Destpêk
Gayê Destpêkê yek ji kesayetiyên bingehîn ên kozmolojiya zerdeştî û Îranî ye: gayê bi tenê afirandî, yek ji heyînên zindî yên destpêkê yên ku Ahûra Mazda afirandiye, ku mirina wî di berbangê cîhanê de ajal û riwek derxistin, û ruhê wî, ku jê re Gêûş Urvan, Ruhê Ga, tê gotin, bi nalînê ber bi jor ve rabû da bibe ruhê parêzvan ê hemû dewarên ga.
Di kozmolojiya ku bi sereke di Bûndehîşnê de hatiye parastin, berhevoka mezin a zanîna zerdeştî ya afirandinê, Gayê Destpêkê Xwediyê Zana wek yek ji heyînên xwe yên destpêkê, ligel mirovê yekem Keyumers (Gayomerd), afirand. Dema ruhê xerab Ehrîmen êrîşî cîhana baş a afirandî kir, Ga hat kuştin; lê ji laşê wî dexl, riwekên dermanî û gelek cureyên ajalên qenc derketin, lê ruhê wî rabû da li êşa cîhanê binêle û parastina wê bixwaze.
Ev kozmolojî aîdî mîrasa hevbeş a olî û mîtolojîk a gelên Îranî ye, kevneşopiyek ku Kurd bi Farisan û yên din re parve dikin û ku di bin bingeha baweriyên zindî û kevneşopiyên gelêrî yên herêmê de ye. Naskirina Gayê Destpêkê û Ruhê Ga rûbirûbûn bi yek ji wêneyên herî kûr ên mîta Îranî ye: heyîna ku mirina wê ya qurbanî tovê cîhana zindî diçîne û ruhê wê bi dengê bilind parêzvanekî dixwaze.
Naverok
Gayê Destpêkê û Gêûş Urvan Çi Ne?
Yek ji Heyînên Afirandî yên Destpêkê
Gayê Destpêkê û Gêûş Urvan Çi Ne?
Gayê Destpêkê, ku di kevneşopiya Avestayî de bi navê Gavaevodata tê naskirin, bi wateya gayê yekane an bi tenê afirandî, gayê yekem ê kozmolojiya zerdeştî ye, yek ji heyînên madî yên destpêkê yên ku Ahûra Mazda afirandiye û çavkaniya ku hemû jiyana ajalên qenc jê tê. Gêûş Urvan, bi wateya Ruhê Ga, ruhê vê heyîna destpêkê ye. Di kozmolojiya Bûndehîşnê de, Ga wek yek ji heyînên destpêkê yên Xwediyê Zana hat afirandin û li kêleka çemekî pîroz, li hember mirovê yekem Keyumers, dijî. Dema ruhê xerab Ehrîmen êrîşî cîhana baş a afirandî kir, Ga hat kuştin; lê ji laşê wî dexl, riwekên dermanî û gelek cureyên ajalan derketin, da mirina wî bibe sedema derketina cîhana zindî. Ruhê wî, Gêûş Urvan, ber bi jor ve rabû û li êşa ku hatibû cîhanê nalî, parêzvanek xwest û bû ruhê parêzvan ê dewarên ga û ajalên qenc. Bi hev re ew yek ji wêneyên navendî yên mîta afirandinê ya Îranî pêk tînin.
Yek ji Heyînên Afirandî yên Destpêkê
Di vegotina zerdeştî ya afirandinê de, Ahûra Mazda di serdema mezin a yekem a cîhanê de cîhan û heyînên wê yên destpêkê di rewşeke îdeal û bê lek de afirandin. Di nav van heyînên madî yên destpêkê de, ku di kevneşopiyê de wek şeş tên hejmartin, ezman, av, erd, riweka destpêkê, Gayê Destpêkê û mirovê yekem Keyumers hebûn.
