Destpêk
Vohû Manah di nav nemirên pîroz ên herî mezin û herî hezkirî yên kevneşopiya zerdeştî û îranî de ye: Ameşa Spenta yê Hişê Baş, kesayetîbûna ramana baş, mebesta baş û zanîna xwedayî û ronahiya ku bawermend bi wan rastiyê nas dikin.
Di dîtina Ahûra Mazda, Xwediyê Zana, de Vohû Manah, Hişê Baş, yek ji du nemirên pîroz ên herî mezin e. Pir caran navê wî di nav wan de ewil tê gotin û li destê rastê Xwediyê Zana radiweste. Li gor kevneşopiyê Vohû Manah e ku rêberiya ruhê pêxember Zerdeşt ber bi pêş textê ezmanî ve kir û pêşwaziya ruhên bextewar dike. Di cîhanê de Hişê Baş serweriyê li ajalên afirandî, bi taybetî dewarên ga, dike.
Wek nemirên pîroz û heyînên xwedayî yên din ên kevneşopiya zerdeştî, Vohû Manah aîdî mîrata hevpar a kevnar a olî û mîtolojîk a gelên îranî ye; kevneşopiyek ku Kurd bi Farisan û gelên din ên cîhana îranî re parve dikin. Naskirina Vohû Manah tê wateya hevdîtinê bi yek ji prensîbên herî kûr ên dîtina zerdeştî re: Hişê Baş ê ku bawermend bi wî rastiyê nas dikin û zanîna xwedayî ya ku bingeha jiyana baş e.
Naverok
Yê ewil di nav nemirên pîroz de
Vohû Manah kî ye?
Vohû Manah, bi wateya hişê baş an mebesta baş, yek ji Ameşa Spentayan e: nemirên pîroz an heyînên xwedayî yên sûdbexş ên ku heyînên ewil ên ji Ahûra Mazda derketî û afirandeyên wî ne, û Xwediyê Zana bi wan di cîhanê de kar dike. Vohû Manah Hişê Baş, ramana baş, mebesta baş û zanîn, ronahî û evîna xwedayî bi kesayetiyê dide ber çavan; bawermend bi wan xwedayetiyê nas dikin û nêzî wê dibin. Ew di nav nemirên pîroz ên herî mezin de tê hesibandin, pir caran navê wî di lîsteyê de ewil tê gotin û li destê rastê Xwediyê Zana radiweste. Di sirûdên herî kevnar de ew, bi Aşa Vahîşta, rastiyê, re hema ji her kesê din zêdetir tê binavkirin. Li gor kevneşopiyê Vohû Manah e ku rêberiya ruhê pêxember Zerdeşt ber bi pêş textê ezmanî ve kir û di bihuştê de pêşwaziya ruhên bextewar dike. Di cîhanê de ew serweriyê li ajalên afirandî, bi taybetî dewarên ga, dike. Dijberê wî yê mezin dêwê Hişê Xerab e. Wek nemirê pîroz ê Hişê Baş, Vohû Manah di nav heyînên xwedayî yên herî pêş û herî hezkirî yên dîtina zerdeştî de radiweste.
Wateya nav
Navê Vohû Manah ji du beşan pêk tê: vohu, bi wateya baş, û manah, bi wateya hiş, raman an mebest. Nav bi hev re hişê baş, ramana baş an mebesta baş tê wateyê: rewşa baş û rast birêkûpêk a hişê ku berê xwe ber bi rastî û başiyê ve dide.
Ev wate di navenda kesayetiya Vohû Manah de ye; çimkî ew kesayetîbûna Hişê Baş e: prensîba xwedayî ya ramana baş, mebesta rast, zanîn û fêhma ku mirov dikare bi wan rastiyê nas bike û başiyê hilbijêre û bike. Hişê Baş ji aqil bi tenê wêdetir e; ew tevahiya helwesta hişê ku berê xwe ber bi başiyê ve daye ye. Ew têgihiştina zelal, fêhma rast, niyeta baş û hezkirina rastiyê dihewîne. Hişê Baş e ku mirov dikare bi wî erkên xwe, çi îbadeta Xwediyê Zana çi lênêrîna afirandina baş, pêk bîne û naskirina pîroziyê û hilbijartina rastiyê mimkun dike. Di formên paşîn de nav wek Wehmen an Behmen xuya dike, ku heta îro jî di cîhana îranî de nav e. Wateya navê Vohû Manah, Hişê Baş, bi vî awayî xwezaya wî ya bingehîn eşkere dike: nemirê pîroz ê ku ramana baş û zanîna xwedayî bi kesayetiyê dide ber çavan, hişê rast birêkûpêk ê ku başiyê nas dike û hilbijêre. Pêşxistina Hişê Baş, ramanîna rast û berê xwe dana hiş ber bi rastiyê ve, beşdarî di taybetiya ku Vohû Manah temsîl dike de ye.
