کەرکووک لە ١٠ی نیسانی ٢٠٠٣ دوای کشانەوەی هێزە حکومییەکان کەوت. شایەتەکانی سەردەم شادی و بێ‌ئاسایشی پێکەوە دەگێڕنەوە؛ توێژینەوەی مەیدانی کێشەی گەڕانەوەی خێزانە دەرکراوەکان ڕوون دەکاتەوە.

نەخشەی کەرکووک لە نیسانی ٢٠٠٣ بە ناوچە ئاوەدانەکانی کنار ڕووبار، ڕێگا، فڕۆکەخانە، شەمەندەفەر و نەخشەی شوێن
نەخشەی ٢٢ی نیسانی ٢٠٠٣، US National Imagery and Mapping Agency، کتێبخانەی کۆنگرێس. نەخشەی دابەشبوونی نەتەوە یان خاوەندارێتیی تاکەکەسی نییە. US National Imagery and Mapping Agency / Library of Congress · Public domain · Wikimedia Commons.

بەروار و پاشخان

شەڕڤانە کوردەکان لە ١٠ی نیسانی ٢٠٠٣ دوای کشانەوەی سەربازانی عێراق چوونە شار. گریزۆڵد جلە سەربازییە جێهێڵراوەکانی بەیانی و پێشمەرگەی پێش گەیشتنی هێزی گەورەتری ئەمریکی دەگێڕێتەوە. هەواڵی بڵاوکراوە لە ١١ی نیسان دەتوانێت باسی ڕۆژی پێشوو بێت. ڕووخانی دەسەڵاتی دەوڵەت ڕیفراندۆم لەسەر چارەنووسی کەرکووک نەبوو. پێش شەڕ هیومان ڕایتس وۆچ دەرکردنی ڕێکخراوی کورد، تورکمان و ئاشوورییەکانی بەڵگەدار کرد: گۆڕینی تۆماری نەتەوە بۆ عەرەب، ئەندامێتیی حیزب، فشاری بەشداریی نیمچەسەربازی، گرتن و فەرمانی ڕاگواستن. [1] [2] [3]

شادی و ترس

شایەتەکان ئاڵا، گوڵ و شادییان بینی، بەڵام تاڵان و ترسیش. هیومان ڕایتس وۆچ هەوڵی پێشمەرگە بۆ گرتنی تاڵانچی و پاراستنی نەخۆشخانەکان، هەروەها کوشتن و هەڕەشە لە دانیشتووانی تۆمار کرد. پەیوەندیی تاوانبارە چەکدارەکان بە هێزی فەرمیی حیزب هەمیشە دیار نەبوو. بۆیە هەموو ڕووداوێک نابێت بخرێتە ئەستۆی تەواوی کۆمەڵێک. شایەتیی پێش شەڕ نیشان دەدات بەڵگەی دەرچوونی «خۆبەخشانە» دەکرا بە زۆر واژۆ بکرێت. دەقی فەرمیی فۆرم ئازادیی بڕیاری خێزان ناسەلمێنێت. [1] [2] [3]

گەڕانەوە و ماف

توێژینەوەی ٢٠٠٤ خانووی دەستبەسەرداگیراو، فرۆشتنی بەزۆر بە نرخی کەم، خانووی کرێ و گەڕەکی ڕووخێنراو جیا دەکاتەوە. گەڕانەوە خۆی خانوو یان کاری دابین نەدەکرد. دوای ڕووخانی ڕژێم خێزانی عەرەبیش تووشی هەڕەشە و دەرکردن بوون. داواکاریی تاکەکان پشکنین و پاراستنی دەویست. ماددەی ١٤٠ی دەستووری ٢٠٠٥ ئاساییکردنەوە، سەرژمێری و ڕیفراندۆمی دیاری کرد؛ ماددەی ١٤ یەکسانیی دانا. کۆنترۆڵی سەربازی چارەسەری دەستووریی کۆتایی نەبوو. نەخشەی نیسانی ٢٠٠٣ ژێرخان پیشان دەدات، نەک سەلماندنی نەتەوە یان موڵکی خانووێکی دیاریکراو. [2] [4] [5]

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. Eliza Griswold, “The Kurds Take a City”, The Nation, published online 17 April 2003, issue dated 5 May; reporting from Kirkuk on the fall of the city and its immediate aftermath.
  2. Human Rights Watch, Claims in Conflict: Reversing Ethnic Cleansing in Northern Iraq (August 2004), chapter VI, “Reversing Arabization of Kirkuk”; field interviews, abuses and property disputes.
  3. Human Rights Watch, Iraq: Forcible Expulsion of Ethnic Minorities (March 2003), chapter III, “Forced Expulsions”; investigation conducted before the invasion and named/pseudonymous witness accounts.
  4. Constitution of Iraq (2005), Articles 14 and 140; primary legal text in English translation, Constitute Project.
  5. US National Imagery and Mapping Agency, Karkuk (Kirkuk), Iraq, map dated 22 April 2003; Library of Congress, G7614.K25 2003 .U5, digital record 2004630062.
  6. Library of Congress map reproduction via Wikimedia Commons; US federal government work, public domain.