Kerkûk piştî vekişîna leşkerên hikûmetê di 10 Nîsana 2003 de ket. Şahidên demê şahî û bêewlehiyê bi hev re vedibêjin; lêkolîna meydanî pirsgirêkên vegera malbatên derxistî rave dike.

Nexşeya Kerkûkê ya Nîsana 2003 bi taxên li nêzî çem, rê, balafirgeh, rêya trenê û nexşeyên cihê
Nexşeya 22 Nîsana 2003, US National Imagery and Mapping Agency, Library of Congress. Nexşeya etnîsîte an mafên milkê yên kesane nîne. US National Imagery and Mapping Agency / Library of Congress · Public domain · Wikimedia Commons.

Dîrok û paşxane

Şervanên Kurd di 10 Nîsana 2003 de piştî vekişîna leşkerên Iraqê ketin bajar. Griswold unîformên sibehê berdanî û pêşmergeyên berî hebûna mezintir a Amerîkî vedibêje. Nûçeyên 11 Nîsanê dikarin roja berê rave bikin. Hilweşîna desthilatdariya dewletê referanduma statûya Kerkûkê nebû. Berî şer Human Rights Watch derxistina rêxistinkirî ya Kurd, Tirkmen û Asûriyan belge kir: guhertina qeyda etnîkî bo Ereb, endamtiya partiyê, beşdariya paramîlîter, girtin û fermanên koçberkirinê. [1] [2] [3]

Şahî û xeter

Şahid ala, kulîlk û şahî dîtin, lê talan û tirs jî. Human Rights Watch hewlên pêşmergeyan ji bo girtina talankeran û parastina nexweşxaneyan, bi kuştin û gefên li niştecihan re, tomar kir. Girêdana sûcdarên çekdar bi hêzên fermî yên partiyan re her tim nehate tesbîtkirin. Ji ber vê her bûyer nayê barkirin ser hemû civakekê. Şahidiyên berî şer nîşan didin ku belgeyên derketina “bi dilê xwe” dikarîn bi zorê bên îmzekirin. Zimanê fermî yê formê azadiya biryara malbatê piştrast nake. [1] [2] [3]

Veger û maf

Lêkolîna 2004 xaniyên desteserkirî, firotina bi zorê bi buhayê kêm, xanîyên kirê û taxên hilweşandî cuda dike. Veger bixwe xanî an kar nedida. Piştî hilweşîna rejîmê malbatên Ereb jî gef û derxistin dîtin. Daxwazên kesane lêkolîn û parastin dixwestin. Xala 140 a Destûra 2005 normalîzekirin, serjimêrî û referandum pêş dît; xala 14 wekhevî saz kir. Kontrola leşkerî çareseriya destûrî ya dawîn nebû. Nexşeya Nîsana 2003 binesaziyê nîşan dide, lê etnîsîte an milkê maleke taybet piştrast nake. [2] [4] [5]

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Eliza Griswold, “The Kurds Take a City”, The Nation, published online 17 April 2003, issue dated 5 May; reporting from Kirkuk on the fall of the city and its immediate aftermath.
  2. Human Rights Watch, Claims in Conflict: Reversing Ethnic Cleansing in Northern Iraq (August 2004), chapter VI, “Reversing Arabization of Kirkuk”; field interviews, abuses and property disputes.
  3. Human Rights Watch, Iraq: Forcible Expulsion of Ethnic Minorities (March 2003), chapter III, “Forced Expulsions”; investigation conducted before the invasion and named/pseudonymous witness accounts.
  4. Constitution of Iraq (2005), Articles 14 and 140; primary legal text in English translation, Constitute Project.
  5. US National Imagery and Mapping Agency, Karkuk (Kirkuk), Iraq, map dated 22 April 2003; Library of Congress, G7614.K25 2003 .U5, digital record 2004630062.
  6. Library of Congress map reproduction via Wikimedia Commons; US federal government work, public domain.