Gayê Destpêkê di nav van heyînên afirandî yên destpêkê de wek çavkaniya hemû jiyana ajalên qenc cihekî taybet digirt: gayê yekane û bi tenê afirandî ku gelek cureyên ajalan dê jê bên. Di kevneşopiya Bûndehîşnê de, Ga wek heyîneke bi heybet, spî û ronî mîna hîvê, tê wesifandin, ku di serdema yekem a cîhanê de li kêleka çemekî pîroz di aşitiyê de dijî, dema cîhana afirandî hîn yekpare û bê lek bû. Li berava hemberî, di kevneşopiyê de, mirovê yekem Keyumers dijî; her du wek pêşiyên jiyana ajalî û mirovî, her yek li gor xwe, radiwestin. Wek yek ji heyînên afirandî yên destpêkê, Gayê Destpêkê di kozmolojiya zerdeştî de aîdî bingeha herî pêşîn a cîhanê ye, nimûneya destpêkê û çavkaniya cîhana ajalan, ku Xwediyê Zana di serdema îdeal a yekem de afirandiye. Cihê wî di nav heyînên afirandî yên destpêkê de girîngiya wî ya gerdûnî diyar dike: gayê bi tenê afirandî di destpêka hemû jiyana ajalên qenc de radiweste, ligel riweka yekem û mirovê yekem wek tovên cîhana zindî. Gayê Destpêkê wek yek ji van heyînên îdeal û destpêkê yên Xwediyê Zana dikeve kozmolojiyê, çavkaniya ku cîhana ajalan dê jê derkeve.
Xalên Sereke
Gayê Destpêkê (Gavaevodata) gayê yekem ê bi tenê afirandî yê kozmolojiya zerdeştî ye.
Ew yek ji heyînên madî yên destpêkê yên ku Ahûra Mazda afirandiye bû, çavkaniya hemû jiyana ajalan.
Ew hat kuştin dema ruhê xerab Ehrîmen êrîşî cîhana baş a afirandî kir.
Ji laşê wî dexl, riwekên dermanî û gelek cureyên ajalan derketin.
Ruhê wî, Gêûş Urvan, bi nalînê ber bi jor ve rabû û parêzvanek xwest.
Gêûş Urvan bû ruhê parêzvan ê dewarên ga û ajalên qenc.
Agahiyên Kurt
Nav: Gayê Destpêkê; Gavaevodata; Gêûş Urvan (Ruhê Ga)
Wateya Gavaevodata: Gayê yekane an bi tenê afirandî
Wateya Gêûş Urvan: Ruhê Ga
Rol: Çavkaniya jiyana ajalan; ruhê wî parêzvanê dewarên ga ye
Afirîner: Ahûra Mazda, Xwediyê Zana
Di nav: Heyînên madî yên destpêkê yên afirandî yên cîhanê
Kuşt bi: Êrîşa ruhê xerab Ehrîmen
Ji laşê wî: Dexl, riwekên dermanî û ajal derketin
Çavkaniya sereke: Bûndehîşn û Avesta
Mîras: Kevneşopiya olî û mîtolojîk a hevbeş a Îranî
Êrîşa Ruhê Xerab
Aşitiya cîhana afirandî ya yekem hat şikandin dema ruhê xerab Ehrîmen, dijminê Ahûra Mazda, êrîşa xwe li ser cîhana baş a afirandî dest pê kir; wî dixwest her tiştê ku Xwediyê Zana afirandibû tune û lekedar bike. Di nav qurbaniyên destpêkê yên vê êrîşê de Gayê Destpêkê hebû.
Di kozmolojiya Bûndehîşnê de, cîhana baş a afirandî di destpêkê de di rewşeke aştiyane û bê lek de hebû, heta ku ruhê xerab bi zorê ket wê da wê xera û tune bike. Di vê êrîşê de, ruhê xerab lêxistina xwe ber bi Gayê Destpêkê ve kir û heyîna mezin hat xistin û kuştin, yekem ji heyînên qenc ê ku di êrîşa xerabiyê de mir. Di kevneşopiyê de, Xwediyê Zana, bi dîtina êşa Ga, madeyeke dermanî da wî da êşa wî di dema mirinê de sivik bike; hûrgiliyek ku dilovaniya cîhana baş a afirandî di nav êrîşa xerabiyê de jî diyar dike. Kuştina Gayê Destpêkê yek ji kiryarên destpêkê yên wêrankirinê di vegotina zerdeştî ya têkoşîna gerdûnî de ye: êrîşa ruhê xerab li ser çavkaniya jiyana ajalan. Lê, wek kevneşopî zelal dike, mirina Ga, herçend xerabiyê pêk anîbe, ne tenê bû sedema wêrankirinê; ji ber ku ji heyîna kuştî, bi çavdêriya cîhana baş a afirandî, cîhana zindî ya ajal û riwekan derket. Ji ber vê yekê êrîşa ruhê xerab li Gayê Destpêkê xala veguherînê ya tarî ya çîroka afirandinê ye, êrîşa ku gayê destpêkê kuşt, lê herwiha destpêka derxistina cîhana zindî ji laşê wî. Ew ketina mirinê di cîhana baş a afirandî de nîşan dide, herwiha bingeha şînbûna jiyanê ya dê li pey wê bê ava dike.
