Destpêk
Haurvatat û Ameretat du ji nemirên pîroz ên kevneşopiya zerdeştî û îranî ne: Ameşa Spentayên temamî û nemiriyê, ku hema herdem navên wan wek xwişk bi hev re tên gotin. Yek temamî, saxlemî û kamiliyê bi kesayetiyê dide ber çavan; ya din nemirî û jiyana bêdawî.
Di dîtina Ahûra Mazda, Xwediyê Zana, de Haurvatat û Ameretat du nemirên pîroz ên dawî yên koma mezin a heftan in. Ew xelat û bereketa ku ji durustan re tê dayîn in: temamî û nemiriya ku dibin tacê jiyana baş. Ew bi dorê serweriyê li av û nebatan dikin, hêmanên jiyanbexş ên cîhanê, û tama pêşwext a temamiya kamil û jiyana bêdawî ya cîhana nûkirî ya pêşerojê ne.
Wek nemirên pîroz û heyînên xwedayî yên din ên kevneşopiya zerdeştî, Haurvatat û Ameretat aîdî mîrata hevpar a kevnar a olî û mîtolojîk a gelên îranî ne; kevneşopiyek ku Kurd bi Farisan û gelên din ên cîhana îranî re parve dikin. Naskirina Haurvatat û Ameretat tê wateya hevdîtinê bi dîtina zerdeştî ya xelata jiyana baş re: temamî û nemiriya ku bereketa durustan û soza cîhana ku kamil dibe ne.
Naverok
Haurvatat û Ameretat kî ne?
Haurvatat û Ameretat du ji Ameşa Spentayan in: nemirên pîroz an heyînên xwedayî yên sûdbexş ên ku heyînên ewil ên ji Ahûra Mazda derketî û afirandeyên wî ne, û Xwediyê Zana bi wan di cîhanê de kar dike. Haurvatat kesayetîbûna temamî, saxlemî, kamilî û başiya jiyanê ye; Ameretat kesayetîbûna nemirî, nemirin û jiyana bêdawî ye. Her du nemirên pîroz ên mê ne û hema herdem navên wan bi hev re tên gotin. Ew ewqas bi hev re girêdayî ne ku cotek tên hesibandin: xwişkên temamî û nemiriyê. Ew duyên dawî yên koma mezin a heftan a Xwediyê Zana û nemirên pîroz in û bi dorê serweriyê li av û nebatan dikin, hêmanên jiyanbexş ên cîhanê. Berî her tiştî ew xelat û bereketa ku ji durustan re tê dayîn in: temamî û nemiriya ku dibin tacê jiyana baş û tama pêşwext a kamilî û jiyana bêdawî ya cîhana nûkirî ya pêşerojê ne. Haurvatat û Ameretat, wek nemirên pîroz ên temamî û nemiriyê, di nav hêzên dîtina zerdeştî de cihekî xweş û girîng digirin: bereket û soza jiyana baş.
Wateya navên wan
Navên Haurvatat û Ameretat her du bereketên ku temsîl dikin vedibêjin. Haurvatat temamî, temambûn, kamilî an saxlemî tê wateyê: rewşa temam, saxlem û tekûz bûnê. Ameretat nemirî, nemirin an jiyana bêdawî tê wateyê: rewşa nemirinê, jiyana herdemî.
Ev wate di navenda kesayetiya her du nemirên pîroz de ne; çimkî ew kesayetîbûnên temamî û nemiriyê ne, du bereketên mezin ên jiyana kamil. Temamiya Haurvatat temambûn, saxlemî û tenduristiya laş û hebûnê ye; başiya jiyanê ya kamil a ku nîşana rewşa baş û neherimandî ye. Nemiriya Ameretat nemirin û jiyana bêdawî ye ku hêvî û xelata dawî ya durustan e. Her du bi awayekî xwezayî cot in; çimkî temamî û nemirî bi hev re rewşa kamil, jiyana tekûz û bêdawî ya cîhana ku kamil dibe, vedibêjin. Di formên paşîn de navên wan wek Hordad an Xordad û Amûrdad an Amordad xuya dikin, ku heta îro jî navên mehan di salnameya îranî de ne. Bi vî awayî wateyên navên wan xwezayên wan ên bingehîn û sedema ku ew cot in eşkere dikin: nemirên pîroz ên temamî û nemiriyê, du bereketên ku bi hev re dibin tacê jiyana baş û kamiliya cîhana nûkirî vedibêjin. Têgihiştina wateya navên wan têgihiştina girîngiya wan e: kesayetîbûnên temamî û jiyana bêdawî ya ku xelata durustan û soza cîhana pêşerojê ne.
