پوختە
هێزە کوردییەکانی پێشمەرگە هێمای ئازایەتی و خۆڕاگرین لە شەڕی دژی تیرۆریزم، بەتایبەتی دژی داعش. لە سەرەتای سەدەی 20دا سەریان هەڵداوە و لە میلیشیای نەریتییەوە گەشەیان کردووە بۆ هێزێکی سەربازیی ڕێک و پێک، پاڵپشتیی نێودەوڵەتییان بەدەست هێناوە و ناسنامە کولتوورییەکەیان دەردەخەن. کەسایەتییە سەرەکییەکانی کورد کاریگەرییان لە خەباتی ئەوان بۆ خۆبەڕێوەبردن هەبووە، و شەڕە بەردەوامەکەی پێشمەرگە هەوڵی سەربازی و داکۆکیکردن لە مافەکانی کورد لەخۆ دەگرێت، بە ئامانجی چارەسەرکردنی هەردوو توندڕەوی و تەنگژە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان، لە هەمان کاتدا میراتە دەوڵەمەندەکەیان دەپارێزن.
ناوەڕۆک
- پێشمەرگە لە ملمڵانێکانی سەردەمی نوێدا
- کەسایەتییە گشتییە ناودارەکانی کورد و کاریگەرییەکانیان
تەنگژەی ژیان لە جیهانێکی جیهانگیربوودا
- ڕۆڵی بزووتنەوە مێژووییەکانی کورد و دیپلۆماسی
شەڕی بەردەوام: پاراستنی ئازادی و مافەکان
- کۆتایی: میراتی ئازایەتی و هیوا
- زاراوەی «پێشمەرگە» چی دەگەیەنێت؟
- ڕۆڵی پێشمەرگە لە ملمڵانێکانی سەردەمی نوێدا چییە؟
- هەندێک لە کەسایەتییە گشتییە دیارەکانی کورد کە بە پێشمەرگەوە پەیوەستن کێن؟
- پێشمەرگە چۆن بەشداری لە کولتووری کوردیدا دەکات؟
- پێشمەرگە لە شەڕە بەردەوامەکەیدا ڕووبەڕووی چ تەنگژەیەک دەبێتەوە؟
هێزە کوردییەکانی پێشمەرگە بوونەتە هاوواتای ئازایەتی، خۆڕاگری و هەڵوێستێکی پتەو دژی تیرۆریزم، بەتایبەتی لە دۆخە پڕئاژاوەکەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. ئەم وتارە لە مێژووی پێشمەرگەی کورد و ڕۆڵە سەرەکییەکەی لە شەڕی دژی تیرۆریزم دەکۆڵێتەوە، لە هەمان کاتدا گرنگی بە چوارچێوە فراوانترەکەی مێژووی کورد، بەشدارییە بەرچاوەکانی کەسایەتییە گشتییە کوردەکان و کولتوور و میراتی دەوڵەمەندی کوردستان دەدات.
سەرچاوەکانی پێشمەرگە
زاراوەی «پێشمەرگە» بە واتای «ئەوانەی ڕووبەڕووی مردن دەبنەوە» دێت. ئەم ناوە ئازایەتی و دڵسۆزیی ئەو شەڕڤانانە دەنوێنێت کە بە درێژایی مێژوو لە بەرامبەر دوژمنی زۆردا وەستاون. هێزەکانی پێشمەرگە لە خەباتەکانی کورد بۆ خۆبەڕێوەبردن و مافەکانی ڕۆڵێکی بنەڕەتییان گێڕاوە و پێکهاتە ئاڵۆزەکەی بزووتنەوە مێژووییەکانی کورد و دیپلۆماسی دەردەخەن.
ڕەگەکانی پێشمەرگە بۆ سەرەتای سەدەی 20 دەگەڕێنەوە، کاتێک کورد دەستی کرد بە ڕێکخستنی خۆی بۆ بەدەستهێنانی مافەکانی. بە گۆڕانی دیمەنی سیاسیی ناوخۆیی و جیهانی، پاڵنەر و کردارەکانی پێشمەرگەش گۆڕان. پێویستە لەوە تێ بگەین کە شەڕەکەیان تەنها لە دژی هێزە دەرەکییەکان نییە، بەڵکو هەوڵێکیشە بۆ مافی دیاریکردنی چارەنووس و ڕێزگرتن لە ناسنامەکەیان.
