پێشەکی
توزخورماتو (بە کوردی: دووز؛ کە Tuz Khurmatoیش دەنووسرێت) شارۆچکەیەکە لە باکووری عێراق، لەسەر یەکێک لەو هێڵە جیاکەرەوانە هەڵکەوتووە کە لە وڵاتەکەدا زۆرترین ناکۆکییان لەسەرە. نیشتەجێگەی کورد و تورکمان و عەرەبە پێکەوە، لە ناوچە ناکۆکی‌لەسەرەکاندا کە هەم هەرێمی کوردستان و هەم حکومەتی فیدڕاڵی لە بەغدا بانگەشەی خاوەندارێتییان دەکەن. پێکهاتە تێکەڵەکەی هەم کردوویەتی بە شوێنی پێکەوەژیانێکی درێژ و هەم هەندێک جار بە خاڵی سەرهەڵدانی گرژی، و هێشتا شارۆچکەیەکە کە خەڵکەکەی خۆڕاگرییەکی گەورەیان نیشان داوە.
توزخورماتو لە ڕێڕەوی خاکە ناکۆکی‌لەسەرەکەی باشووری کەرکووکدا چیرۆکە ئاڵۆزەکەی ناوچە ناکۆکی‌لەسەرەکان دەگێڕێتەوە. ئەم ناساندنە باس لە شارۆچکەکە و کۆمەڵگەکانی و پێگە دژوارەکەی دەکات.
خاڵە سەرەکییەکان
• توزخورماتو (بە کوردی: دووز) شارۆچکەیەکە لە پارێزگای سەلاحەدین لە باکووری عێراق.
• لە ناوچە ناکۆکی‌لەسەرەکاندا هەڵکەوتووە کە هەم هەرێمی کوردستان و هەم بەغدا بانگەشەی خاوەندارێتییان دەکەن.
• دانیشتووانەکەی تێکەڵن؛ کورد و تورکمان و عەرەب.
• لە ڕێڕەوی خاکە ناکۆکی‌لەسەرەکەی باشووری کەرکووکدا هەڵکەوتووە.
• شارۆچکەکە سەردەمی گرژیی نەتەوەیی و سیاسیی بەسەر بردووە.
زانیارییە خێراکان
ناو (بە کوردی): دووز
ناوی تەواو: توزخورماتو (Tuz Khurmato)
وڵات: عێراق
پارێزگا: سەلاحەدین
پێگە: بەشێک لە ناوچە ناکۆکی‌لەسەرەکان
کۆمەڵگەکان: کورد و تورکمان و عەرەب
نزیک: کەرکووک و ناوچەی گەرمیان
تایبەتمەندی: شارۆچکەیەکی تێکەڵ و ناکۆکی‌لەسەر
ناوەڕۆک
کەس، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
توزخورماتو لە کوێیە؟
توزخورماتو لە پارێزگای سەلاحەدینی باکووری عێراقە، لەسەر ڕێگای سەرەکیی نێوان کەرکووک و بەغدا، لە کەمەربەندی خاکە ناکۆکی‌لەسەرەکەدا کە لە کەرکووکەوە بەرەو باشوور درێژ دەبێتەوە بۆ خاکی گەرمیانی دەوروبەری کەلار و خانەقین. لە دەشتەکانی بناری گردەکانی حەمرین هەڵکەوتووە، خاڵێکی ستراتیژی لەسەر ڕێگای نێوان ناوچە کوردییەکە و ناوەڕاستی عێراق.
شارۆچکەی سێ کۆمەڵگە
توزخورماتو یەکێکە لە تێکەڵترین شارۆچکەکانی ناوچەکە، نیشتەجێگەی کورد و تورکمان و عەرەبە کە لە ماوەیەکی درێژەوە لە تەنیشت یەک ژیاون. کۆمەڵگەی تورکمان بەتایبەتی گەورەیە و ڕەگی مێژوویی لێرە هەیە، و شارۆچکەکە ناوەندێکی گرنگی ژیانی تورکمانە لە عێراق، لە هەمان کاتدا کورد و عەرەبیش بەشی بەرچاوی دانیشتووان پێک دەهێنن. بۆ چەندین نەوە ئەم کۆمەڵگایانە بازاڕ و گەڕەک و ژیانی ڕۆژانەی شارۆچکەکەیان هاوبەش کردووە، و توزخورماتویان کردووە بە شوێنێکی فرەجۆریی ڕاستەقینە لە دیمەنی عێراقدا.
لە ناوچە ناکۆکی‌لەسەرەکاندا
توزخورماتو لە ناوچە ناکۆکی‌لەسەرەکانی باکووری عێراقدا هەڵکەوتووە، ئەو ناوچانەی هەم هەرێمی کوردستان و هەم حکومەتی فیدڕاڵی بانگەشەی خاوەندارێتییان دەکەن و پێگەیان هەرگیز بە شێوەی کۆتایی یەکلایی نەکراوەتەوە. کۆنترۆڵی شارۆچکەکە و قەزاکەی لە کاتە جیاوازەکاندا لەنێوان هێزە کوردییەکان و هێزە فیدڕاڵییە عێراقییەکاندا گۆڕاوە، و بەڕێوەبردن و ئەمنیەت و داهاتووی هەموویان تێوەگلاون بە ململانێی فراوانتر لەسەر ئەم خاکانە. ئەم پێگە یەکلایی‌نەکراوە توزخورماتوی خستووەتە ناوەندی یەکێک لە هەستیارترین پرسیارە سیاسییەکانی عێراق.