Xalên sereke
Haurvatat û Ameretat du ji Ameşa Spentayan, nemirên pîroz, in.
Haurvatat temamî, saxlemî û kamiliyê bi kesayetiyê dide ber çavan; Ameretat nemiriyê.
Hema herdem navên wan bi hev re wek xwişkên ji hev veneqetîn tên gotin.
Ew bi dorê serweriyê li av û nebatan dikin.
Ew xelat û bereketa ku ji durustan re tê dayîn in.
Ew tama pêşwext a kamilî û jiyana bêdawî ya cîhana nûkirî ne.
Agahiyên kurt
Nav: Haurvatat (temamî); Ameretat (nemirî)
Formên paşîn: Hordad / Xordad; Amûrdad / Amordad / Mordad
Xweza: Du ji Ameşa Spentayan, nemirên pîroz
Zayend: Nemirên pîroz ên mê
Haurvatat bi kesayetiyê dide ber çavan: Temamî, saxlemî, kamilî, başiya jiyanê
Ameretat bi kesayetiyê dide ber çavan: Nemirî, nemirin, jiyana bêdawî
Serweriyê li van dikin: Av (Haurvatat) û nebat (Ameretat)
Rol: Xelata durustan; tama pêşwext a nûkirinê
Dijber: Dêwên tîbûnê (Haurvatat) û birçîbûnê (Ameretat)
Mîrat: Kevneşopiya hevpar a olî û mîtolojîk a îranî
Xwişkên ji hev veneqetîn
Taybetiya herî cuda ya Haurvatat û Ameretat ev e ku hema herdem navên wan bi hev re tên gotin û ew bi hev re tên gazîkirin. Ew ewqas bi hev re girêdayî ne ku coteke ji hev veneqetîn pêk tînin: xwişkên temamî û nemiriyê.
Ji sirûdên herî kevnar, Gathayên pêxember, ve Haurvatat û Ameretat bi hev re ji nêz ve girêdayî ne û navên wan bi hev re tên gotin. Ev cotbûn di tevahiya kevneşopiyê de didome. Temamî û nemirî bi awayekî xwezayî bi hev ve girêdayî ne; çimkî bi hev re rewşa kamil vedibêjin: jiyana tekûz, saxlem û bêdawî ya cîhana ku kamil dibe. Ji ber vê yekê her du nemirên pîroz ên ku wan bi kesayetiyê didin ber çavan bi hev re tên hesibandin, cotek: xwişkên ku du bereketên bi hev re yên jiyana baş tînin. Ew duyên dawî yên koma mezin a heftan a Ahûra Mazda û nemirên pîroz in; pir caran navên wan di dawiya lîsteyê de tên gotin û bi hev re wek xelat û bereketa durustan tên gazîkirin. Ev cotbûna nêzîk têkiliya kûr a temamî û nemiriyê di dîtina zerdeştî de nîşan dide: başiya jiyanê ya kamil û jiyana bêdawî ya ku bi hev re dibin tacê jiyana baş û kamiliya cîhana nûkirî vedibêjin. Ji hev veneqetîna Haurvatat û Ameretat yek ji taybetiyên wan ên herî berçav e: her du nemirên pîroz ên ku cotek tên hesibandin, xwişkên temamî û nemiriyê, ku bi hev re wek du bereketên jiyana kamil tên binavkirin û gazîkirin. Guncaw û xweş e ku temamiya Haurvatat û nemiriya Ameretat bi hev re bibin yek; çimkî yek ya din temam dike û bi hev re bereket û soza jiyana baş û cîhana pêşerojê vedibêjin.
Temamî, saxlemî û av
Haurvatat, nemira pîroz a temamiyê, temambûn, saxlemî, kamilî û başiya jiyanê bi kesayetiyê dide ber çavan û serweriyê li avê dike: hêmana jiyanbexş a ku bi bereketa wê re têkildar e.