Xalên sereke
Vohû Manah hişê baş, ramana baş an mebesta baş tê wateyê.
Ew yek ji Ameşa Spentayan e û di nav wan ên herî mezin de ye.
Ew ramana baş, zanîna xwedayî, ronahî û evînê bi kesayetiyê dide ber çavan.
Li gor kevneşopiyê wî rêberiya ruhê Zerdeşt ber bi pêş textê ezmanî ve kir.
Ew serweriyê li ajalên afirandî, bi taybetî dewarên ga, dike.
Dijberê wî dêwê Hişê Xerab e.
Agahiyên kurt
Nav: Vohû Manah (hişê baş / mebesta baş); paşê Wehmen, Behmen
Wate: Hişê baş, ramana baş, mebesta baş
Xweza: Yek ji Ameşa Spentayan, nemirên pîroz
Pile: Di nav ên herî mezin de; pir caran navê wî ewil tê gotin, li destê rastê Xwediyê Zana
Bi kesayetiyê dide ber çavan: Ramana baş, zanîna xwedayî, ronahî, evîn
Di kevneşopiyê de: Rêberiya ruhê Zerdeşt ber bi textê ezmanî ve kir
Serweriyê li van dike: Ajalên afirandî, bi taybetî dewarên ga
Dijber: Dêwê Hişê Xerab (Aka Manah)
Di salnameyê de: Roja duyemîn û meha yazdehemîn (Behmen)
Mîrat: Kevneşopiya hevpar a olî û mîtolojîk a îranî
Yê ewil di nav nemirên pîroz de
Vohû Manah di nav Ameşa Spentayan de cihekî di pileya ewil de digire. Pir caran navê wî di lîsteya asayî ya nemirên pîroz de ewil tê gotin û ew wek yê ku li destê rastê Ahûra Mazda radiweste tê vegotin.
Di nav nemirên pîroz de Vohû Manah, Hişê Baş, û Aşa Vahîşta, rastî, ji hemûyên din pir girîngtir tên hesibandin. Ev her du di Gathayan, sirûdên herî kevnar ên kevneşopiyê, de herî pir tên binavkirin û li wir bi Xwediyê Zana re hema wek celebek sêyeka xwedayî xuya dikin. Navê Vohû Manah pir caran di nav nemirên pîroz de ewil tê gotin; ew yê ewil ê heyînên ji Xwediyê Zana derketî ye ku Xwediyê Zana bi wan kar dike. Ew wek heyînek li mala Ahûra Mazda, bi ruhên rastgoyan re, tê nîşandan. Ev cihê pêşîn girîngiya navendî ya Hişê Baş di dîtina zerdeştî de nîşan dide; çimkî mirov bi Hişê Baş rastiyê nas dike, pîroziyê nas dike û başiyê hilbijêre. Ji ber vê yekê Hişê Baş, bi wateyekê, deriyê tevahiya jiyana olî ye. Vohû Manah, wek yê ewil di nav nemirên pîroz de û yê ku li destê rastê Xwediyê Zana radiweste, cihekî bi rêzdarî û girîngiya herî mezin digire: Hişê Baş ê ku di nav prensîbên xwedayî yên ku Xwedayê yekane bi wan diafirîne û birêve dibe de yê herî pêş e. Ev cihê pêşîn girîngiya Vohû Manah di dîtina zerdeştî de piştrast dike: Hişê Baş ê ku di nav nemirên pîroz ên herî mezin de tê hesibandin û heyîna ewil a ji Xwediyê Zana derketî ye. Rêz bi awayê herî temam ji Vohû Manah wek yê ewil di nav nemirên pîroz de tê girtin: yê herî pêş ê prensîbên xwedayî yên afirandina baş.
Hişê Baş û zanîna xwedayî
Wateya bingehîn a Vohû Manah Hişê Baş û zanîna xwedayî ye: prensîba ramana baş, ronahî û fêhma ku bawermend bi wan rastiyê nas dikin û xwedayetiyê nas dikin û nêzî wê dibin.
