مقدمه
هئوروتات و امرتات دو تن از جاودانان مقدس سنت زرتشتی و ایرانیاند، از امشاسپندانِ تمامیت و جاودانگی که تقریباً همیشه چون دو خواهر با هم نام برده میشوند: یکی تجسم تمامیت و تندرستی و کمال و دیگری تجسم جاودانگی و زندگی بیپایان.
در تصور مربوط به اهورامزدا، سرور دانا، هئوروتات و امرتات دو جاودان مقدس پایانیِ گروه بزرگ هفتگانهاند، پاداش و برکتی که به پارسایان بخشیده میشود، تمامیت و جاودانگیای که زندگی نیک را به کمال میرساند. آنان بهترتیب بر آبها و گیاهان، عناصر زندگیبخش جهان، سرپرستی دارند و پیشچشیدنی از تمامیت کامل و زندگی بیپایان جهان نوساختهٔ آیندهاند.
هئوروتات و امرتات، همچون دیگر جاودانان مقدس و ایزدان سنت زرتشتی، به میراث مشترک کهن دینی و اسطورهای مردمان ایرانی تعلق دارند؛ سنتی که کردها با فارسها و دیگر مردمان جهان ایرانی در آن شریکاند. شناخت هئوروتات و امرتات، آشنایی با تصور زرتشتی از پاداش زندگی نیک است؛ تمامیت و جاودانگی که برکت پارسایان و نوید جهان کمالیافتهاند.
فهرست مطالب
هئوروتات و امرتات کیستند؟
هئوروتات و امرتات دو تن از امشاسپندان، جاودانان مقدس یا موجودات الهی نیکوکاری هستند که نخستین تجلیات و آفریدههای اهورامزدا به شمار میروند و سرور دانا از طریق آنان در جهان عمل میکند. هئوروتات تجسم تمامیت و تندرستی و کمال و بهروزی است؛ امرتات تجسم جاودانگی و بیمرگی و زندگی بیپایان است. این دو جاودان مقدس مؤنثاند و تقریباً همیشه با هم نام برده میشوند؛ چنان نزدیک و همپیمان که جفتی به شمار میروند، خواهران تمامیت و جاودانگی. آنان دو عضو پایانیِ گروه بزرگ هفتگانهٔ سرور دانا و جاودانان مقدساند و بهترتیب بر آبها و گیاهان، عناصر زندگیبخش جهان، سرپرستی دارند. بیش از همه، آنان پاداش و برکتی هستند که به پارسایان بخشیده میشود؛ تمامیت و جاودانگیای که زندگی نیک را به کمال میرساند و پیشچشیدنی از کمال و زندگی بیپایان جهان نوساختهٔ آینده است. هئوروتات و امرتات چون جاودانان مقدسِ تمامیت و جاودانگی در میان نیروهای تصور زرتشتی جایگاهی زیبا و مهم دارند؛ برکت و نوید زندگی نیک.
معنای نامهای آنان
نامهای هئوروتات و امرتات هر دو برکتهایی را بیان میکنند که تجسمشان هستند. هئوروتات به معنای تمامیت و کاملبودن و کمال یا تندرستی است؛ حالت یکپارچه و سالم و کامل بودن. امرتات به معنای جاودانگی و بیمرگی یا زندگی بیپایان است؛ حالت نمردن و زندگی همیشگی.
این معناها در سرشت آن دو جاودان مقدس محوریاند، زیرا آنان تجسم تمامیت و جاودانگی، دو برکت بزرگ زندگی کمالیافته، هستند. تمامیت هئوروتات کاملبودن و سلامت و تندرستی تن و هستی است، بهروزی کامل که نشانهٔ حالت نیک و نیالوده است؛ جاودانگی امرتات بیمرگی و زندگی بیپایان است که امید و پاداش نهایی پارسایان است. این دو بهطور طبیعی جفتاند، زیرا تمامیت و جاودانگی با هم حالت کمالیافته، زندگی کامل و بیپایان جهان کمالیافته، را توصیف میکنند. در صورتهای متأخر، نامهایشان به شکل هورداد یا خرداد و امورْداد یا امرداد ظاهر میشوند که تا امروز نام ماههایی در تقویم ایرانی باقی ماندهاند. بدینسان معنای نامهایشان سرشت بنیادی آنان و دلیل جفتبودنشان را آشکار میکند؛ جاودانان مقدسِ تمامیت و جاودانگی، دو برکتی که با هم زندگی نیک را به کمال میرسانند و کمال جهان نوساخته را توصیف میکنند. دریافتن معنای نامهایشان، دریافتن اهمیت آنان است؛ تجسم تمامیت و زندگی بیپایان که پاداش پارسایان و نوید جهان آیندهاند.