Temamiya ku Haurvatat temsîl dike rewşa temam, saxlem, tekûz û di saxlemiya kamil de bûnê ye: başiya laş û hebûnê ya ku nîşana rewşa baş û neherimandî û beşek ji xelata durustan e. Di nav Ameşa Spentayan de her yek bi aliyekî afirandina baş re têkildar e. Haurvatat bi avê re têkildar e: hêmana paqij û jiyanbexş a ku dişo, sax dike û jiyanê didomîne; nîşaneke guncaw a temamî, saxlemî û başiya jiyanê ya ku ew temsîl dike. Ava paqij û jiyanbexş bi awayekî xwezayî bi saxlemî û temamiyê re têkildar e, û ji ber vê yekê nemira pîroz a temamiyê serweriyê lê dike. Di kevneşopiyê de lênêrîn û paqijiya avê û rêzgirtina wê bi rêzgirtina Haurvatat re têkildar in. Dijberê wê, bi awayekî guncaw, dêwê tîbûnê ye; kêmasiya ku ava jiyanbexş wê çareser dike. Haurvatat, wek nemira pîroz a temamî, saxlemî û avê, bereketa başiya jiyanê ya kamil û hêmana paqij û jiyanbexş a ku jiyanê didomîne û sax dike temsîl dike: yek ji du bereketên jiyana kamil. Haurvatat wek kesayetîbûna temamiyê û parêzvana avê di nav nemirên pîroz de cihê xwe digire; bereketa saxlemî û temambûnê ya ku ji durustan re tê dayîn.
Nemirî û nebat
Ameretat, nemira pîroz a nemiriyê, nemirin û jiyana bêdawî bi kesayetiyê dide ber çavan û serweriyê li nebatan dike: hêmana zindî ya ku mezin dibe, jiyanê didomîne û bi bereketa wê re têkildar e.
Nemiriya ku Ameretat temsîl dike nemirin, jiyana herdemî û bêdawî ye; hêvî û xelata dawî ya durustan û nîşana cîhana kamil a pêşerojê, ku mirin tê de ji bo herdemê tê têkbirin. Di nav Ameşa Spentayan de Ameretat bi nebatan re têkildar e: tiştên zindî yên ku mezin dibin û jiyanê didomînin, ber û tov didin û xwe nû dikin; nîşaneke guncaw a jiyana bêdawî ya ku ew temsîl dike. Nebatên ku xwedî dikin, jiyanê didomînin û demsal bi demsal xwe nû dikin bi awayekî xwezayî bi jiyan û domandina wê re têkildar in. Ji ber vê yekê nemira pîroz a nemiriyê serweriyê li wan dike. Di kevneşopiyê de lênêrîna nebat û daran û rêzgirtina wan bi rêzgirtina Ameretat re têkildar in; ew her wiha bi nebata pîroz a nemiriyê ya kevneşopiyê re têkildar e. Dijberê wê, bi awayekî guncaw, dêwê birçîbûnê ye; kêmasiya ku nebatên ku jiyanê didomînin wê çareser dikin. Ameretat, wek nemira pîroz a nemirî û nebatan, bereketa jiyana bêdawî û hêmana zindî ya ku jiyanê didomîne, xwedî dike û nû dike temsîl dike: bereketa din ji her du bereketên jiyana kamil. Ameretat wek kesayetîbûna nemiriyê û parêzvana nebatan di nav nemirên pîroz de cihê xwe digire; bereketa jiyana nemir a ku ji durustan re tê dayîn û di cîhana pêşerojê de tê sozdayîn.
Xelata durustan
Haurvatat û Ameretat bi hev re, berî her tiştî, xelat û bereketa ku ji durustan re tê dayîn in: temamî û nemiriya ku dibin tacê jiyana baş û tama pêşwext a kamilî û jiyana bêdawî ya cîhana nûkirî ya pêşerojê ne.
