سووریادا دەرفەتێکی بۆ کوردی سووریا ڕەخساند بۆ سەپاندنی مافەکانیان و پەرەپێدانی خۆبەڕێوەبردن و کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر کۆمەڵگە کوردییەکانی سەرتاسەری ناوچەکە دانا. ئەم خۆگونجاندنە خۆڕاگریی پەکەکە و توانای گۆڕینی ئاراستەی لە وەڵامدانەوەی دیمەنە سیاسییە گۆڕاوەکاندا ڕەنگ دەداتەوە و گرنگییەکەی لە سیاسەتی نوێدا نیشان دەدات.
ئاستەنگەکان و ڕەخنەکان لە پەکەکە
هەرچەند پەکەکە سەرکەوتنی بەرچاوی هەبووە، بەڵام بێ مشتومڕ نییە. پۆلێنکردنی لەلایەن چەند وڵاتێکەوە وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی پاڵپشتیی نێودەوڵەتی و بژاردەکانی دانوستان ئاڵۆز دەکات. ڕەخنەگران دەڵێن هەندێک لە چاڵاکییە چەکدارەکانی پەکەکە ئامانجە سیاسییەکانی لاواز دەکەن، بە تەرکیزکردنی تەنها لەسەر بەرەنگاربوونەوەی چەکدار لە جێگەی داکۆکیکردنی ئاشتییانە لە مافەکان.
هەندێک کەسایەتیی مێژوویی کورد ڕەخنەیان لە ستراتیژەکانی پەکەکە گرتووە و پێشنیاری ئەوە دەکەن کە خەباتی چەکدار لەوانەیە لە بنیادنانی چوارچێوەیەکی سیاسیی بەهێز کەم بکاتەوە کە بۆ چارەسەری درێژخایەن پێویستە. ئەم گفتوگۆ ناوخۆییە جۆراوجۆریی بۆچوونەکانی ناو کۆمەڵگەی کوردی سەبارەت بە میتۆد و ڕێبازی پەکەکە دەخاتە ڕوو.
دەنگە تازەسەرهەڵداوەکان لەناو سیاسەتی کوردیدا
هەر کاتێک سیاسەتی کوردی گۆڕان بەسەردا دێت، ئەو دەنگانەش دەگۆڕێن کە نوێنەرایەتیی دەکەن. زۆر پارت و ڕێکخراوی تازەسەرهەڵداو هەوڵ دەدەن نوێنەرایەتی فراوان بکەن و تێڕوانینە جیاوازەکان بگرنەوە و هاوسەنگی لە نێوان میراتی پەکەکە و بیرۆکە و ڕێبازە تازەکاندا دروست بکەن. هەوڵی یەکگرتوویی لە نێوان لایەنە جیاوازە کوردییەکان ئاڵۆزییەکانی ناسنامەی هاوچەرخی کوردی ڕەنگ دەداتەوە.
داهاتووی پەکەکە و سیاسەتی کوردی
داهاتووی پەکەکە هێشتا بابەتی مشتومڕێکی فراوانە لە نێوان شیکەرەوە سیاسییەکان و زانایانی مێژوودا. بە لەبەرچاوگرتنی ژینگە سیاسییە ئاژاوەدارەکەی ناوچەکە، لەوانەیە پەکەکە هەوڵ بدات هاوسەنگی لە نێوان هاندەرە مێژووییەکانی و پێویستیی ستراتیژە سیاسییە هاوچەرخەکاندا دروست بکات. دۆزینەوەی خاڵی هاوبەش لە نێوان لایەنە جیاوازە کوردییەکاندا ڕۆڵێکی سەرەکی لە داڕشتنی دیمەنێکی سیاسیی یەکگرتوو بۆ داهاتوودا دەبینێت.
مامەڵەکردن لەگەڵ ئاستەنگە نوێکان
کاتێک پەکەکە ڕووبەڕووی ئاستەنگە نوێکانی وەک دانپێدانانی نێودەوڵەتی و ڕەوایی دەبێتەوە، پەرەپێدانی گفتوگۆ لەگەڵ هەردوو لایەنە کورد و ناکوردەکان بۆ سەرکەوتنیان زۆر گرنگ دەبێت. بەردەوامبوون لە گفتوگۆی ئاشتییانە دەتوانێت ببێتە هۆی بەرەوپێشچوونی بەرچاو لە مافەکانی کورددا و لە هەمان کاتدا کولتوور و میراتە فراوانترەکەی کوردی بخاتە ناو پێکهاتە سیاسییەکەی ناوچەکەوە.