Ji Laşê Wî, Cîhana Zindî
Aliyê herî balkêş ê mîta Gayê Destpêkê ew e ku ji laşê wî yê kuştî, bi çavdêriya Ahûra Mazda, cîhana zindî ya riwek û ajalan derket, da mirina Ga bibe çavkaniya jiyanê.
Di kevneşopiya Bûndehîşnê de, dema Gayê Destpêkê hat kuştin, laşê wî bû çavkaniya cîhana zindî. Ji tov an cewhera wî ya paqijkirî, ku ber bi jor ve hat hilgirtin û li qonaxa hîvê hat paqijkirin, gelek cotên ajalan ji gelek cureyan derketin, da hemû cureyên ajalên qenc ji gayê destpêkê bên. Ji laşê wî, mêjiyê hestiyên wî û parçeyên wî yên cuda jî riwekên cîhanê şîn bûn: di kevneşopiyê de gelek cureyên dexl û riwekên dermanî ji Ga şîn bûn, riwekên cuda ji parçeyên cuda yên laşê wî derketin. Bi vî awayî mirina Gayê Destpêkê, herçend êrîşa xerabiyê pêk anîbe, cîhana baş a afirandî kir destpêka cîhana zindî, çavkaniya ajalên ku erdê tijî dikin û dexl û giyayên dermanî yên ku jiyanê didomînin û derman dikin. Ev mijara derketina jiyanê ji laşê heyîna destpêkê ya kuştî, mijareke kûr û kevnar e; vê ramanê diyar dike ku jiyan ji qurbaniyê derdikeve û wêrankirina ku xerabî pêk tîne jî bi destê cîhana baş a afirandî vedigere derxistina jiyanê. Ji laşê Gayê Destpêkê cîhana zindî, ajal û riwek, derketin, da gayê kuştî bibe çavkaniya bi ber a jiyanê li ser erdê. Ev yek ji wêneyên mezin ên afirandinê di kozmolojiya Îranî de ye: mirina Ga ya ku cîhana zindî derdixe.
Ruhê Ga û Nalîna Wî
Dema Gayê Destpêkê hat kuştin, ruhê wî, Gêûş Urvan, Ruhê Ga, tune nebû, lê ber bi jor ve rabû û di yek ji beşên herî bandorker ên nivîsên pîroz ên zerdeştî de li êş û wêrankirina ku êrîşa Ehrîmen anîbû cîhanê nalî.
Di kevneşopiyê de, Ruhê Ga ber bi qonaxên ezmanî ve rabû, ber bi stêrk, hîv û rojê ve, û li wir li rewşa perîşan a ku hêzên xerabiyê cîhan xistibû wê nalî; xemgîniya wêrankirinê dikşand û parastin û diyarkirina parêzvanekî ji heyînên erdê re dixwest. Ev nalîna Ruhê Ga di şiklekî navdar û kevnar de di Gathayan de hatiye parastin, sirûdên olî yên herî kevn ên nivîsên pîroz ên zerdeştî ku bi Zerdeşt bixwe ve tên girêdan, di beşa ku gelek caran jê re Nalîna Ga an Giliya Ruhê Çêlekê tê gotin de. Di vê beşê de, Ruhê Ga li ber Ahûra Mazda û heyînên xwedayî bi dengê bilind digirî, li ser lawaziya xwe û nebûna parêzvanekî li dijî tundûtûjî û bê nîzamiya cîhanê bêhêvî ye. Di kevneşopiyê de, civata xwedayî bersiv dide û di dawiyê de parêzvanek tê diyarkirin, da soza lênihêrîn û parastinê bê dayîn Ruhê Ga. Nalîna Ruhê Ga yek ji beşên herî dilêş û girîng ên kevneşopiyê ye, deng dide êşa cîhana baş a afirandî di bin êrîşa xerabiyê de û xwesteka parastin û nîzama rast. Ew di kesayetiya Ruhê Ga yê xemgîn de qîrîna hemû heyînên bêguneh û lawaz ên cîhanê ji bo dadwerî û lênihêrînê diyar dike, qîrînek ku çavdêriya Xwediyê Zana bersiva wê dide.