Di dîtina zerdeştî de durustên ku di rastî û başiyê de dijîn bi temamî û nemiriyê tên xelatkirin: her du bereketên ku Haurvatat û Ameretat bi kesayetiyê didin ber çavan. Ew ji kesên ku di taybetiyên nemirên pîroz ên din de beşdar in û jiyana baş dijîn re tên dayîn. Ev bereket hem diyariyeke niha, başiya jiyanê û hêviya bawermendan, hem jî xelata dawî ne: temamiya kamil û jiyana bêdawî ya cîhana ku di Fraşokeretî, nûkirina dawî, de kamil dibe. Hingê mirin tê têkbirin û afirandin ji bo herdemê dîsa digihîje kamiliyê. Bi vê wateyê Haurvatat û Ameretat tama pêşwext û soza cîhana kamil in: temamî û nemiriya ku durust di nûkirina pêşerojê de bi awayekî temam dê kêfê jê bibînin. Ew bi xelata durustan piştî mirinê û bi bereketa dawî ya cîhana nûkirî re têkildar in: her du diyariyên ku dibin tacê jiyana baş. Ev rola xelata durustan girîngiya herî bilind a Haurvatat û Ameretat e: temamî û nemiriya ku ji başan re tê dayîn û di cîhana pêşerojê de tê sozdayîn, bereket û hêviya bawermendan. Her du nemirên pîroz wek xelat û soza jiyana kamil di dîtina zerdeştî de cihê xwe yê xweş û girîng digirin: her du bereketên ku dibin tacê jiyana baş û cîhana ku kamil dibe.
Sembolîzm û wate
Haurvatat û Ameretat berî her tiştî her du bereketên jiyana kamil temsîl dikin, temamî û nemirî: başiya jiyanê ya kamil û jiyana bêdawî ya ku dibin tacê jiyana baş û kamiliya cîhana nûkirî vedibêjin. Wek kesayetîbûnên van bereketan, ew xelat û hêviya durustan temsîl dikin.
Ew her wiha hêmanên jiyanbexş ên av û nebatan temsîl dikin: ava paqij a ku dişo û sax dike û nebatên zindî yên ku xwedî dikin û nû dikin, nîşanên guncaw ên temamî û jiyana bêdawî. Di cotbûna xwe ya nêzîk de jî ew têkiliya kûr a temamî û nemiriyê temsîl dikin: temambûn û herdemiya ku bi hev re rewşa kamil vedibêjin. Di van hemûyan de Haurvatat û Ameretat di nav nemirên pîroz ên xweş û girîng ên kevneşopiya olî ya îranî de ne. Ew temamî, nemirî, hêmanên jiyanbexş û xelat û soza jiyana baş temsîl dikin. Ew nemirên pîroz ên temamî û nemiriyê ne: xwişkên ji hev veneqetîn ên ku her du bereketên jiyana kamil tînin û koma mezin a heftan a Ahûra Mazda û nemirên pîroz li kêleka Aşa Vahîşta, Vohû Manah û Spenta Armaîtî temam dikin. Ew di nav kesayetiyên herî hêvîbexş ên mîrata olî ya ku Kurd bi mîratgirên din ên kevneşopiya îranî re parve dikin de ne: bereket û soza cîhana ku kamil dibe.
Haurvatat, Ameretat û Kurd
Haurvatat û Ameretat, wek nemirên pîroz û heyînên xwedayî yên din ên kevneşopiya zerdeştî, aîdî mîrata hevpar a kevnar a olî û mîtolojîk a gelên îranî ne. Kurd, wek gelekî îranî, vê kevneşopiyê bi Farisan û gelên din ên cîhana îranî re parve dikin. Dîtina temamî û nemiriyê wek xelata jiyana baş beşek ji mîrata kûr a ruhî ya tevahiya herêmê ye.