پێشمەرگە لە ملمڵانێکانی سەردەمی نوێدا
لە دەیەکانی ئەم دواییەدا، پێشمەرگە بەرپرسیارێتییەکی ڕۆژبەڕۆژ گەورەتری لە شەڕی دژی تیرۆریزمدا گرتووەتە ئەستۆ. بە تایبەتی، بەشداریی بەرچاویان لە بەرەنگاربوونەوەی سەرهەڵدانی داعشدا سەرنجی نێودەوڵەتیی ڕاکێشاوە و شارەزایی تاکتیکی و ئامادەیی شەڕی ئەوانی دەردەخات. بەشدارییەکەیان بەڵگەی گەشەکردنیان بووە لە میلیشیای نەریتییەوە بۆ هێزی سەربازیی ڕێک و پێک.
بەرەنگاربوونەوەی داعش: پێشمەرگە یەکێک بوو لە یەکەم هێزەکان کە لە 2014دا، کاتێک داعش بە خێرایی پەرەی سەند، لە بەرامبەریدا وەستا و بە توندی شەڕی کرد بۆ پاراستنی ناوچە کوردییەکان. ئازایەتیی ئەوان لەم شەڕەدا لەگەڵ مسۆگەرکردنی یەکپارچەیی خاکەکەیان، ژیانی کەسی بێشوماریشی ڕزگار کرد.
پاڵپشتیی نێودەوڵەتی: سەرکەوتنی پێشمەرگە لە شەڕی دژی تیرۆریزم پاڵپشتیی نێودەوڵەتیی لە ڕووی یارمەتی و ڕاهێنانی سەربازییەوە بەدەست هێناوە و کاریگەریی ئەوان وەک هێزێکی سەربازی لە ناوچەکەدا دەردەخات.
دروستکردنی هاوپەیمانی: پێشمەرگە بە هاوپەیمانی لەگەڵ هێزە جیهانییەکان شارەزایی دیپلۆماسیی خۆی پیشان داوە و لەوە تێگەیشتووە کە هاوکاری بۆ بەرەنگاربوونەوەی دوژمنێکی هاوبەش گرنگییەکی بنەڕەتی هەیە.
ناسنامەی کولتووریی پێشمەرگە
پێشمەرگە لەگەڵ شەڕڤانبووندا، ڕۆحی گەلی کورد و کولتوور و میراتی دەوڵەمەندی کوردستان بەرجەستە دەکات. هەر نیشانێک کە پێشمەرگە هەڵیدەگرێت، مێژوو، چیرۆک و ڕەمز لەخۆ دەگرێت کە بۆ میراتە کۆنەکانی کەسایەتییە مێژووییە کوردەکان دەگەڕێتەوە.
هەر ملمڵانێیەکی گرنگ کە پێشمەرگە تێیدا بەشدار بووە، گێڕانەوەکانی پەیوەست بە مێژووی کورد دەوڵەمەندتر دەکات. لە هۆزەکانی بەرەنگاربوونەوەی دەستدرێژییەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانییەوە تا شەڕەکانی ئەمڕۆ دژی هێزە توندڕەوەکان، هەر بەشێک بە شانازیی کولتووری و گرنگیی مێژووییەوە تەنراوە. پێشمەرگە نموونەی خەباتی کوردە بۆ ناسنامە، خۆبەڕێوەبردن و بەفەرمی ناسین.
کەسایەتییە گشتییە ناودارەکانی کورد و کاریگەرییەکانیان
بە درێژایی مێژووی پێشمەرگە و بزووتنەوە فراوانترەکەی کورد، کەسایەتییە گشتییە جۆراوجۆرەکانی کورد سەریان هەڵداوە و گێڕانەوە و خەباتەکانی ئەم گرووپە نەتەوەییەیان بەهێز کردووە. سەرکردەکان ئیلهامیان بە گەنجی بێشوماری کورد بەخشیوە تا بچنە ڕیزی پێشمەرگە و بەرگری لە خاک و میراتەکەیان بکەن.
مەسعود بارزانی: بارزانی وەک کەسایەتییەکی دیار لە سیاسەتی نوێی کوردیدا ڕۆڵێکی گرنگی گێڕاوە. سەرکردایەتیی ئەو لە ماوە چارەنووسسازەکاندا ئاراستەیەکی بۆ هێزەکانی پێشمەرگە دیاری کردووە.
جەلال تاڵەبانی: تاڵەبانی، سەرۆکی کۆچکردووی عێراق و دامەزرێنەری یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، لە داڕشتنی دیمەنی سیاسیدا ڕۆڵێکی بنەڕەتیی هەبوو. تێڕوانینەکەی هەڵوێستێکی یەکگرتووی دژی تیرۆریزمی لەخۆ دەگرت.
