هفت سِرّ: هفت موجود مقدس ایزدیان

مقدمه

هفت سِرّ، هفت راز یا هفت موجود مقدس، در بنیاد آیین ایزدی جای دارند: هفت فرشته، تجلیات خدای یگانه که پیش از آفرینش جهان از نور خود او آفریده شدند و خداوند سرپرستی همهٔ آفرینش را به آنان سپرد و طاووس ملک، فرشتهٔ طاووس، سرور آنهاست.

آیین ایزدی دینی یکتاپرست است که بر باور به خدای یگانه، آفرینندهٔ همه‌چیز، استوار است؛ خدایی که در تصور ایزدیان، از نور خود هفت موجود مقدس یا فرشته را پدید آورد و سرپرستی جهان را به آنان سپرد. این هفت تن که با نام هفت سِرّ، هفت راز، شناخته می‌شوند، تجلیات خدای یگانه‌اند و در ذات الهی او سهیم‌اند و خداوند از راه آنان به جهان نظم می‌بخشد و آن را پایدار می‌دارد. آنان از راه نمایندگان مقدس زمینی خود، قدیسان بزرگ این دین، در جهان متجلی می‌شوند.

آیین ایزدی، به‌عنوان دینی زنده از آنِ مردم کرد، شایستهٔ آن است که دقیق، محترمانه و بر پایهٔ مفاهیم خودش شناخته شود. هفت سِرّ بنیاد تصور ایزدیان از خدا و نظم مقدس جهان‌اند و شناخت آنان، شناخت قلب یکی از کهن‌ترین و متمایزترین سنت‌های دینی کردهاست. این مقاله آنان را همان‌گونه معرفی می‌کند که خود ایزدیان می‌شناسند: تجلیات مقدس خدای یگانه.

فهرست مطالب

هفت تن و نمایندگان زمینی آنان

هفت سِرّ و نظم مقدس

نمادپردازی و معنا

هفت سِرّ در میراث کردی

بحث‌ها و برداشت‌های نادرست

موضوعات مرتبط

پرسش‌های متداول

منابع و مطالعهٔ بیشتر

هفت سِرّ چیست؟

هفت سِرّ، به معنای هفت راز، هفت موجود مقدس یا فرشتهٔ آیین ایزدی‌اند؛ تجلیات خدای یگانه که خداوند از راه آنان به جهان نظم می‌بخشد و از آن مراقبت می‌کند. در برداشت ایزدیان، خدای یگانه، آفرینندهٔ همه‌چیز، پیش از آفرینش این جهان، از نور خود هفت موجود مقدس را پدید آورد و سرپرستی و ادارهٔ همهٔ آفرینش را به آنان سپرد. این هفت تن همان هفت سِرّ، هفت راز یا هفت فرشته‌اند و در ذات الهی خدایی که از او تجلی یافته‌اند سهیم‌اند. برترین آنان، رهبر و سرورشان، طاووس ملک، فرشتهٔ طاووس، است که خداوند اختیار جهان را به او بخشید. این هفت تن از راه نمایندگان مقدس زمینی خود، قدیسان بزرگ و چهره‌های مقدس دین، در جهان متجلی می‌شوند؛ کسانی که باور بر آن است که هفت سِرّ در آنان حضور دارند یا تجسد یافته‌اند. ازاین‌رو هفت سِرّ بنیاد تصور ایزدیان از خدا و جهان‌اند؛ تجلیات مقدس خدای یگانه که ذات الهی از راه آنان از آفرینش مراقبت می‌کند و آن را پایدار می‌دارد؛ هفت راز در قلب آیین ایزدی.

معنای نام

نام هفت سِرّ از دو واژهٔ کردی ساخته شده است: «هفت»، به معنای هفت، و «سِرّ» یا «سور»، به معنای راز یا سرّ، در مفهوم ذاتی نهان و مقدس. این نام در مجموع به معنای هفت راز است؛ هفت ذات یا موجود مقدس و متبرک.