Di dîtina zerdeştî de Hişê Baş zanîn, ronahî û evîna xwedayî ya ku Xwediyê Zana dide kesên ku berê xwe ber bi rastiyê ve didin e. Ew diyariya têgihiştina zelal û fêhma rast e ku mirov bi wê pîroziya Ahûra Mazda nas dike û başiyê ji tiştên din cuda dike. Bawermend bi Hişê Baş dikarin rastiyê nas bikin, di navbera başî û xerabiyê de hilbijartina rast bikin û jiyana baş bijîn. Bi vî awayî Hişê Baş bingeha hundirîn a ramana rast, peyva rast û kiryara rast e. Hişê Baş hem diyariyeke xwedayî hem jî taybetiyeke ku divê bê pêşxistin e; çimkî Xwediyê Zana zanînê dide bawermendan û ji bawermendan tê xwestin ku Hişê Baş di hundirê xwe de pêş bixin, bi evîn û ramana rast wî di jiyana xwe de bicih bikin. Ramanîn bi Hişê Baş beşdarî di zanîna xwedayî de û nêzîkbûna rastî û xwedayetiyê ye. Ev rola Hişê Baş û zanîna xwedayî dilê girîngiya Vohû Manah e: nemirê pîroz ê ku ronahî û fêhma ku bawermend bi wan rastiyê nas dikin û başiyê hilbijêrin bi kesayetiyê dide ber çavan. Vohû Manah, wek Hişê Baş û zanîna xwedayî, prensîba ramana rast û fêhmê ye ku deriyê tevahiya jiyana baş û rêya ku bawermend bi wê xwedayetiyê nas dikin û jê hez dikin e.
Rêberê ruhê pêxember
Di nav kevneşopiyên herî xweş ên derbarê Vohû Manah de ev heye: Hişê Baş bû ku rêberiya ruhê pêxember Zerdeşt ber bi pêş textê ezmanî ve kir û ew bir huzûra Xwediyê Zana.
Li gor kevneşopiyê, dema pêxember wehya xwe wergirt, Vohû Manah, Hişê Baş, hat cem wî û ruhê wî bir huzûra Ahûra Mazda, da ku pêxember rastî û hînkirina ku diviya ew ji cîhanê re bîne werbigire. Ev rola rêberiya ruhê pêxember guncaw û kûr e; çimkî mirov bi Hişê Baş xwedayetiyê nas dike. Ji ber vê yekê Hişê Baş e ku pêxember bixwe dibe huzûra Xwediyê Zana û ber bi wergirtina wehyê ve. Her wiha tê gotin ku Vohû Manah di bihuştê de pêşwaziya ruhên bextewar û durust dike û wan di mala ramana baş de qebûl dike; ev navekî din ê cîhana ezmanî ye. Bi vî awayî Hişê Baş rêber û pêşwaziyêkerê ruhan e; ew pêxember dibe huzûra xwedayî û durustan di bihuştê de qebûl dike. Ev rola xweş a rêberiya ruhê pêxember û pêşwaziya bextewaran yek ji aliyên herî girîng ên Vohû Manah e: Hişê Baş ê ku ruhan dibe ber bi xwedayetiyê û mala ramana baş ve. Ew vê rastiyê vedibêje ku mirov bi Hişê Baş digihîje xwedayetiyê; Hişê Baş rêberê ruhê mirov ber bi rastiyê û huzûra Xwediyê Zana ve ye. Vohû Manah wek rêberê ruhê pêxember di kevneşopiyê de cihekî hezkirî û navendî digire.
Parêzvanê ajalên afirandî
Di nîzama afirandina baş de her yek ji nemirên pîroz bi aliyekî cîhanê re têkildar e. Vohû Manah bi ajalên afirandî, bi taybetî dewarên ga, re têkildar e: heyînên sûdbexş ên ku ji bo jiyana gel pir girîng in.