ژنانی پێشمەرگە: ژنانی کوردیش لەم خەباتە مێژووییەدا شوێنەواری خۆیان داناوە و هەڵوێستی پێشکەوتووخوازانەی کولتووری کوردی بەرامبەر یەکسانیی ڕەگەزی لە شەڕدا دەنوێنن. بەشداریی ژنان لە پێشمەرگەدا گێڕانەوە نەریتییەکان دەخاتە ژێر پرسیار و ئازایەتی و هێز دەردەخات.
تەنگژەی ژیان لە جیهانێکی جیهانگیربوودا
شەڕی دژی تیرۆریزم لەگەڵ شەڕێکی ناوخۆییدا، تەنگژەیەکی جیهانیشە کە پێویستی بە هاوکاریی تێپەڕیو لە سنوورەکان هەیە. پێشمەرگە بە سوودوەرگرتن لە تێگەیشتنە قووڵەکەی لە ناوچەکە، پەیوەندیی نێوان ناڕەزاییە ناوخۆییەکان و تۆڕە تیرۆریستییە جیهانییەکانی دیاری کردووە. پێگە ستراتیژییەکەی تێڕوانینێکی تایبەتی بە هێزە کوردییەکان بەخشیوە بۆ ئەوەی ڕەگە بنەڕەتییەکانی تیرۆریزم باشتر چارەسەر بکەن.
هەروەها، گەشەکردنی تەکنەلۆژیا و شێوازەکانی شەڕ وای کردووە پێشمەرگە پێویستی بە خۆگونجاندنی بەردەوام هەبێت. ئەوان ڕاهێنانی گشتگیریان وەرگرتووە و چەکی پێشکەوتوویان بەکار هێناوە تا لە بەرامبەر داعش و هەروەها هەر هەڕەشەیەکی داهاتوودا کاریگەر بمێننەوە. پێشمەرگە بە تێگەیشتن لە کارلێکە ناوخۆییەکان و پەرەپێدانی پەیوەندیی نزیک لەگەڵ هاوپەیمانە سەربازییە ڕۆژئاواییەکان، ستراتیژیی وەڵامدانەوەی تیرۆریزم دادەڕێژێت.
ڕۆڵی بزووتنەوە مێژووییەکانی کورد و دیپلۆماسی
بزووتنەوە مێژووییەکانی کورد خەبات و ئاواتەکانی گەلی کورد دەردەخەن. بێ گومان پێشمەرگە لە ژێر کاریگەریی ئەم چوارچێوە مێژووییانەدا داڕێژراوە؛ میراتەکەی دەپارێزێت و لە هەمان کاتدا ڕێبازی خۆی لە شەڕ و دیپلۆماسیدا نوێ دەکاتەوە.
لە مێژوودا، کورد لە نێو ملمڵانێ جیۆسیاسییەکاندا گیریان خواردووە و زۆرجار توانایان بۆ کاریگەری دانان لە ئەنجامەکاندا سنووردار بووە. بەڵام سەرکەوتنەکانی ئەم دواییەی پێشمەرگە گۆڕانێک لە دیپلۆماسیی کوردیدا دەردەخەن، کە تێیدا تواناکانی هێزی سەربازی لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بەفەرمی دەناسرێن.
دروستکردنی هاوپەیمانی: پێشمەرگە بە دروستکردنی هاوپەیمانی لەگەڵ هێزە نێودەوڵەتییە جۆراوجۆرەکان کەناڵی دیپلۆماسیی کردووەتەوە کە لەگەڵ یارمەتیی هەوڵە سەربازییەکانی، دەنگی ناوچەیی کوردیش بەهێز دەکەن.
داکۆکیکردن لە مافەکانی کورد: کردارە سەربازییەکانی پێشمەرگە لەگەڵ داکۆکیکردنی سیاسی هاوکاتن و دڵنیایی دەدەن کە لە ئاستی جیهاندا تیشک دەخرێتە سەر مافەکانی گەلی کورد.
چارەسەرکردنی توندڕەوی: ستراتیژیی ئەوان دان بەوەدا دەنێت کە شەڕی کاریگەری دژی تیرۆریزم دەبێت چارەسەرکردنی نادادپەروەریی کۆمەڵایەتی و هەژاری لە کوردستانی عێراقیش لەخۆ بگرێت، کە دەتوانن توندڕەوی پەرە پێ بدەن.