این نام ماهیت ژرف هفت موجود مقدس را بیان می‌کند، زیرا آنان رازهایی‌اند؛ حقیقت‌هایی مقدس و نهان که از خدای یگانه تجلی می‌یابند و در ذات الهی او سهیم‌اند. واژهٔ «سِرّ»، به معنای راز، بر ذات الهی یا حقیقت مقدسی دلالت دارد که فرشتگان از آن آفریده شدند و آن را در درون خود دارند؛ گاه از آن با عنوان «سورِ خدا»، خودِ ذات الهی، یاد می‌شود. ازاین‌رو هفت سِرّ صرفاً هفت موجود آفریده‌شده نیستند، بلکه هفت راز مقدس‌اند؛ هفت تجلی ذات یگانهٔ الهی که در سرشت خدایی که از او می‌آیند سهیم‌اند. هفت موجود مقدس را به‌سادگی هفت فرشته نیز می‌نامند و نام هفت سِرّ ویژگی آنان را در مقام رازهای مقدس، هفت تجلی مقدس خدای یگانه، در بر می‌گیرد. بنابراین معنای نام، ماهیت بنیادی آنان را آشکار می‌کند: هفت راز، تجلیات مقدس و متبرک ذات یگانهٔ الهی، هفت موجود مقدس در بنیاد تصور ایزدیان از خدا و جهان.

نکات کلیدی

هفت سِرّ، هفت راز یا هفت موجود مقدس آیین ایزدی‌اند.
آیین ایزدی یکتاپرست است؛ این هفت تن تجلیات خدای یگانه‌اند.
خداوند آنان را پیش از آفرینش این جهان، از نور خود آفرید.
خداوند سرپرستی و ادارهٔ همهٔ آفرینش را به آنان سپرد.
رهبر و سرور آنان طاووس ملک، فرشتهٔ طاووس، است.
آنان از راه نمایندگان مقدس زمینی در جهان متجلی می‌شوند.

دانستنی‌های کوتاه

نام: هفت سِرّ، هفت راز؛ هفت فرشته یا موجود مقدس
دین: آیین ایزدی، دینی کردی و یکتاپرست
ماهیت: هفت موجود مقدس، تجلیات خدای یگانه
سرچشمهٔ آفرینش: نور خودِ خداوند، پیش از این جهان
نقش: خداوند سرپرستی همهٔ آفرینش را به آنان سپرد
رهبر: طاووس ملک، فرشتهٔ طاووس
سِرّ یا سور: ذات یا راز الهی که از خداوند بهره‌ای از آن دارند
جایگاه تجلی: نمایندگان مقدس زمینی آنان، قدیسان بزرگ
متون مقدس: قول‌های ایزدی، سرودهای مقدس
مرکز مقدس: لالش، درهٔ مقدس و زیارتگاه

تجلیات خدای یگانه

نخستین و بنیادی‌ترین حقیقت دربارهٔ هفت سِرّ آن است که آنان تجلیات خدای یگانه‌اند؛ از نور خود او پدید آمده‌اند و در ذات الهی او سهیم‌اند. آیین ایزدی دینی یکتاپرست است و هفت موجود مقدس، خدایانی جداگانه نیستند، بلکه تجلیات مقدس خدای یگانه‌اند.

در برداشت ایزدیان، خدایی یگانه وجود دارد، آفرینندهٔ همه‌چیز، که با نام‌های بسیار شناخته می‌شود و فراتر از همهٔ آفریدگان است. خداوند از نور خود، نور الهی، هفت موجود مقدس، هفت سِرّ، را پدید آورد؛ بنابراین آنان تجلیات خدای یگانه‌اند که در درون خود بهره‌ای از ذات الهی او، راز مقدس یا سور، دارند. این هفت تن خدایانی مستقل نیستند، بلکه موجوداتی مقدس‌اند که از خدای یگانه تجلی می‌یابند و در سرشت او سهیم‌اند؛ واسطه‌هایی که خدای یگانه از راه آنان در جهان عمل می‌کند و از آن مراقبت می‌نماید. در این زمینه می‌توان این برداشت از هفت سِرّ را با سخن دیگر سنت‌های یکتاپرست دربارهٔ فرشتگان یا تجلیات مقدس خدای یگانه مقایسه کرد؛ موجوداتی که ذات الهی از راه آنان عمل می‌کند و در عین حال یگانه می‌ماند. نزدیکی این هفت تن به خدای یگانه چنان زیاد است که در تصور ایزدیان، چهره‌های اصلی نظم الهی، خدای یگانه و تجلیات برتر او، وحدتی مقدس شمرده می‌شوند. این حقیقت که هفت سِرّ تجلیات خدای یگانه‌اند و خدایانی جداگانه نیستند، بنیاد شناخت درست آیین ایزدی و هفت موجود مقدس است؛ تجلیات مقدس ذات یگانهٔ الهی، هفت رازی که خدای یگانه از راه آنان به جهان نظم می‌بخشد و از آن مراقبت می‌کند.