سەرهەڵدانی جێگرەوە دیپلۆماسییەکان
کاتێک پەکەکە ڕێگای خۆی لەناو ئاستەنگە نوێکاندا دەدۆزێتەوە، کەناڵە دیپلۆماسییەکان لە هەموو کاتێک گرنگترن. ئەو وانانەی لە مامەڵەکانی ڕابردوو وەرگیراون دەتوانن ڕێنمایی ستراتیژەکانی ئێستا بکەن، کاتێک سەرکردەکان هەوڵ دەدەن بگەنە ڕێککەوتنە سازشییەکان کە هەم دیمەنی سیاسیی نێودەوڵەتی و هەم ئاواتەکانی کۆمەڵگە کوردییەکان لە باوەش بگرن. زۆر شارەزا دەڵێن ئەم ڕێبازە ڕۆڵێکی سەرەکی دەبینێت لە کۆکردنەوەی پاڵپشتیی نێودەوڵەتی کە بۆ بەرەوپێشچوونی بەردەوام لە مافەکانی کورددا پێویستە.
ئاسۆیەکی ڕوون بۆ ناسنامەی کوردی
کاتێک پەکەکە بەردەوامە لە بوون بە لایەنێکی گرنگی سیاسەتی کوردی، دەرفەتەکانی داهاتوویەکی ڕوون سەر هەڵدەدەن. توانای بەهێزکردنی ناسنامەی کوردی لە ڕێگەی یەکگرتوویی، گفتوگۆ و دیپلۆماسییەوە دەتوانێت ببێتە هۆی پێشکەوتنی مەزن بۆ کۆمەڵگەکە. ئەو پێکهاتانەی دەربڕینە هونەرییەکان و دەوڵەمەندیی مێژوویی کولتوور و میراتی کوردستان لە باوەش دەگرن، وزە بە هۆشیاریی کۆمەڵیی کورد دەبەخشن.
بەبێ گومان ئاراستەی پەکەکە و سیاسەتی کوردی بە یەکەوە بەستراون. گۆڕانی ئەم پەیوەندییە ڕێگە بۆ داهاتوو خۆش دەکات و ڕۆڵێکی سەرەکی لە دیاریکردنی بەشی داهاتووی مێژووی کوردیدا دەبینێت. بە پەرەپێدانی تێگەیشتن لە کاریگەریی پەکەکە، دەتوانین ئەو ستراتیژانە بدۆزینەوە کە مامەڵە لەگەڵ ئاستەنگ و دەرفەتە چاوەڕوانەکانی دانیشتووانە جۆراوجۆرەکەی کورد لە سەرتاسەری جیهاندا دەکەن.
لە ئامادەبوون بۆ گەشتە بەردەوامەکە بەرەو دانپێدانان و خۆبەڕێوەبردندا، دەرفەتی دووبارە داڕشتنەوەی گێڕانەوە هەمیشە هەیە. هەوڵە هاوبەشەکانی پەکەکە و کەسایەتییە گشتییە تازەسەرهەڵداوە کوردەکان تێڕوانینێکی یەکگرتوو بۆ داهاتوویەکی بەردەوام نیشان دەدەن؛ چرایەکی هیوا کە ڕێگای نەوەکانی داهاتوو ڕوون دەکاتەوە.
پرسیارە باوەکان
پەکەکە چییە و ڕۆڵی لە سیاسەتی کوردیدا چییە؟
پەکەکە، یان پارتی کرێکارانی کوردستان، ڕێکخراوێکی گرنگە کە سیاسەتی نوێی کوردیی داڕشتووە و لە دامەزراندنی لە 1978ەوە داکۆکی لە ماف و خۆبەڕێوەبردنی گەلی کورد لە تورکیا و دەرەوەی ئەو دەکات.
کێ پەکەکەی دامەزراند و کەی؟
پەکەکە لە 1978 لەلایەن عەبدوڵڵا ئۆجەلان و بیرمەندە شۆڕشگێڕەکانی دیکەی کۆمەڵگەی کوردییەوە دامەزرا.
ئایدیۆلۆژیای پەکەکە بە درێژایی ساڵان چۆن گۆڕاوە؟
ئایدیۆلۆژیای پەکەکە سەرەتا ڕەگی لە مارکسیزمدا بوو و گۆڕاوە بۆ گرتنەوەی لایەنەکانی کۆنفیدڕاڵیزمی دیموکراتیکی و سەرنج دەخاتە سەر فەرمانڕەوایی ناوخۆیی، یەکسانیی ڕەگەزی و بەردەوامیی ژینگەیی.
پەکەکە چ کاریگەرییەکی لەسەر نەتەوەخوازیی کوردی هەبووە؟
پەکەکە بە داکۆکیکردن لە ماف و نوێنەرایەتیی کورد کاریگەرییەکی بەرچاوی لە سەرهەڵدانی نەتەوەخوازیی کوردی هەبووە و دیمەنی سیاسیی بۆ کورد لە وڵاتە جیاوازەکان گۆڕیوە.
پەکەکە ڕووبەڕووی چ ئاستەنگ و ڕەخنەیەک دەبێتەوە؟
پەکەکە بەهۆی پۆلێنکردنی وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی لەلایەن چەند وڵاتێکەوە ڕووبەڕووی ئاستەنگ دەبێتەوە و بەهۆی چاڵاکییە چەکدارەکانی ڕەخنەی لێ دەگیرێت، کە هەندێک دەڵێن ئامانجە سیاسییەکانی لاواز دەکەن.