نکتههای کلیدی
هئوروتات و امرتات دو تن از امشاسپندان، جاودانان مقدس، هستند.
هئوروتات تجسم تمامیت و تندرستی و کمال و امرتات تجسم جاودانگی است.
آنان تقریباً همیشه با هم چون خواهرانی جداییناپذیر نام برده میشوند.
آنان بهترتیب بر آبها و گیاهان سرپرستی دارند.
آنان پاداش و برکتی هستند که به پارسایان بخشیده میشود.
آنان پیشچشیدنی از کمال و زندگی بیپایان جهان نوساختهاند.
اطلاعات کوتاه
نامها: هئوروتات (تمامیت)؛ امرتات (جاودانگی)
صورتهای متأخر: هورداد / خرداد؛ امورْداد / امرداد / مرداد
ماهیت: دو تن از امشاسپندان، جاودانان مقدس
جنسیت: جاودانان مقدس مؤنث
تجسم هئوروتات: تمامیت، تندرستی، کمال و بهروزی
تجسم امرتات: جاودانگی، بیمرگی و زندگی بیپایان
سرپرستی بر: آبها (هئوروتات) و گیاهان (امرتات)
نقش: پاداش پارسایان؛ پیشچشیدنی از نوسازی
دشمنان: دیوهای تشنگی (هئوروتات) و گرسنگی (امرتات)
میراث: سنت مشترک دینی و اسطورهای ایرانی
خواهران جداییناپذیر
متمایزترین ویژگی هئوروتات و امرتات آن است که تقریباً همیشه با هم نام برده و فراخوانده میشوند؛ چنان نزدیک و همپیمان که جفتی جداییناپذیر میسازند، خواهران تمامیت و جاودانگی.
از کهنترین سرودها، گاهانِ پیامبر، هئوروتات و امرتات نزدیک و همپیماناند و با هم نام برده میشوند و این جفتبودن در سراسر سنت ادامه دارد. تمامیت و جاودانگی بهطور طبیعی به هم پیوستهاند، زیرا با هم حالت کمالیافته، زندگی کامل و سالم و بیپایان جهان کمالیافته، را توصیف میکنند؛ ازاینرو آن دو جاودان مقدس که تجسمشان هستند با هم به شمار میروند، جفتی، خواهرانی که برکتهای دوگانهٔ زندگی نیک را میآورند. آنان دو عضو پایانیِ گروه بزرگ هفتگانهٔ اهورامزدا و جاودانان مقدساند که اغلب در پایان فهرست نام برده میشوند و چون پاداش و برکت پارسایان با هم فراخوانده میشوند. این جفتبودن نزدیک، پیوند ژرف تمامیت و جاودانگی را در تصور زرتشتی بازتاب میدهد: بهروزی کامل و زندگی بیپایان که با هم زندگی نیک را به کمال میرسانند و کمال جهان نوساخته را توصیف میکنند. جداییناپذیری هئوروتات و امرتات یکی از شاخصترین ویژگیهای آنان است؛ دو جاودان مقدسی که جفتی به شمار میروند، خواهران تمامیت و جاودانگی، که چون برکتهای دوگانهٔ زندگی کمالیافته با هم نام برده و فراخوانده میشوند. پیوند تمامیت هئوروتات و جاودانگی امرتات برازنده و زیباست، زیرا یکی دیگری را کامل میکند و با هم برکت و نوید زندگی نیک و جهان آینده را توصیف میکنند.