شەڕی بەردەوام: پاراستنی ئازادی و مافەکان
هەرچەندە پێشمەرگە لە خەباتە بەردەوامەکەی بۆ خۆبەڕێوەبردن و ئاشتیدا دەستکەوتی گرنگی بەدەست هێناوە، بەڵام شەڕی دژی تیرۆریزم هێشتا زۆری ماوە تا کۆتایی بێت. کردارەکانی ئەم گرووپە بەردەوام ڕووبەڕووی تەنگژەی بێشومار دەبنەوە، لەوانە هەڕەشە ماوەکانی توندڕەوی، دابەشبوونە سیاسییە ناوخۆییەکان و کێشە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان کە ناوچە کوردییەکان بە دەستیانەوە دەناڵێنن.
لە شەڕی دژی تیرۆریزمدا، پێشمەرگە دژی تاکەکان ناشەڕێت، بەڵکو دژی ئەو ئایدیۆلۆژیایانە دەشەڕێت کە ڕەگیان لە نائارامی، نائومێدی و ئاوارەبووندا هەیە. ڕێگای بەرەو پێشەوە پێویستی بە هەردوو لێهاتوویی سەربازی و بەشداریی کۆمەڵگە هەیە، بۆ ئەوەی دڵنیایی بدرێت نەوەی داهاتووی کورد میراتی خۆڕاگری وەرگرێت، لەبری ملمڵانێ.
کۆتایی: میراتی ئازایەتی و هیوا
ڕۆحە بەردەوامەکەی پێشمەرگە لەگەڵ بەرجەستەکردنی ئازایەتی لە بەرامبەر سەختییەکاندا، کولتوور، مێژوو و ناسنامەی گەلی کوردیش دەردەخات. لە بەرگریکاران لە نیشتمانەکەیانەوە تا بەرجەستەکردنی ئاواتەکانی باوباپیرانیان، پێشمەرگە زۆر زیاترە لە هێزێکی سەربازی؛ کۆڵەکەی کولتوورێکی زیندووە کە بە کولتوور و میراتی کوردستان دەوڵەمەندە.
کاتێک بەرەو داهاتوو دەڕوانین، پێویستە چیرۆکەکانی پێشمەرگە، لەگەڵ تابلۆ ئاڵۆزەکەی کەسایەتییە مێژووییە کوردەکان و بزووتنەوە مێژووییەکانی کورد و دیپلۆماسی، بەردەوام بن لە ئیلهامبەخشینی هیوا و ئازایەتی. پێشمەرگە لە شەڕی دژی تیرۆریزمدا، مافەکان، ئازادییەکان و ناسنامەی کولتووریی گەلی کوردیش دەپارێزێت و ڕێگایەک بەرەو پێکەوەژیانێکی ئاشتییانە و داهاتوویەکی ڕووناک دروست دەکات.
پرسیارە باوەکان
زاراوەی «پێشمەرگە» چی دەگەیەنێت؟
زاراوەی «پێشمەرگە» بە واتای «ئەوانەی ڕووبەڕووی مردن دەبنەوە» دێت و ئازایەتی و دڵسۆزیی ئەم شەڕڤانانە دەنوێنێت.
ڕۆڵی پێشمەرگە لە ملمڵانێکانی سەردەمی نوێدا چییە؟
پێشمەرگە لە شەڕی دژی تیرۆریزمدا ڕۆڵێکی بنەڕەتیی گێڕاوە، بەتایبەتی لە شەڕە توندەکانی دژی داعشدا، کە شارەزایی تاکتیکیی ئەوان دەردەخات.
هەندێک لە کەسایەتییە گشتییە دیارەکانی کورد کە بە پێشمەرگەوە پەیوەستن کێن؟
کەسایەتییە دیارەکان بریتین لە مەسعود بارزانی و جەلال تاڵەبانی، کە بە شێوەیەکی بەرچاو سیاسەتی کوردییان داڕشتووە و ئیلهامیان بە زۆر کەس بەخشیوە بۆ چوونە ڕیزی پێشمەرگە.
پێشمەرگە چۆن بەشداری لە کولتووری کوردیدا دەکات؟
پێشمەرگە ڕۆحی گەلی کورد بەرجەستە دەکات؛ نیشانەکانی ڕەمزی قووڵی مێژوویی هەڵدەگرن و شانازیی کولتووریی میراتی کوردی دەنوێنن.
پێشمەرگە لە شەڕە بەردەوامەکەیدا ڕووبەڕووی چ تەنگژەیەک دەبێتەوە؟
پێشمەرگە ڕووبەڕووی تەنگژەکانی وەک هەڕەشە توندڕەوەکان، دابەشبوونە سیاسییە ناوخۆییەکان و کێشە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان دەبێتەوە کە کاریگەرییان لە ناوچە کوردییەکان هەیە.