گرژی و خۆڕاگری
پێکهاتە تێکەڵەکەی شارۆچکەکە و پێگە ناکۆکی‌لەسەرەکەی هەندێک جار کردوویانەتی بە خاڵی سەرهەڵدانی گرژی. توزخورماتو سەردەمی گرژیی نەتەوەیی و مەزهەبی و قۆناغەکانی توندوتیژیی بینیوە، و زۆرێک لە دانیشتووانەکەی لە دژوارترین ڕووداوەکاندا ئاوارەیی و زیان و لەدەستدانێکیان بەسەر بردووە. بەڵام لەنێو ئەم تەنگانانەدا کۆمەڵگەکانی چەندین جار هەوڵیان داوە لە نوێوە بنیات بنێنەوە و جارێکی دیکە پێکەوە بژین، و خۆڕاگریی خەڵکەکەی، کورد و تورکمان و عەرەب بە یەکسان، تایبەتمەندییەکی دیاری مێژووی دوایی شارۆچکەکە بووە.
توزخورماتوی ئەمڕۆ
ئەمڕۆ توزخورماتو هێشتا شارۆچکەیەکی تێکەڵ و ستراتیژییە لە ڕێڕەوە ناکۆکی‌لەسەرەکەی باشووری کەرکووک، و داهاتووی هەر بە پرسی یەکلایی‌نەکراوەی ئەم ناوچانەوە بەستراوە. خەڵکەکەی لەنێو هێمنییەکی ناسکدا کاری چاکبوونەوە و پێکەوەژیان بەردەوام دەکەن. بۆ ئەو کوردانەی لەگەڵ دراوسێ تورکمان و عەرەبەکانیان لێرە دەژین، توزخورماتو یادخەرەوەی هەم فرەجۆری و هەم دژواریی خاکە ناکۆکی‌لەسەرەکانە.
ڕیزبەندیی کاتی
لە مێژوودا — توزخورماتو وەک شارۆچکەیەکی تێکەڵی کورد و تورکمان و عەرەب پەرە دەسێنێت.
سەدەی 20 — شارۆچکەکە لەنێو خاکە ناکۆکی‌لەسەرەکانی نێوان کۆنترۆڵی کوردی و کۆنترۆڵی ناوەندیی عێراقدایە.
دوای 2003 — توزخورماتو دەبێتە بەشێک لە ناوچە ناکۆکی‌لەسەرەکانی باکووری عێراق.
ساڵانی دوایی — سەردەمەکانی گرژی و گۆڕانی کۆنترۆڵ تەنگانە و ئاوارەیی دەهێنن.
ئەمڕۆ — شارۆچکەکە وەک کۆمەڵگەیەکی تێکەڵ لە شوێنێکی ناسک و ناکۆکی‌لەسەردا بەردەوامە.
پرسیارە باوەکان
ناوی کوردیی توزخورماتو چییە؟
شارۆچکەکە بە کوردی بە گشتی بە دووز ناسراوە.
توزخورماتو لە کوێیە؟
توزخورماتو لە پارێزگای سەلاحەدین لە باکووری عێراقدایە، لەسەر ڕێگای نێوان کەرکووک و بەغدا، لە ناوچە ناکۆکی‌لەسەرەکانی باشووری کەرکووکدا.
کێ لە توزخورماتو دەژی؟
شارۆچکەکە دانیشتووانێکی تێکەڵی کورد و تورکمان و عەرەبی هەیە، بە کۆمەڵگەیەکی گەورەی تورکمانەوە کە ڕەگی مێژوویی لێرە هەیە، لە تەنیشت دانیشتووانە کورد و عەرەبەکان.
بۆچی ناکۆکی لەسەر توزخورماتو هەیە؟
لە ناوچە ناکۆکی‌لەسەرەکاندا هەڵکەوتووە کە هەم هەرێمی کوردستان و هەم حکومەتی فیدڕاڵی بانگەشەی خاوەندارێتییان دەکەن، و کۆنترۆڵی شارۆچکەکە لەنێوان هێزە کوردی و عێراقییەکاندا گۆڕاوە، و کردوویەتی بە خاڵێکی هەستیاری سەرهەڵدانی گرژی.
کەس، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
ناوچە ناکۆکی‌لەسەرەکان · ڕێڕەوی کەرکووک · تورکمانەکانی عێراق · کەرکووک · کەلار · خانەقین.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
ناوچە ناکۆکی‌لەسەرەکانی باکووری عێراق ــ ویکیپیدیا