سپردن جهان به آنان

بخشی محوری از تصور ایزدیان آن است که خداوند، پس از پدیدآوردن هفت موجود مقدس، سرپرستی و ادارهٔ همهٔ آفرینش را به آنان سپرد؛ ازاین‌رو هفت سِرّ سرپرستان الهی جهان‌اند.

در برداشت ایزدیان، خدای یگانه پس از آفرینش هفت موجود مقدس از نور خود، رسیدگی به همهٔ امور جهان را بر عهدهٔ آنان گذاشت و نظم‌بخشیدن، پایدارداشتن و ادارهٔ آفرینش را به آنان سپرد. بنابراین جهان در سرپرستی هفت سِرّ، هفت راز، است که از جانب خدای یگانه‌ای که از او تجلی یافته‌اند، به آن نظم می‌بخشند و پایدارش می‌دارند. پیشگام این سرپرستی طاووس ملک، رهبر هفت تن، است که خداوند اختیار جهان را به او بخشید؛ ازاین‌رو او را در مقام کسی گرامی می‌دارند که زیر فرمان خداوند مسئول آفرینش است. این سپردن جهان به هفت موجود مقدس، تصور ایزدیان از خدایی را بیان می‌کند که می‌آفریند و سپس از راه تجلیات مقدس خود به آفرینش نظم می‌بخشد؛ هفت سِرّ واسطه‌هایی‌اند که خدای یگانه از راه آنان از جهان مراقبت می‌کند و آن را اداره می‌نماید. بنابراین سپردن جهان به این هفت تن، ویژگی محوری برداشت ایزدیان از خدا و آفرینش است: هفت راز در مقام سرپرستان الهی جهان که از جانب خدای یگانه به آن نظم می‌بخشند و پایدارش می‌دارند. هفت سِرّ در مقام موجودات مقدسی که خداوند آفرینش را به آنان سپرده است، جایگاه خود را در بنیاد آیین ایزدی دارند؛ هفت تجلی که خدای یگانه از راه آنان از جهان مراقبت می‌کند.

هفت تن و نمایندگان زمینی آنان

بخشی متمایز از برداشت ایزدیان از هفت سِرّ آن است که هفت موجود مقدس از راه نمایندگان مقدس زمینی خود، قدیسان بزرگ و چهره‌های مقدس دین، در جهان متجلی می‌شوند؛ کسانی که باور بر آن است که این هفت تن در آنان حضور دارند.

در سنت ایزدی، هفت موجود مقدسِ هفت سِرّ تنها حقیقت‌هایی آسمانی نیستند، بلکه از راه چهره‌های مقدس زمینی، قدیسان بزرگ دین، در جهان متجلی می‌شوند؛ کسانی که نمایندگان یا تجلیات زمینی این هفت تن شمرده می‌شوند. برجسته‌ترین این چهره‌های مقدس شیخ عدی، قدیس بزرگ دین، است که تجلی ذات الهی شمرده می‌شود و پیوندی نزدیک با سرور هفت تن دارد. دیگر چهره‌های مقدس دین، مانند شیخ شمس، فخرالدین، نصیرالدین، سجادین و دیگران، نمایندگان زمینی هفت موجود مقدس شناخته می‌شوند؛ قدیسان بزرگی که هفت سِرّ در وجود آنان در جهان حضور دارند. از راه این چهره‌های مقدس، هفت موجود مقدس در جهان و تاریخ دین حضور و فعالیت می‌یابند؛ رازهای آسمانی که در قدیسان بزرگ متجلی‌اند. این برداشت که هفت تن در نمایندگان مقدس زمینی خود متجلی‌اند، بخشی متمایز و مهم از تصور ایزدیان است که هفت سِرّ آسمانی را به قدیسان بزرگ و چهره‌های مقدس دین پیوند می‌دهد؛ هفت رازی که از راه تجلیات زمینی خود در جهان حضور می‌یابند. این یکی از شیوه‌هایی است که آیین ایزدی نزدیکی ذات الهی به جهان را می‌فهمد؛ تجلیات مقدس خدای یگانه که در قدیسان بزرگ سنت متجلی می‌شوند.

هفت سِرّ و نظم مقدس

هفت سِرّ در بنیاد سراسر نظم مقدس آیین ایزدی جای دارند؛ هفت موجود مقدسی که خدای یگانه از راه آنان به جهان نظم می‌بخشد و در سرودها و مکان‌های مقدس سنت گرامی داشته می‌شوند.