تمامیت، تندرستی و آبها
هئوروتات، جاودان مقدسِ تمامیت، تجسم کاملبودن و تندرستی و کمال و بهروزی است و بر آبها، عنصر زندگیبخشِ مرتبط با برکتش، سرپرستی دارد.
تمامیتی که هئوروتات مجسم میکند حالت یکپارچه و سالم و کامل بودن و تندرستی کامل است؛ بهروزی تن و هستی که نشانهٔ حالت نیک و نیالوده و بخشی از پاداش پارسایان است. در میان امشاسپندان، هر یک با وجهی از آفرینش نیک پیوند دارد و هئوروتات با آبها پیوسته است؛ عنصر پاک و زندگیبخشی که میپالاید و شفا میدهد و پایدار میدارد، نمادی برازنده از تمامیت و تندرستی و بهروزیای که او مجسم میکند. آبها، پاک و زندگیبخش، بهطور طبیعی با تندرستی و تمامیت پیوند دارند و ازاینرو جاودان مقدسِ تمامیت بر آنان سرپرستی دارد. در سنت، مراقبت از آبها و پاکی آنها و حرمت نهادن به آنان با گرامیداشت هئوروتات پیوند دارد. دشمنش، بهتناسب، دیو تشنگی است؛ کمبودی که آبهای زندگیبخش برطرف میکنند. هئوروتات چون جاودان مقدسِ تمامیت و تندرستی و آبها تجسم برکت بهروزی کامل و عنصر پاک و زندگیبخشی است که پایدار میدارد و شفا میدهد؛ یکی از برکتهای دوگانهٔ زندگی کمالیافته. هئوروتات چون تجسم تمامیت و نگهبان آبها در میان جاودانان مقدس جایگاه دارد؛ برکت تندرستی و کاملبودن که به پارسایان بخشیده میشود.
جاودانگی و گیاهان
امرتات، جاودان مقدسِ جاودانگی، تجسم بیمرگی و زندگی بیپایان است و بر گیاهان، عنصر زنده و روینده و نگهدارندهٔ زندگی که با برکتش پیوند دارد، سرپرستی میکند.
جاودانگیای که امرتات مجسم میکند بیمرگی و زندگی همیشگی و بیپایان است؛ امید و پاداش نهایی پارسایان و نشانهٔ جهان کمالیافتهٔ آینده که در آن مرگ برای همیشه مغلوب میشود. در میان امشاسپندان، امرتات با گیاهان پیوند دارد؛ چیزهای زنده و رویندهای که زندگی را پایدار میدارند، میوه و بذر میدهند و خود را نو میکنند، نمادی برازنده از زندگی بیپایانی که او مجسم میکند. گیاهان که خوراک میدهند و پایدار میدارند و فصل به فصل خود را نو میکنند، بهطور طبیعی با زندگی و تداوم آن پیوند دارند و ازاینرو جاودان مقدسِ جاودانگی بر آنان سرپرستی میکند. در سنت، مراقبت از گیاهان و درختان و حرمت نهادن به آنان با گرامیداشت امرتات پیوند دارد و او با گیاه مقدس جاودانگیِ سنت مرتبط است. دشمنش، بهتناسب، دیو گرسنگی است؛ کمبودی که گیاهان نگهدارندهٔ زندگی برطرف میکنند. امرتات چون جاودان مقدسِ جاودانگی و گیاهان تجسم برکت زندگی بیپایان و عنصر زنده و نگهدارندهای است که خوراک میدهد و نو میکند؛ برکت دیگر از دو برکت زندگی کمالیافته. امرتات چون تجسم جاودانگی و نگهبان گیاهان در میان جاودانان مقدس جایگاه دارد؛ برکت زندگی بیمرگ که به پارسایان بخشیده و در جهان آینده وعده داده میشود.
پاداش پارسایان
هئوروتات و امرتات با هم بیش از همه پاداش و برکتی هستند که به پارسایان بخشیده میشود؛ تمامیت و جاودانگیای که زندگی نیک را به کمال میرساند و پیشچشیدنی از کمال و زندگی بیپایان جهان نوساختهٔ آینده است.