Parêzvanê Ajalan
Piştî nalînê û wergirtina bersivê, Ruhê Ga, Gêûş Urvan, rola xwe ya berdewam wek ruhê parêzvan ê dewarên ga û hemû ajalên qenc girt; ruhê gayê destpêkê wek ruhê parêzvan ê cîhana ajalan a ku wî derxistibû vegeriya cîhanê.
Di kevneşopiyê de, piştî nalîna xwe û soza parastinê, Ruhê Ga razî bû ku vegere cîhanê û lênihêrîna heyînên ku ji Gayê Destpêkê hatine bigire ser milê xwe. Bi vî awayî Gêûş Urvan bû ruhê parêzvan û piştgir ê dewarên ga û ajalên qenc, heyîna xwedayî ya ku çavdêrî û parastina cîhana ajalan dike, bi taybetî dewarên ga yên ku ji bo jiyana gel ewqas girîng in. Di dilsoziya olî ya zerdeştî de, Ruhê Ga tê rêzgirtin û tê gazîkirin; lênihêrîna ajalan, bi taybetî dewarên ga, wek erkekî pîroz tê dîtin, ku rêzgirtina ji heyînên ajalî yên afirandî ya kesayetiya Gêûş Urvan diyar dike nîşan dide. Rola parêzvanê ajalan girîngiya berdewam a Ruhê Ga ye, ruhê gayê destpêkê yê bûye parêzvanê cîhana ajalan. Ev rol girîngiya kûr a zerdeştî ya xweşiya ajalan û tevgera rast li dewarên ga nîşan dide, girîngiyek ku di kozmolojiya Gayê Destpêkê û ruhê wî de reh digire. Wek parêzvanê ajalan, Gêûş Urvan di kevneşopiyê de çavdêriya heyînên cîhanê didomîne; ruhê Gayê Destpêkê yê kuştî bûye ruhê parêzvan ê hemû jiyana ajalên qenc a ku ji mirina wî derket. Di vê rolê de, wek parêzvan û piştgirê ajalan, Ruhê Ga cihê xwe yê mayînde di kevneşopiya zerdeştî de digire.
Sembolîzm û Wate
Gayê Destpêkê û ruhê wî berî her tiştî mijara jiyana ku ji qurbanî û mirinê derdikeve diyar dikin, heyîna destpêkê ya kuştî ku cîhana zindî ya ajal û riwekan ji laşê wê derdikeve. Di vê yekê de ew ramana kûr nîşan didin ku jiyan ji mirinê derdikeve û wêrankirina ku Ehrîmen pêk tîne jî bi destê cîhana baş a afirandî vedigere derxistina jiyanê.
Ruhê Ga, di nalîna xwe de, êşa cîhana afirandî ya bêguneh û lawaz di bin êrîşa xerabiyê de û xwesteka parastin, dadwerî û nîzama rast diyar dike, qîrînek ku di sirûdên olî yên herî kevn ên kevneşopiyê de dengê wê tê dayîn. Wek parêzvanê ajalan, Gêûş Urvan rêzgirtina zerdeştî ya ji heyînên ajalî yên afirandî û erka pîroz a lênihêrîna heyînên cîhanê diyar dike, bi taybetî dewarên ga yên ku jiyana mirovî ewqas pê ve girêdayî ye. Di van hemûyan de, Gayê Destpêkê û ruhê wî kesayetiyên bi girîngiyeke kûr in, ku jiyana ku ji qurbaniyê derdikeve, êş û qîrîna cîhana baş a afirandî û erka lênihêrîna cîhana ajalan diyar dikin. Ew di nav wêneyên herî kûr û herî kevnar ên kozmolojiya Îranî de radiwestin: gayê bi tenê afirandî ku mirina wî tovê cîhana zindî diçîne û Ruhê Ga ku nalîn û parêzvaniya wî nirxên herî kûr ên kevneşopiyê diyar dikin, rêzgirtina ji jiyanê û lênihêrîna heyînên erdê.
Gayê Destpêkê û Kurd
Kozmolojiya Gayê Destpêkê û Ruhê Ga aîdî mîrasa olî ya kevnar a zerdeştî û Îranî ye, kevneşopiyek ku Kurd wek gelekî Îranî bi Farisan û gelên din ên cîhana Îranî re parve dikin. Wêneyên kûr ên vê kozmolojiyê di bin bingeha kevneşopiyên olî û gelêrî yên tevahiya herêmê de ne.