در آیین ایزدی، هفت موجود مقدس در قلب تصور مقدس از خدا و جهان جای دارند و در سراسر زندگی دینی جامعه گرامی داشته می‌شوند. سرودهای مقدس دین، قول‌ها، که به زبان کردی خوانده می‌شوند، هفت موجود مقدس، خدای یگانه و چهره‌های مقدسی را که این هفت تن در آنان متجلی‌اند می‌ستایند و معرفت مقدس سنت را حفظ و منتقل می‌کنند. درهٔ مقدس لالش، مرکز مقدس و زیارتگاه دین، با قدیسان بزرگی پیوند دارد که هفت تن در آنان متجلی‌اند، به‌ویژه شیخ عدی، که آرامگاه مقدسش آنجاست. تقویم مقدس، جشن‌ها و نظام دینی این آیین همگی با تصور خدای یگانه و هفت موجود مقدسی پیوند دارند که او از راه آنان از جهان مراقبت می‌کند. از چهره‌های مقدس مرتبط با نظم الهی ئێزدینا میر است که در سنت گرامی داشته می‌شود. ازاین‌رو هفت سِرّ در بنیاد کل نظم مقدس آیین ایزدی جای دارند؛ هفت موجود مقدسی که خدای یگانه از راه آنان به جهان نظم می‌بخشد و از آن مراقبت می‌کند و در سرودها، مکان‌های مقدس و زندگی دینی جامعه گرامی داشته می‌شوند. هفت راز در مقام بنیاد این نظم مقدس، جایگاه محوری خود را در تصور ایزدیان دارند؛ تجلیات مقدس خدای یگانه در قلب دین.

نمادپردازی و معنا

هفت سِرّ بیش از هرچیز تجسم تصور ایزدیان از خدای یگانه و نظم مقدس جهان‌اند؛ هفت تجلی مقدس که خدای یگانه از راه آنان می‌آفریند، به آفرینش نظم می‌بخشد و از آن مراقبت می‌کند. آنان در مقام هفت راز، نزدیکی ذات الهی به جهان و نظم مقدسی را بیان می‌کنند که خداوند از راه آن بر همه‌چیز فرمان می‌راند.

هفت سِرّ همچنین قداست عدد هفت، عددی مقدس و تکرارشونده در سنت ایزدی و بسیاری از سنت‌های باستانی منطقه، و اندیشهٔ تجلی ذات الهی در چهره‌های مقدس و در جهان را مجسم می‌کنند. آنان در مقام تجلیات خدای یگانه، یکتاپرستی ژرف این دین را بیان می‌کنند؛ خدای یگانه‌ای که از راه تجلیات مقدسش عمل می‌کند. در همهٔ اینها، هفت سِرّ بنیاد آیین ایزدی‌اند؛ هفت موجود مقدسی که خدای یگانه از راه آنان به جهان نظم می‌بخشد و از آن مراقبت می‌کند، در قدیسان بزرگ سنت متجلی‌اند و در سرودها و مکان‌های مقدس آن گرامی داشته می‌شوند. آنان یکی از متمایزترین و ژرف‌ترین ویژگی‌های میراث دینی کردها هستند؛ هفت راز آیین ایزدی، تجلیات مقدس خدای یگانه که طاووس ملک سرور آنان است. تصور خدای یگانه و هفت تجلی مقدس او از کهن‌ترین و زیباترین تصورهای دینی حفظ‌شده در میان مردم کرد است.

هفت سِرّ در میراث کردی

هفت سِرّ به آیین ایزدی تعلق دارند؛ یکی از کهن‌ترین و متمایزترین سنت‌های دینی مردم کرد، دینی زنده با دیرینگی و زیبایی بسیار. ازاین‌رو هفت موجود مقدس در میراث دینی کردها جایگاهی ویژه و محوری دارند.