در تصور زرتشتی، پارسایانی که در راستی و نیکی زندگی میکنند با تمامیت و جاودانگی پاداش میگیرند؛ برکتهای دوگانهای که هئوروتات و امرتات مجسم میکنند و به کسانی داده میشوند که در صفات دیگر جاودانان مقدس شریکاند و زندگی نیک دارند. این برکتها هم عطیهای در اکنوناند، بهروزی و امید مؤمنان، و هم پاداش نهایی، تمامیت کامل و زندگی بیپایان جهانی که در فرشوکرتی، نوسازی نهایی، به کمال میرسد؛ هنگامی که مرگ مغلوب و آفرینش برای همیشه به کمال بازگردانده میشود. از این حیث، هئوروتات و امرتات پیشچشیدن و نوید جهان کمالیافتهاند؛ تمامیت و جاودانگیای که پارسایان در نوسازی آینده کاملاً از آن بهرهمند خواهند شد. آنان با پاداش پارسایان پس از مرگ و برکت نهایی جهان نوساخته پیوند دارند؛ عطیههای دوگانهای که زندگی نیک را به کمال میرسانند. این نقش چون پاداش پارسایان، اوج اهمیت هئوروتات و امرتات است؛ تمامیت و جاودانگیِ بخشیدهشده به نیکان و وعدهدادهشده در جهان آینده، برکت و امید مؤمنان. آن دو جاودان مقدس چون پاداش و نوید زندگی کمالیافته در تصور زرتشتی جایگاه زیبا و مهم خود را دارند؛ برکتهای دوگانهای که زندگی نیک و جهان کمالیافته را به کمال میرسانند.
نمادپردازی و معنا
هئوروتات و امرتات بیش از همه تجسم برکتهای دوگانهٔ زندگی کمالیافته، تمامیت و جاودانگی، هستند؛ بهروزی کامل و زندگی بیپایانی که زندگی نیک را به کمال میرسانند و کمال جهان نوساخته را توصیف میکنند. آنان چون تجسم این برکتها نمایندهٔ پاداش و امید پارسایاناند.
آنان همچنین تجسم عناصر زندگیبخشِ آبها و گیاهاناند؛ آبهای پاکی که میپالایند و شفا میدهند و گیاهان زندهای که خوراک میدهند و نو میکنند، نمادهایی برازنده از تمامیت و زندگی بیپایان. و در جفتبودن نزدیکشان، پیوند ژرف تمامیت و جاودانگی، کاملبودن و همیشگیبودنی که با هم حالت کمالیافته را توصیف میکنند، را مجسم میسازند. در همهٔ این جنبهها، هئوروتات و امرتات در شمار جاودانان مقدس زیبا و مهم سنت دینی ایرانیاند و تمامیت و جاودانگی و عناصر زندگیبخش و پاداش و نوید زندگی نیک را مجسم میکنند. آنان جاودانان مقدسِ تمامیت و جاودانگیاند، خواهران جداییناپذیری که برکتهای دوگانهٔ زندگی کمالیافته را میآورند و گروه بزرگ هفتگانهٔ اهورامزدا و جاودانان مقدس را در کنار اشه وهیشته و وهومن و سپنتا آرمیتی کامل میکنند. آنان از امیدبخشترین چهرههای میراث دینیای هستند که کردها با دیگر وارثان سنت ایرانی در آن شریکاند؛ برکت و نوید جهان کمالیافته.
هئوروتات، امرتات و کردها
هئوروتات و امرتات، همچون دیگر جاودانان مقدس و ایزدان سنت زرتشتی، به میراث مشترک کهن دینی و اسطورهای مردمان ایرانی تعلق دارند؛ سنتی که کردها چون مردمی ایرانی با فارسها و دیگر مردمان جهان ایرانی در آن شریکاند. تصور تمامیت و جاودانگی چون پاداش زندگی نیک بخشی از میراث ژرف معنوی سراسر منطقه است.