Ji bo Kurdan, mîrasa olî ya kevnar a Îranî, di nav de kozmolojiya di kevneşopiya zerdeştî de parastî, beşek e ji paşxaneya kûr a cîhana wan a çandî û ruhî. Hêmanên vê kozmolojiya kevnar, têkoşîna cîhana baş a afirandî li dijî êrîşa xerabiyê û rêzgirtina ji heyîn û hêmanên cîhanê, bi awayên cuda di kevneşopiyên olî yên herêmê de berdewam in, di nav de baweriyên zindî yên ku ji mîrasa Îranî ya kevnar sûdê digirin. Rast û durust e ku Gayê Destpêkê û ruhê wî wek beşek ji vê mîrasa hevbeş a Îranî û zerdeştî bên fêmkirin, li şûna kesayetiyekî tenê Kurdî; kozmolojî aîdî kevneşopiya kevnar a hevbeş a gelên Îranî ye. Wek gelekî Îranî yê xwedî rehên kevnar di vê cîhanê de, Kurd vê mîrasê, ku mîta Gayê Destpêkê beşek e ji wê, ligel mîrasgirên din ên kevneşopiya Îranî parve dikin. Ji ber vê yekê dema em Gayê Destpêkê û Ruhê Ga pêşkêş dikin, em kesayetiyek ji mîrasa kevnar a hevbeş a Îranî pêşkêş dikin, ku Kurd wek gelekî Îranî mîrasgirên wê ne; yek ji wêneyên kûr ên kozmolojiya ku di bin bingeha kevneşopiyên olî yên herêmê de ye. Rêzgirtina ji ajal û heyînên cîhanê ya ku ev kesayetî diyar dike nirxek e ku li tevahiya cîhana Îranî û ji wê wêdetir bi firehî tê dîtin.
Nîqaş û Têgihiştinên Şaş
Gayê Destpêkê û Gêûş Urvan heman tişt in? Ew bi kûrahî bi hev ve girêdayî ne, lê dikarin ji hev bên veqetandin. Gayê Destpêkê, Gavaevodata, gayê destpêkê yê laşî ye, heyîna bi tenê afirandî; Gêûş Urvan, Ruhê Ga, ruhê wî ye. Di kevneşopiya zerdeştî ya pêşketî ya Bûndehîşnê de, Gêûş Urvan ruhê Gayê Destpêkê ye. Lê di nivîsên herî kevn de, têkiliya di navbera her duyan de kêmtir zelal hatiye diyarkirin û Ruhê Ga di sirûdên olî yên Zerdeşt de dikare wek ruhê heyînên ajalî yên afirandî xwedî girîngiyeke hinek serbixwe be. Di tevahiya kevneşopiyê de ew bi hev re tên fêmkirin, Gayê Destpêkê û ruhê wî, laş û ruhê çavkaniya jiyana ajalan.
Ev vegotineke dîrokî ye li ser ku ajal çawa derketin? Na; mîta Gayê Destpêkê vegotineke olî û kozmolojîk e, beşek ji têgihiştina zerdeştî ya afirandinê û têkoşîna gerdûnî ya di navbera qencî û xerabiyê de, ne vegotineke peyv bi peyv an zanistî ya destpêka cureyên heyînan. Têgihiştina herî guncaw a wê wek vegotineke mîtolojîk û sembolîk a kûr e, ku rastiyên li ser jiyan, qurbanî û lênihêrîna cîhana afirandî di çarçoveya dîtina olî ya kevneşopiyê de diyar dike. Çavkaniya sereke ya mîta pêşketî Bûndehîşn e, berhevoka zanîna kozmolojîk a zerdeştî, ku ji Avestaya kevntir û hînkirinên bi Zerdeşt ve girêdayî sûdê digire.
Gayê Destpêkê kesayetiyekî taybetî Kurdî ye? Na; ew aîdî mîrasa olî ya kevnar a hevbeş a zerdeştî û Îranî ye, kevneşopiyek ku Kurd bi Farisan û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin, li şûna kesayetiyekî tenê Kurdî. Wek gelekî Îranî, Kurd ligel cîranên xwe vê mîrasa kevnar û berfireh parve dikin, ku kozmolojiya Gayê Destpêkê beşek e ji wê.
Mijarên Têkildar
Ahûra Mazda: Xwediyê Zana yê ku Gayê Destpêkê afirand
Ehrîmen: ruhê xerab ê ku êrîşa wî Ga kuşt
Keyumers: mirovê yekem, ku ligel Gayê Destpêkê hat afirandin
Ameşa Spentayan: nemirên pîroz ên cîhana baş a afirandî
Zerdeşt: pêxemberê ku Nalîna Ga di sirûdên wî yên olî de xuya dibe
Anahîta: yazataya avê, heyîneke din a cîhana baş a afirandî
Fraşokeretî: nûkirina dawî ya ku cîhana afirandî vedigerîne
Fraşokeretî û nûbûn: başkirina cîhana ku xerabî êrîşî wê kiriye
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Gayê Destpêkê di mîta zerdeştî de çi ye?