آیین ایزدی دینی است که کردها، عمدتاً ایزدیان کرمانجی‌زبان، پیرو آن‌اند و یکی از متمایزترین و کهن‌ترین سنت‌های دینی مردم کرد است که تصوری بس دیرینه از ذات الهی را حفظ می‌کند. بنابراین هفت سِرّ، هفت موجود مقدس در بنیاد این دین، بخشی محوری از میراث دینی کردها هستند؛ تجلیات مقدس خدای یگانه که در تصور ایزدیان، ذات الهی از راه آنان از جهان مراقبت می‌کند. جامعهٔ ایزدی، در گذر قرن‌های بسیار و اغلب در برابر آزارهای سخت و برداشت‌های نادرست، آیین ایزدی و تصور آن از خدای یگانه و هفت موجود مقدس را حفظ کرده است. این سنت شایستهٔ آن است که به‌عنوان دینی زنده با ژرفا و دیرینگی بسیار، دقیق و محترمانه شناخته و فهمیده شود. آیین ایزدی، با تصور خود از هفت سِرّ و در مقام یکی از متمایزترین سنت‌های دینی مردم کرد، بخشی گران‌بها از میراث معنوی کردهاست. پس در معرفی هفت سِرّ، یکی از ژرف‌ترین و زیباترین ویژگی‌های میراث دینی مردم کرد را معرفی می‌کنیم؛ هفت راز آیین ایزدی، تجلیات مقدس خدای یگانه، همان‌گونه که خود ایزدیان آنان را می‌فهمند.

بحث‌ها و برداشت‌های نادرست

آیا ایزدیان چندخداپرست‌اند و هفت خدا را می‌پرستند؟ نه؛ این برداشتی به‌شدت نادرست است. آیین ایزدی دینی یکتاپرست و استوار بر باور به خدای یگانه، آفرینندهٔ همه‌چیز، است. هفت سِرّ، هفت موجود مقدس، خدایانی جداگانه نیستند، بلکه تجلیات خدای یگانه‌اند که از نور خود او پدید آمده‌اند و در ذات الهی او سهیم‌اند؛ واسطه‌هایی که خدای یگانه از راه آنان به جهان نظم می‌بخشد و از آن مراقبت می‌کند. شناخت درست هفت موجود مقدس آن است که آنان را تجلیات مقدس خدای یگانه بدانیم، همان‌گونه که دیگر سنت‌های یکتاپرست از فرشتگان یا تجلیات مقدس سخن می‌گویند، نه مجموعه‌ای از خدایان جداگانه.

آیا سرور هفت تن، طاووس ملک، موجودی شریر یا سقوط‌کرده است؟ نه، و این را باید روشن و قاطعانه گفت، زیرا سرچشمهٔ افترایی سنگین و زیان‌بار علیه مردم ایزدی است. در آیین ایزدی، طاووس ملک سرور فرشتگان مقدس، موجودی کاملاً نیک و خیرخواه و رهبر هفت موجود مقدسی است که خداوند مسئولیت جهان را به آنان سپرده است. یکی‌انگاشتن نادرست فرشتهٔ طاووس با هر چهرهٔ شریر یا سقوط‌کرده، برداشتی نادرست و ریشه‌دار در پیش‌فرض‌های بیرونیان است که با خود آیین ایزدی کاملاً بیگانه است و این دین آن را رد می‌کند. این نسبت توهین‌آمیز و نادرست است و برای توجیه قرن‌ها آزار بی‌رحمانه و ناعادلانهٔ مردم ایزدی به کار رفته است. ایزدیان هفت موجود مقدس را کاملاً نیک و تجلیات مقدس خدای یگانه می‌دانند و گرامی می‌دارند و هرگونه پیونددادن آنان با شر افترایی است که باید رد شود. آیین ایزدی دینی یکتاپرست و غیرثنوی است که در آن هفت موجود مقدس، تجلیات سراسر نیک خدای یگانهٔ نیک‌اند.

آیا آیین ایزدی آمیزه‌ای آشفته است یا سنتی مستقل؟ آیین ایزدی به‌خودی‌خود سنت دینی متمایز و کهنی است، با تصور خاص خود از خدای یگانه و هفت موجود مقدس و با سرودها، مکان‌های مقدس و نظام دینی خودش. هرچند همچون همهٔ سنت‌های منطقه در میراث گسترده و کهن دینی این ناحیه سهیم است، دینی منسجم و متمایز است که شایستهٔ شناخت دقیق و محترمانه بر پایهٔ مفاهیم خود و در مقام دینی زنده از آنِ مردم کرد است.