Ji bo Kurdan mîrata olî ya kevnar a îranî, di nav wê de dîtina zerdeştî ya temamî, nemirî û xelata durustan, beşek ji paşxaneya kûr a cîhana wan a çandî û ruhî ye. Nirx û hêviyên ku Haurvatat û Ameretat temsîl dikin, başiya jiyanê û jiyana bêdawî ya ku dibin tacê jiyana baş, û rêzgirtina ava jiyanbexş û nebatan beşên mîrata fireh a ruhî ya ku di cîhana îranî de tê parvekirin in. Têgihiştina Haurvatat û Ameretat wek beşek ji vê mîrata hevpar a îranî û zerdeştî, li şûna kesayetiyên bi tenê kurdî, rastgo û durust e; ew aîdî kevneşopiya hevpar a kevnar a olî ya gelên îranî ne. Kurd, wek gelekî îranî ku di vê cîhanê de rehên wan kevnar in, li kêleka mîratgirên din ên kevneşopiya îranî di vê mîrata ku nemirên pîroz ên temamî û nemiriyê beşek ji wê ne de hevpar in. Ji ber vê yekê, dema em Haurvatat û Ameretat didin nasîn, em kesayetiyan ji mîrata hevpar a kevnar a îranî didin nasîn ku Kurd mîratgirên wê ne: kesayetîbûnên temamî û nemiriyê yên ku di nav wêneyên herî hêvîbexş ên dîtina olî ya ku di bin bingeha kevneşopiyên herêmê de ye de ne. Hêviya temamî û jiyana bêdawî ya ku ew temsîl dikin nirxekî bi dengvedana herî kûr û gerdûnî ye.
Nîqaş û têgihiştinên şaş
Ma Haurvatat û Ameretat heyînên xwedayî yên mê û serbixwe ne? Na; di têgihiştina zerdeştî de ew du ji Ameşa Spentayan in: nemirên pîroz ên ku heyînên ewil ên ji Xwedayê yekane, Ahûra Mazda, derketî û afirandeyên wî ne, û Xwediyê Zana bi wan di cîhanê de kar dike. Baştir e ew wek aliyên Xwedayê yekane, heyînên ji wî derketî an taybetiyên wî bên têgihiştin, ne wek heyînên xwedayî yên mê û serbixwe; kesayetîbûnên temamî û nemiriya ku aîdî Ahûra Mazda ne û ji wî derdikevin. Ev têgihiştin xwezaya bingehîn a yekxwedaperest a baweriyê diparêze; tê de nemirên pîroz rêyên ku Xwedayê yekane bi wan diafirîne, birêve dibe û bereketê dide ne, di erkên xwe de cuda lê di xwedayetiyê de yek in.
Çima herdem bi hev re tên şîrovekirin? Haurvatat û Ameretat cot in ji ber ku temamî û nemirî bi awayekî xwezayî bi hev ve girêdayî ne. Ew bi hev re rewşa kamil, jiyana tekûz, saxlem û bêdawî ya cîhana ku kamil dibe, vedibêjin. Ji sirûdên herî kevnar ve navên wan bi hev re tên gotin û ew bi hev re tên gazîkirin. Ew ewqas bi hev re girêdayî ne ku cotek tên hesibandin: xwişkên her du bereketan. Cotbûna wan têkiliya kûr a başiya jiyanê ya kamil û jiyana bêdawî nîşan dide; yek ya din temam dike. Ji ber vê yekê bi awayekî guncaw bi hev re wek du diyariyên ku dibin tacê jiyana baş û tama pêşwext a Fraşokeretî, nûkirinê, tên şîrovekirin.
Ma Haurvatat û Ameretat kesayetiyên taybet ên kurdî ne? Na; wek nemirên pîroz ên din, ew aîdî mîrata hevpar a kevnar a olî ya îranî ne. Ev kevneşopiyek e ku Kurd bi Farisan û gelên din ên cîhana îranî re parve dikin, ne kesayetiyên bi tenê kurdî ne. Kurd, wek gelekî îranî, li kêleka cîranên xwe di vê mîrata fireh û kevnar a ku Haurvatat û Ameretat beşek ji wê ne de hevpar in.
Mijarên têkildar
Ameşa Spenta: nemirên pîroz, ku ev her du ji wan in
Ahûra Mazda: Xwediyê Zana, çavkaniya temamî û nemiriyê
Aşa Vahîşta: nemirê pîroz ê rastiyê, hevparê wan
Vohû Manah: nemirê pîroz ê Hişê Baş, hevparê wan
Spenta Armaîtî: nemira pîroz a dilsoziyê û zeviyê, hevpara wan
Anahîta: yazataya ava jiyanbexş
Aşî: yazataya xelatê, nêzî xelata durustan
Fraşokeretî: nûkirin, temamî û nemiriya dawî
Pirsên pir tên pirsîn
Di zerdeştiyê de Haurvatat û Ameretat kî ne?