برای کردها، میراث دینی کهن ایرانی، از جمله تصور زرتشتی از تمامیت و جاودانگی و پاداش پارسایان، بخشی از پسزمینهٔ ژرف جهان فرهنگی و معنویشان است. ارزشها و امیدهایی که هئوروتات و امرتات مجسم میکنند، بهروزی و زندگی بیپایانی که زندگی نیک را به کمال میرسانند، و حرمت نهادن به آبها و گیاهان زندگیبخش، بخشی از میراث گستردهٔ معنوی مشترک در سراسر جهان ایرانیاند. صادقانه و دقیق است که هئوروتات و امرتات را بخشی از این میراث مشترک ایرانی و زرتشتی بدانیم، نه چهرههایی منحصراً کردی؛ آنان به سنت دینی مشترک کهن مردمان ایرانی تعلق دارند. کردها چون مردمی ایرانی با ریشههای کهن در این جهان، در کنار دیگر وارثان سنت ایرانی، در این میراث شریکاند که جاودانان مقدسِ تمامیت و جاودانگی بخشی از آن هستند. پس با معرفی هئوروتات و امرتات، چهرههایی از میراث مشترک کهن ایرانی را معرفی میکنیم که کردها وارث آناند؛ تجسم تمامیت و جاودانگی که از امیدبخشترین تصویرهای بینش دینیِ زیربنای سنتهای منطقهاند. امید به تمامیت و زندگی بیپایانی که آنان مجسم میکنند ارزشی با ژرفترین و فراگیرترین طنین است.
بحثها و برداشتهای نادرست
آیا هئوروتات و امرتات ایزدبانوانی جداگانهاند؟ خیر؛ در درک زرتشتی، آنان دو تن از امشاسپندان، جاودانان مقدسی هستند که نخستین تجلیات و آفریدههای خدای یگانه، اهورامزدا، به شمار میروند و سرور دانا از طریق آنان در جهان عمل میکند. بهتر است آنان را به جای ایزدبانوانی مستقل، وجهها و تجلیات یا صفات خدای یگانه بدانیم؛ تجسم تمامیت و جاودانگی که به اهورامزدا تعلق دارد و از او جاری میشود. این درک سرشت اساساً یکتاپرستانهٔ آیین را حفظ میکند که در آن جاودانان مقدس ابزارهای آفرینش و فرمانروایی و برکتبخشی خدای یگانهاند؛ در کارکردهایشان متمایز اما در امر الهی یگانه.
چرا همیشه با هم بررسی میشوند؟ هئوروتات و امرتات جفتاند، زیرا تمامیت و جاودانگی بهطور طبیعی به هم پیوستهاند و با هم حالت کمالیافته، زندگی کامل و سالم و بیپایان جهان کمالیافته، را توصیف میکنند. از کهنترین سرودها به بعد با هم نام برده و فراخوانده میشوند؛ چنان نزدیک و همپیمان که جفتی به شمار میروند، خواهران برکتهای دوگانه. جفتبودنشان پیوند ژرف بهروزی کامل و زندگی بیپایان را بازتاب میدهد؛ یکی دیگری را کامل میکند، چنانکه شایسته است با هم چون عطیههای دوگانهای بررسی شوند که زندگی نیک را به کمال میرسانند و پیشچشیدنی از فرشوکرتی، نوسازی، هستند.
آیا هئوروتات و امرتات چهرههایی مشخصاً کردیاند؟ خیر؛ همچون دیگر جاودانان مقدس به میراث مشترک کهن دینی ایرانی تعلق دارند؛ سنتی که کردها با فارسها و دیگر مردمان جهان ایرانی در آن شریکاند، نه چهرههایی منحصراً کردی. کردها چون مردمی ایرانی در کنار همسایگانشان در این میراث گسترده و کهن شریکاند که هئوروتات و امرتات بخشی از آن هستند.