طاووس ملک: فرشتهٔ طاووس، سرور هفت موجود مقدس
شیخ عدی: قدیس بزرگ دین، تجلی ذات الهی
ئێزدینا میر: چهره‌ای مقدس در سنت ایزدی
نوروز: جشن سال نو در جهان کردی
شاهماران: ملکهٔ مقدس مارها در روایت‌های کردی
زرتشت: پیامبر دین باستانی ایرانی
امشاسپندان: جاودانان مقدس سنت زرتشتی
سیمرغ: پرندهٔ بزرگ اسطوره‌ای در افسانه‌های ایرانی

پرسش‌های متداول

هفت سِرّ در آیین ایزدی چیست؟

هفت سِرّ، به معنای هفت راز، هفت موجود مقدس یا فرشتهٔ آیین ایزدی‌اند؛ تجلیات خدای یگانه که خداوند از راه آنان به جهان نظم می‌بخشد و از آن مراقبت می‌کند. در برداشت ایزدیان، خدای یگانه پیش از آفرینش این جهان، آنان را از نور خود پدید آورد و سرپرستی همهٔ آفرینش را به آنان سپرد. رهبر و سرورشان طاووس ملک، فرشتهٔ طاووس، است و آنان از راه نمایندگان مقدس زمینی خود در جهان متجلی می‌شوند.

آیا آیین ایزدی خدایان بسیار را می‌پرستد؟

نه؛ آیین ایزدی دینی یکتاپرست و استوار بر باور به خدای یگانه، آفرینندهٔ همه‌چیز، است. هفت سِرّ، هفت موجود مقدس، خدایانی جداگانه نیستند، بلکه تجلیات خدای یگانه‌اند که از نور خود او پدید آمده‌اند و در ذات الهی او سهیم‌اند؛ واسطه‌هایی که خدای یگانه از راه آنان به جهان نظم می‌بخشد و از آن مراقبت می‌کند. بهتر است آنان را تجلیات مقدس خدای یگانه بدانیم، همان‌گونه که دیگر سنت‌های یکتاپرست از فرشتگان یا تجلیات مقدس خدای یگانه سخن می‌گویند.

نام هفت سِرّ چه معنایی دارد؟

این نام ترکیبی از واژه‌های کردی «هفت»، به معنای هفت، و «سِرّ» یا «سور»، به معنای راز یا سرّ در مفهوم ذاتی نهان و مقدس، است. این دو در کنار هم به معنای هفت راز هستند. واژهٔ «سِرّ» بر ذات الهی یا حقیقت مقدسی دلالت دارد که فرشتگان از آن آفریده شدند و آن را در درون خود دارند؛ گاه از آن با عنوان «سورِ خدا» یاد می‌شود. هفت موجود مقدس را به‌سادگی هفت فرشته نیز می‌نامند.

رهبر هفت سِرّ کیست؟

رهبر و سرور هفت موجود مقدس، طاووس ملک، فرشتهٔ طاووس، است که خداوند اختیار جهان را به او بخشید. در آیین ایزدی، طاووس ملک سرور فرشتگان مقدس، موجودی کاملاً نیک و خیرخواه، برترین تجلی از هفت تجلی خدای یگانه و کسی است که زیر فرمان خداوند مسئول آفرینش است. هرگونه پیونددادن او با شر، افترایی است که با آیین ایزدی کاملاً بیگانه است و این دین آن را رد می‌کند.

هفت موجود مقدس چگونه در جهان حضور دارند؟

در سنت ایزدی، هفت موجود مقدس از راه نمایندگان مقدس زمینی خود، قدیسان بزرگ و چهره‌های مقدس دین، در جهان متجلی می‌شوند؛ کسانی که باور بر آن است که این هفت تن در آنان حضور دارند. برجسته‌ترین آنان شیخ عدی است که تجلی ذات الهی شمرده می‌شود. دیگر چهره‌های مقدس، مانند شیخ شمس، فخرالدین، نصیرالدین و سجادین، نمایندگان زمینی هفت تن شناخته می‌شوند؛ قدیسان بزرگی که هفت سِرّ در وجود آنان در جهان حضور دارند.

آیا هفت سِرّ بخشی از میراث کردی است؟

بله؛ هفت سِرّ به آیین ایزدی تعلق دارند، یکی از کهن‌ترین و متمایزترین سنت‌های دینی مردم کرد که عمدتاً ایزدیان کرمانجی‌زبان پیرو آن‌اند. هفت موجود مقدس، در بنیاد این دین، بخشی محوری از میراث دینی کردها هستند. آیین ایزدی دینی زنده با ژرفا و دیرینگی بسیار است که در گذر قرن‌های بسیار حفظ شده و شایستهٔ شناخت دقیق و محترمانه بر پایهٔ مفاهیم خودش است.