Vohû Manah, Hişê Baş, serweriyê li ajalên afirandî dike û wan diparêze. Bi taybetî dewarên ga, ajalên baş û bi feyde yên ku di kozmolojiyê de ji cewherê paqijkirî yê Gayê Destpêkê derketin û ji bo jiyan û debara mirovan pir girîng in. Di dîtina zerdeştî de lênêrîna dewarên ga û başiya jiyana ajalan ên sûdbexş erkekî pîroz e; Vohû Manah e ku li ser ajalên afirandî çavdêriyê dike û lênêrîna dewarên ga bi taybetî aîdî wî ye. Di vê rolê de Hişê Baş bi başiya jiyana ajalan re têkildar e, û heyîna xwedayî ya Hîvê, Mah, di lênêrîna cîhana ajalan de wek hevkar xizmetê dike. Têkiliya Hişê Baş bi ajalan re girîngiya ku zerdeştî didin muameleya rast û başiya jiyana heyînên sûdbexş nîşan dide. Ev xem bi Hişê Baş ve girêdayî ye ku bawermendan ber bi lênêrîna rast a afirandeyan ve dibe. Vohû Manah, wek parêzvanê ajalên afirandî û bi taybetî dewarên ga, bi başiya jiyana ajalan û erkê pîroz ê lênêrîna wan re têkildar e: Hişê Baş ê ku li ser cîhana ajalan çavdêriyê dike û bawermendan ber bi muameleya rast û dilovan a wan ve dibe. Ev rola parêzvaniya ajalan aliyekî girîng ê Vohû Manah e û nemirê pîroz ê Hişê Baş bi lênêrîn û başiya jiyana ajalan ên sûdbexş ên afirandî ve girê dide.
Sembolîzm û wate
Vohû Manah berî her tiştî prensîba Hişê Baş, ramana baş û zanîna xwedayî temsîl dike: ronahî û fêhma rast a ku bawermend bi wan rastiyê nas dikin û başiyê hilbijêrin. Wek kesayetîbûna Hişê Baş, ew baweriya navendî ya ku ramana rast bingeha jiyana baş û deriyê xwedayetiyê ye temsîl dike.
Vohû Manah her wiha zanîn û evîna xwedayî ya ku Xwediyê Zana dide û ji bawermendan tê xwestin ku pêş bixin temsîl dike: diyariya û taybetiya Hişê Baş a ku ruh ber bi rastiyê ve dikişîne. Wek rêberê ruhê pêxember û parêzvanê ajalên afirandî jî, ew rola Hişê Baş di birina ruhan ber bi xwedayetiyê ve û di berê xwe dana bawermendan ber bi lênêrîna rast a afirandina baş ve temsîl dike. Di van hemûyan de Vohû Manah di nav nemirên pîroz ên herî mezin û herî hezkirî yên kevneşopiya olî ya îranî de ye; ew Hişê Baş, zanîna xwedayî, rêberiya ruh û lênêrîna afirandeyan temsîl dike. Ew nemirê pîroz ê Hişê Baş, kesayetîbûna ramana baş û zanîna xwedayî ye; di sirûdên herî kevnar de bi Aşa Vahîşta, rastiyê, re tê dîtin, yek ji prensîbên herî kûr û navendî yên mîrata olî ya ku Kurd bi mîratgirên din ên kevneşopiya îranî re parve dikin. Di dîtina zerdeştî de Hişê Baş ê ku başiyê nas dike û hilbijêre bingeha jiyana baş bixwe û rêya ku bawermend bi wê digihîjin xwedayetiyê ye.
Vohû Manah û Kurd
Vohû Manah, wek nemirên pîroz û heyînên xwedayî yên din ên kevneşopiya zerdeştî, aîdî mîrata hevpar a kevnar a olî û mîtolojîk a gelên îranî ye. Kurd, wek gelekî îranî, vê kevneşopiyê bi Farisan û gelên din ên cîhana îranî re parve dikin. Prensîba Hişê Baş û ramana rast beşek ji mîrata kûr a exlaqî û ruhî ya tevahiya herêmê ye.