Haurvatat û Ameretat du ji Ameşa Spentayan in: nemirên pîroz ên ku heyînên ewil ên ji Ahûra Mazda derketî û afirandeyên wî ne. Haurvatat temamî, saxlemî û kamiliyê bi kesayetiyê dide ber çavan; Ameretat nemirî û jiyana bêdawî. Ew nemirên pîroz ên mê ne ku hema herdem navên wan wek xwişk bi hev re tên gotin. Ew duyên dawî yên koma mezin a heftan in, serweriyê li av û nebatan dikin û xelat û bereketa ku ji durustan re tê dayîn in.
Navên Haurvatat û Ameretat çi tên wateyê?
Haurvatat temamî, temambûn, kamilî an saxlemî tê wateyê: rewşa temam, saxlem û tekûz bûnê. Ameretat nemirî, nemirin an jiyana bêdawî tê wateyê. Her du bi awayekî xwezayî cot in; çimkî temamî û nemirî bi hev re rewşa kamil vedibêjin. Di formên paşîn de navên wan wek Hordad an Xordad û Amûrdad an Amordad xuya dikin, ku heta îro jî navên mehan di salnameya îranî de ne.
Çima navên Haurvatat û Ameretat herdem bi hev re tên gotin?
Ew cot in ji ber ku temamî û nemirî bi awayekî xwezayî bi hev ve girêdayî ne. Ew bi hev re rewşa kamil, jiyana tekûz, saxlem û bêdawî ya cîhana ku kamil dibe, vedibêjin. Ji sirûdên herî kevnar ve navên wan bi hev re tên gotin û ew bi hev re tên gazîkirin. Ew ewqas bi hev re girêdayî ne ku cotek tên hesibandin: xwişkên her du bereketan. Cotbûna wan têkiliya kûr a başiya jiyanê ya kamil û jiyana bêdawî nîşan dide; yek ya din temam dike.
Haurvatat û Ameretat serweriyê li çi dikin?
Di nav Ameşa Spentayan de her yek bi aliyekî afirandina baş re têkildar e. Haurvatat, nemira pîroz a temamiyê, serweriyê li avê dike: hêmana paqij û jiyanbexş a ku dişo, sax dike û jiyanê didomîne, nîşaneke guncaw a saxlemî û temamiyê. Ameretat, nemira pîroz a nemiriyê, serweriyê li nebatan dike: tiştên zindî yên ku mezin dibin û xwedî dikin, jiyanê didomînin û xwe nû dikin, nîşaneke guncaw a jiyana bêdawî.
Haurvatat û Ameretat çawa xelata durustan in?
Di dîtina zerdeştî de durustên ku di rastî û başiyê de dijîn bi temamî û nemiriyê tên xelatkirin: her du bereketên ku Haurvatat û Ameretat bi kesayetiyê didin ber çavan. Ev hem diyariyeke niha, başiya jiyanê û hêviya bawermendan, hem jî xelata dawî ne: temamiya kamil û jiyana bêdawî ya cîhana ku di Fraşokeretî, nûkirina dawî, de kamil dibe. Hingê mirin tê têkbirin û afirandin ji bo herdemê dîsa digihîje kamiliyê. Ew tama pêşwext û soza cîhana kamil in.
Ma Haurvatat û Ameretat kesayetiyên kurdî ne?
Haurvatat û Ameretat aîdî mîrata hevpar a kevnar a olî ya zerdeştî û îranî ne; kevneşopiyek ku Kurd bi Farisan û gelên din ên cîhana îranî re parve dikin, ne kesayetiyên bi tenê kurdî ne. Kurd, wek gelekî îranî ku di vê cîhanê de rehên wan kevnar in, li kêleka cîranên xwe di vê mîrata ku nemirên pîroz ên temamî û nemiriyê beşek ji wê ne de hevpar in. Hêviya temamî û jiyana bêdawî ya ku ew temsîl dikin bi awayekî herî kûr û gerdûnî deng vedide.
Çavkanî û xwendina bêtir
Haurvatat - Ansîklopediya Brîtanîka
Ameretat - Ansîklopediya Brîtanîka
Kurdish-History.com: Ameşa Spenta
Kurdish-History.com: Ahûra Mazda