کرکوک در آوریل ۲۰۰۳: سقوط بعث، بازگشت و اختلاف‌های مالکیت

کرکوک در ۱۰ آوریل ۲۰۰۳ پس از عقب‌نشینی نیروهای دولتی سقوط کرد. روایت‌های هم‌زمان شادی و ناامنی را کنار هم ثبت می‌کنند؛ پژوهش میدانی دشواری بازگشت خانواده‌های اخراج‌شده را روشن می‌کند.

تاریخ و پیشینه

رزمندگان کرد در ۱۰ آوریل ۲۰۰۳ پس از عقب‌نشینی سربازان عراقی وارد شهر شدند. گریسوولد لباس‌های نظامی رهاشده در صبح و پیشمرگه‌های پیش از حضور بزرگ‌تر آمریکایی را توصیف می‌کند. پس خبر منتشرشده در ۱۱ آوریل می‌تواند دربارهٔ روز پیش باشد. فروپاشی اقتدار دولت همه‌پرسی دربارهٔ وضعیت کرکوک نبود. پیش از جنگ، دیده‌بان حقوق بشر اخراج سازمان‌یافتهٔ کردها، ترکمن‌ها و آشوری‌ها را مستند کرد: تغییر ثبت قومیت به عرب، عضویت در حزب، فشار برای نیروهای شبه‌نظامی، بازداشت و دستور خروج. [1] [2] [3]

شادی و ناامنی

شاهدان پرچم، گل و شادی را همراه غارت و ترس دیدند. دیده‌بان حقوق بشر تلاش پیشمرگه برای بازداشت غارتگران و حفاظت از بیمارستان‌ها، و نیز قتل و تهدید ساکنان را ثبت کرد. همیشه نمی‌شد وابستگی عاملان مسلح به نیروهای رسمی حزبی را مشخص کرد. بنابراین هر رویداد را نمی‌توان به کل یک جامعه نسبت داد. شهادت‌های پیش از جنگ همچنین نشان می‌دهند بیانیهٔ خروج «داوطلبانه» ممکن بود به اجبار امضا شود؛ زبان فرم رسمی آزادی تصمیم خانواده را ثابت نمی‌کند. [1] [2] [3]

بازگشت و بررسی حقوق

تحقیق ۲۰۰۴ خانه‌های مصادره‌شده، فروش اجباری زیر ارزش، مسکن اجاره‌ای و محله‌های تخریب‌شده را تفکیک کرد. بازگشت خودبه‌خود خانه یا کار فراهم نکرد. خانواده‌های عرب نیز پس از سقوط رژیم تهدید و اخراج را تجربه کردند. ادعاهای فردی به بررسی و حفاظت نیاز داشت. اصل ۱۴۰ قانون اساسی ۲۰۰۵ عادی‌سازی، سرشماری و همه‌پرسی را پیش‌بینی کرد؛ اصل ۱۴ برابری را مقرر ساخت. کنترل نظامی راه‌حل نهایی قانون اساسی نبود. نقشهٔ آوریل ۲۰۰۳ زیرساخت را نشان می‌دهد، نه اثبات قومیت یا مالکیت خانه‌ای مشخص. [2] [4] [5]

منابع و مطالعه بیشتر

1. Eliza Griswold, “The Kurds Take a City”, The Nation, published online 17 April 2003, issue dated 5 May; reporting from Kirkuk on the fall of the city and its immediate aftermath.
2. Human Rights Watch, Claims in Conflict: Reversing Ethnic Cleansing in Northern Iraq (August 2004), chapter VI, “Reversing Arabization of Kirkuk”; field interviews, abuses and property disputes.
3. Human Rights Watch, Iraq: Forcible Expulsion of Ethnic Minorities (March 2003), chapter III, “Forced Expulsions”; investigation conducted before the invasion and named/pseudonymous witness accounts.
4. Constitution of Iraq (2005), Articles 14 and 140; primary legal text in English translation, Constitute Project.
5. US National Imagery and Mapping Agency, Karkuk (Kirkuk), Iraq, map dated 22 April 2003; Library of Congress, G7614.K25 2003 .U5, digital record 2004630062.
6. Library of Congress map reproduction via Wikimedia Commons; US federal government work, public domain.