موضوعات مرتبط
امشاسپندان: جاودانان مقدس که این دو از آناناند
اهورامزدا: سرور دانا، سرچشمهٔ تمامیت و جاودانگی
اشه وهیشته: جاودان مقدس راستی، همتای آنان
وهومن: جاودان مقدس اندیشهٔ نیک، همتای آنان
سپنتا آرمیتی: جاودان مقدس پارسایی و زمین، همتای آنان
آناهیتا: ایزد آبهای زندگیبخش
اشی: ایزد پاداش، نزدیک به پاداش پارسایان
فرشوکرتی: نوسازی، تمامیت و جاودانگی نهایی
پرسشهای متداول
هئوروتات و امرتات در آیین زرتشتی کیستند؟
هئوروتات و امرتات دو تن از امشاسپندان، جاودانان مقدسی هستند که نخستین تجلیات و آفریدههای اهورامزدا به شمار میروند. هئوروتات تجسم تمامیت و تندرستی و کمال و امرتات تجسم جاودانگی و زندگی بیپایان است. آنان جاودانان مقدس مؤنثاند که تقریباً همیشه چون دو خواهر با هم نام برده میشوند، دو عضو پایانیِ گروه بزرگ هفتگانهاند، بر آبها و گیاهان سرپرستی دارند و پاداش و برکتی هستند که به پارسایان بخشیده میشود.
نامهای هئوروتات و امرتات چه معنایی دارند؟
هئوروتات به معنای تمامیت و کاملبودن و کمال یا تندرستی است؛ حالت یکپارچه و سالم و کامل بودن. امرتات به معنای جاودانگی و بیمرگی یا زندگی بیپایان است. این دو بهطور طبیعی جفتاند، زیرا تمامیت و جاودانگی با هم حالت کمالیافته را توصیف میکنند. در صورتهای متأخر، نامهایشان به شکل هورداد یا خرداد و امورْداد یا امرداد ظاهر میشوند که تا امروز نام ماههایی در تقویم ایرانی باقی ماندهاند.
چرا هئوروتات و امرتات همیشه با هم نام برده میشوند؟
آنان جفتاند، زیرا تمامیت و جاودانگی بهطور طبیعی به هم پیوستهاند و با هم حالت کمالیافته، زندگی کامل و سالم و بیپایان جهان کمالیافته، را توصیف میکنند. از کهنترین سرودها به بعد با هم نام برده و فراخوانده میشوند؛ چنان نزدیک و همپیمان که جفتی به شمار میروند، خواهران برکتهای دوگانه. جفتبودنشان پیوند ژرف بهروزی کامل و زندگی بیپایان را بازتاب میدهد و یکی دیگری را کامل میکند.
هئوروتات و امرتات بر چه چیزهایی سرپرستی دارند؟
در میان امشاسپندان، هر یک با وجهی از آفرینش نیک پیوند دارد. هئوروتات، جاودان مقدسِ تمامیت، بر آبها سرپرستی دارد؛ عنصر پاک و زندگیبخشی که میپالاید و شفا میدهد و پایدار میدارد، نمادی برازنده از تندرستی و تمامیت. امرتات، جاودان مقدسِ جاودانگی، بر گیاهان سرپرستی دارد؛ چیزهای زنده و رویندهای که خوراک میدهند و پایدار میدارند و خود را نو میکنند، نمادی برازنده از زندگی بیپایان.
هئوروتات و امرتات چگونه پاداش پارسایاناند؟
در تصور زرتشتی، پارسایانی که در راستی و نیکی زندگی میکنند با تمامیت و جاودانگی پاداش میگیرند؛ برکتهای دوگانهای که هئوروتات و امرتات مجسم میکنند. اینها هم عطیهای در اکنوناند، بهروزی و امید مؤمنان، و هم پاداش نهایی، تمامیت کامل و زندگی بیپایان جهانی که در فرشوکرتی، نوسازی نهایی، به کمال میرسد؛ هنگامی که مرگ مغلوب و آفرینش برای همیشه به کمال بازگردانده میشود. آنان پیشچشیدن و نوید جهان کمالیافتهاند.
آیا هئوروتات و امرتات چهرههایی کردیاند؟
هئوروتات و امرتات به میراث مشترک کهن دینی زرتشتی و ایرانی تعلق دارند؛ سنتی که کردها با فارسها و دیگر مردمان جهان ایرانی در آن شریکاند، نه چهرههایی منحصراً کردی. کردها چون مردمی ایرانی با ریشههای کهن در این جهان، در کنار همسایگانشان در این میراث شریکاند که جاودانان مقدسِ تمامیت و جاودانگی بخشی از آن هستند. امید به تمامیت و زندگی بیپایانی که آنان مجسم میکنند ژرفترین و فراگیرترین طنین را دارد.