Ji bo Kurdan mîrata olî ya kevnar a îranî, di nav wê de dîtina zerdeştî ya Hişê Baş û zanîna xwedayî, beşek ji paşxaneya kûr a cîhana wan a çandî û ruhî ye. Nirxê ku Vohû Manah temsîl dike, baweriya ku ramana rast û Hişê Baş bingeha jiyana baş in, û îdeala sêalî ya ramanên baş, peyvên baş û kiryarên baş a ku jê derdikeve, beşên mîrata fireh a exlaqî û olî ya ku di cîhana îranî de tê parvekirin in. Têgihiştina Vohû Manah û prensîba Hişê Baş wek beşek ji vê mîrata hevpar a îranî û zerdeştî, li şûna tiştên bi tenê kurdî, rastgo û durust e; çimkî ew aîdî kevneşopiya hevpar a kevnar a olî ya gelên îranî ye. Kurd, wek gelekî îranî ku di vê cîhanê de rehên wan kevnar in, li kêleka mîratgirên din ên kevneşopiya îranî di vê mîrata ku nemirê pîroz ê Hişê Baş beşek ji wê ye de hevpar in. Ji ber vê yekê, dema em Vohû Manah didin nasîn, em kesayetiyekê ji mîrata hevpar a kevnar a îranî didin nasîn ku Kurd mîratgirên wê ne: kesayetîbûna Hişê Baş û zanîna xwedayî ya ku di nav prensîbên herî kûr ên dîtina olî ya di bin bingeha kevneşopiyên herêmê de ye de ye. Rêzgirtina ramana rast û Hişê Baş ê ku Vohû Manah temsîl dike nirxekî bi dengvedana herî kûr û gerdûnî ye.
Nîqaş û têgihiştinên şaş
Ma Vohû Manah xwedayekî serbixwe ye? Na; di têgihiştina zerdeştî de Vohû Manah yek ji Ameşa Spentayan e: nemirên pîroz ên ku heyînên ewil ên ji Xwedayê yekane, Ahûra Mazda, derketî û afirandeyên wî ne, û Xwediyê Zana bi wan di cîhanê de kar dike. Baştir e ew wek aliyek, heyîneke ji Xwedayê yekane derketî an taybetiyeke wî bê têgihiştin, ne wek heyîneke xwedayî ya serbixwe; kesayetîbûna Hişê Baş û zanîna xwedayî ya ku ji Ahûra Mazda derdikeve û aîdî wî ye. Hişê Baş, bi wateyekê, hişê Afirîner û zanîna ku ew dide ye. Ev têgihiştin xwezaya bingehîn a yekxwedaperest a baweriyê diparêze; tê de nemirên pîroz rêyên ku Xwedayê yekane bi wan diafirîne û birêve dibe ne, di erkên xwe de cuda lê di xwedayetiyê de yek in.
Ma Hişê Baş bi tenê aqilê mirov e? Hişê Baş ji aqil an jîrî bi tenê dewlemendtir e; ew tevahiya helwesta hişê ku berê xwe ber bi başiyê ve daye ye. Ew têgihiştina zelal, fêhma rast, niyeta baş, zanîn û hezkirina rastiyê dihewîne. Ew rewşa baş û rast birêkûpêk a hiş e ku mirov dikare bi wê rastiyê nas bike, başiyê hilbijêre û erkên xwe pêk bîne. Ew hem diyariyeke xwedayî hem jî taybetiyeke ku divê bê pêşxistin e. Dijberê wî bi tenê nezanî nîne, lê Hişê Xerab e: helwesta ku berê xwe ber bi derew û şaşiyê ve daye. Ji ber vê yekê Hişê Baş prensîbeke exlaqî û ruhî ye, ne bi tenê aqilî ye; hişê rast birêkûpêk ê ku başiyê nas dike û jê hez dike ye.
Ma Vohû Manah kesayetiyeke taybet a kurdî ye? Na; wek nemirên pîroz ên din, ew aîdî mîrata hevpar a kevnar a olî ya îranî ye. Ev kevneşopiyek e ku Kurd bi Farisan û gelên din ên cîhana îranî re parve dikin, ne kesayetiyeke bi tenê kurdî ye. Kurd, wek gelekî îranî, li kêleka cîranên xwe di vê mîrata fireh û kevnar a ku Vohû Manah û prensîba Hişê Baş beşek ji wê ne de hevpar in.
Mijarên têkildar
Ameşa Spenta: nemirên pîroz, ku Vohû Manah yek ji wan e
Ahûra Mazda: Xwediyê Zana, çavkaniya Hişê Baş û zanînê
Aşa Vahîşta: nemirê pîroz ê rastiyê, ku bi Hişê Baş re cot e
Spenta Armaîtî: nemira pîroz a dilsoziyê û zeviyê
Zerdeşt: pêxemberê ku Hişê Baş rêberiya ruhê wî kir
Ehrîmen: ruhê xerab, çavkaniya Hişê Xerab
Gayê Destpêkê: çavkaniya dewarên ga yên ku Hişê Baş diparêze
Mah: Hîv, hevkar di lênêrîna ajalan de
Pirsên pir tên pirsîn
Di zerdeştiyê de Vohû Manah kî ye?