Gayê Destpêkê, ku di Avestayî de bi Gavaevodata (gayê bi tenê afirandî) tê naskirin, gayê yekem ê kozmolojiya zerdeştî ye, yek ji heyînên madî yên destpêkê yên ku Ahûra Mazda afirandiye û çavkaniya ku hemû jiyana ajalên qenc jê tê. Di kozmolojiya Bûndehîşnê de, ew di serdema îdeal a yekem a cîhanê de hat afirandin û dema ruhê xerab Ehrîmen êrîşî cîhana baş a afirandî kir hat kuştin; piştî wê ajal û riwekên cîhanê ji laşê wî derketin.
Gêûş Urvan çi ye?
Gêûş Urvan, bi wateya Ruhê Ga, ruhê Gayê Destpêkê ye. Dema Ga di êrîşa ruhê xerab de hat kuştin, ruhê wî tune nebû, lê ber bi qonaxên ezmanî ve rabû; li wir li êşa ku hatibû cîhanê nalî û parêzvanek xwest. Dû re Gêûş Urvan rola xwe wek ruhê parêzvan ê dewarên ga û ajalên qenc girt, çavdêriya heyînên ajalî yên afirandî yên ji Gayê Destpêkê derketin dikir.
Ji laşê Gayê Destpêkê çi derket?
Di kevneşopiya Bûndehîşnê de, cîhana zindî ya ajal û riwekan ji Gayê Destpêkê yê kuştî derket. Ji cewhera wî ya paqijkirî, ku li qonaxa hîvê hat paqijkirin, gelek cotên ajalan ji gelek cureyan derketin; ji laşê wî, mêjiyê hestiyên wî û parçeyên wî yên cuda jî gelek cureyên dexl û riwekên dermanî şîn bûn. Bi vî awayî mirina Ga, herçend xerabiyê pêk anîbe, bi çavdêriya cîhana baş a afirandî bû çavkaniya jiyanê li ser erdê.
Nalîna Ruhê Ga çi ye?
Nalîna Ruhê Ga beşeke navdar e ku di Gathayan de hatiye parastin, sirûdên olî yên herî kevn ên nivîsên pîroz ên zerdeştî ku bi Zerdeşt ve tên girêdan. Tê de Ruhê Ga li ber Ahûra Mazda û heyînên xwedayî bi dengê bilind digirî, li ser tundûtûjî û bê nîzamiya cîhanê û nebûna parêzvanekî bêhêvî ye. Civata xwedayî bersiv dide û bi demê parêzvanek tê diyarkirin, da çavdêriya Xwediyê Zana bersiva qîrîna cîhana afirandî ya êşkişandî bide.
Gayê Destpêkê di Zerdeştiyê de çima girîng e?
Gayê Destpêkê girîng e ji ber ku di kozmolojiya zerdeştî de di destpêka jiyana ajalan de radiweste û mîta wî mijarên kûr diyar dike: jiyana ku ji qurbanî û mirinê derdikeve, êşa cîhana baş a afirandî di bin êrîşa xerabiyê de û erka pîroz a lênihêrîna ajalan. Rêzgirtina ji dewarên ga û xweşiya ajalan di kevneşopiya zerdeştî de di kozmolojiya Gayê Destpêkê û ruhê wî yê parêzvan, Gêûş Urvan, de reh digire.
Gayê Destpêkê kesayetiyekî Kurdî ye?
Gayê Destpêkê aîdî mîrasa olî ya kevnar a hevbeş a zerdeştî û Îranî ye, kevneşopiyek ku Kurd bi Farisan û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin, li şûna kesayetiyekî tenê Kurdî. Wek gelekî Îranî yê xwedî rehên kevnar di vê cîhanê de, Kurd ligel cîranên xwe vê mîrasa ku kozmolojiya Gayê Destpêkê beşek e ji wê parve dikin. Rêzgirtina ji ajalan a ku ew diyar dike nirxek e ku li tevahiya herêmê bi firehî tê dîtin.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Bûndehîşn - Encyclopaedia Iranica
Gatha û Nalîna Çêlekê (Yasna 29) - avesta.org