Vohû Manah, bi wateya hişê baş an mebesta baş, yek ji Ameşa Spentayan e: nemirên pîroz ên ku heyînên ewil ên ji Ahûra Mazda derketî û afirandeyên wî ne. Ew Hişê Baş, ramana baş û zanîna xwedayî bi kesayetiyê dide ber çavan; bawermend bi wan rastiyê nas dikin û başiyê hilbijêrin. Ew di nav nemirên pîroz ên herî mezin de ye, pir caran navê wî ewil tê gotin û li destê rastê Xwediyê Zana radiweste. Wî rêberiya ruhê Zerdeşt ber bi ezmanan ve kir û serweriyê li ajalên afirandî dike.
Navê Vohû Manah çi tê wateyê?
Nav vohu, bi wateya baş, bi manah, bi wateya hiş, raman an mebest, re dike yek. Bi vî awayî hişê baş, ramana baş an mebesta baş tê wateyê. Ew rewşa baş û rast birêkûpêk a hişê ku berê xwe ber bi rastî û başiyê ve dide nîşan dide. Ew ji aqil bi tenê wêdetir e û têgihiştina zelal, fêhma rast, niyeta baş û hezkirina rastiyê dihewîne. Di formên paşîn de nav wek Wehmen an Behmen xuya dike, ku di cîhana îranî de hê jî tê bikaranîn.
Vohû Manah çawa rêberiya Zerdeşt kir?
Li gor kevneşopiyê, dema pêxember Zerdeşt wehya xwe wergirt, Vohû Manah, Hişê Baş, hat cem wî û ruhê wî bir huzûra Ahûra Mazda, da ku ew rastî û hînkirina ku diviya ew ji cîhanê re bîne werbigire. Ev rol guncaw e; çimkî mirov bi Hişê Baş xwedayetiyê nas dike. Her wiha tê gotin ku Vohû Manah ruhên bextewar di bihuştê, mala ramana baş, de pêşwazî dike.
Çima Vohû Manah dewarên ga diparêze?
Di nav Ameşa Spentayan de her yek bi aliyekî afirandina baş re têkildar e. Vohû Manah bi ajalên afirandî, bi taybetî dewarên ga, re têkildar e: ajalên sûdbexş ên ku ji bo jiyana mirovan pir girîng in û di kozmolojiyê de ji cewherê paqijkirî yê Gayê Destpêkê derketin. Di dîtina zerdeştî de lênêrîna dewarên ga û başiya jiyana ajalan erkekî pîroz e. Hişê Baş ê ku bawermendan ber bi lênêrîna rast a afirandeyan ve dibe li ser cîhana ajalan çavdêriyê dike.
Vohû Manah di nav nemirên pîroz de çiqas girîng e?
Vohû Manah di nav Ameşa Spentayên herî mezin de ye. Ew bi Aşa Vahîşta, rastiyê, re ji hemûyên din pir girîngtir tê hesibandin. Ev her du di Gathayan de herî pir tên binavkirin û li wir bi Ahûra Mazda re hema wek sêyeke xwedayî xuya dikin. Navê Vohû Manah pir caran di lîsteya nemirên pîroz de ewil tê gotin û ew li destê rastê Xwediyê Zana tê nîşandan. Ev girîngiya navendî ya Hişê Baş wek deriyê naskirina rastiyê û hilbijartina başiyê nîşan dide.
Ma Vohû Manah kesayetiyeke kurdî ye?
Vohû Manah aîdî mîrata hevpar a kevnar a olî ya zerdeştî û îranî ye; kevneşopiyek ku Kurd bi Farisan û gelên din ên cîhana îranî re parve dikin, ne kesayetiyeke bi tenê kurdî ye. Kurd, wek gelekî îranî ku di vê cîhanê de rehên wan kevnar in, li kêleka cîranên xwe di vê mîrata ku nemirê pîroz ê Hişê Baş beşek ji wê ye de hevpar in. Rêzgirtina ramana rast û Hişê Baş ê ku ew temsîl dike bi awayekî herî kûr û gerdûnî deng vedide.
Çavkanî û xwendina bêtir
Behmen (Vohû Manah) - Ansîklopediya Îranîka
Ameşa Spenta - Ansîklopediya Brîtanîka
Ameşa Spenta - Ansîklopediya Cîhana Nû
Kurdish-History.com: Ameşa Spenta
Kurdish-History.com: Ahûra Mazda