مقدمه
پیر شالیار از ارجمندترین چهره‌های کوهستان‌های کردنشین است: قدیس و عارف کهن هورامان، منطقهٔ بزرگ کوهستانی زاگرس، که در افسانه‌ها شفابخشی صاحب‌کرامت شناخته می‌شود و تا امروز در یکی از کهن‌ترین آیین‌های پابرجای جهان کرد گرامی داشته می‌شود.
در افسانه، پیر شالیار مردی دانا و مقدس از هورامان بود که آوازهٔ شفابخشی‌اش به سرزمین‌های دور رسید؛ ازاین‌رو دختر بیمار پادشاهی دوردست را نزد او آوردند و به‌گونه‌ای معجزه‌آسا شفا یافت. ازدواج نامدار آن دو در آیینی بزرگ و سنتی یاد می‌شود که هر زمستان در روستای کوهستانی هورامان تخت برگزار می‌شود و از گران‌بهاترین میراث‌های زندهٔ کردها به شمار می‌آید.
شناخت پیر شالیار، آشنایی با دیرینگی ژرف سنت معنوی کردهاست که در آن سنت باستانی و اسلامی به هم می‌رسند: قدیسی ارجمند از کوه‌های بلند و شفابخشی صاحب‌کرامت در افسانه‌ها که یادش در یکی از کهن‌ترین و گرامی‌ترین آیین‌های کردی زنده مانده است.
فهرست مطالب
جایی که سنت باستانی و اسلامی به هم می‌رسند
پیر شالیار که بود؟
پیر شالیار، که نامش به صورت پیر شلیار نیز نوشته می‌شود، قدیس و عارف کهن و ارجمند هورامان، منطقهٔ بزرگ کوهستانی زاگرسِ کردنشین، بود. عنوان پیر به معنای قدیس، بزرگ یا مرشد معنوی است و پیر شالیار مردی مقدس با دانایی بسیار و توانایی کرامت، به‌ویژه شفابخشی معجزه‌آسا، شناخته می‌شود که در روزگاران دور در روستای کوهستانی هورامان تخت می‌زیست. بنا بر سنت، یاد او به سده‌ها پیش بازمی‌گردد؛ آیینی که او را گرامی می‌دارد حدود نهصد سال یا بیشتر قدمت دارد و چنین احساس می‌شود که ریشه‌هایش از این هم دورتر، به جهان معنوی باستانی منطقه می‌رسد. در افسانه‌ها بیش از همه به سبب معجزه‌ای بزرگ در شفابخشی و ازدواج نامداری که پس از آن رخ داد از او یاد می‌شود و تا امروز در یکی از کهن‌ترین آیین‌های پابرجای جهان کرد گرامی داشته می‌شود. چنان‌که خواهیم دید، روایت‌ها دربارهٔ هویت دقیق او متفاوت‌اند: برخی او را چهره‌ای از سنت کهن پیش از اسلام و برخی دیگر مردی مقدس و مسلمان می‌دانند، اما همگی در بزرگداشت او به‌عنوان قدیس و شفابخش بزرگ هورامان هم‌داستان‌اند. پیر شالیار، قدیس و عارف کهن هورامان و شفابخش صاحب‌کرامت افسانه‌ها که یادش در آیینی بزرگ و کهن حفظ شده، در میراث معنوی کردها جایگاهی بس ارجمند دارد.
قدیس هورامان
پیر شالیار پیش از هر چیز قدیس هورامان است: مرد مقدسی که با منطقهٔ بزرگ کوهستانی زاگرس و روستای کهن هورامان تخت، خانهٔ او و کانون یادش، پیوند دارد.
پیر شالیار از هورامان جداشدنی نیست؛ منطقهٔ بزرگ و زیبای کوهستانی زاگرس که در دو سوی نواحی مرزی جهان کرد گسترده است، سرزمینی با قله‌های بلند، دره‌های ژرف و روستاهای کهن پلکانی از سنگ. خانهٔ او و کانون یادش روستای هورامان تخت است؛ از نامدارترین این سکونتگاه‌های کوهستانی کهن، جایی که آرامگاه و یادش گرامی داشته می‌شود و آیین بزرگ به نام او برگزار می‌گردد. نام هورامان نیز معنا و دیرینگی ژرفی دارد: به‌طور گسترده آن را سرزمین اهورا، سرزمین اهورامزدا، خدای بزرگ آیین ایرانی باستان، یا سرزمین خورشید معنا می‌کنند؛ نام‌هایی که از دیرینگی ژرف معنوی منطقه سخن می‌گویند. پیر شالیار به همین سرزمین کوهستانی کهن و مقدس تعلق دارد؛ قدیس هورامان که با قله‌ها و روستای کهن آن پیوند خورده است. پیوند پیر شالیار با هورامان، سرزمین اهورا و خورشید، بازتابی از دیرینگی ژرف و سرشت مقدس یاد اوست. او در مقام قدیس این سرزمین کوهستانی کهن و مقدس ارج نهاده می‌شود.
نکات کلیدی
پیر شالیار قدیس و عارف کهن و ارجمند هورامان در زاگرس بود.
در افسانه‌ها از او به‌عنوان شفابخشی صاحب‌کرامت یاد می‌شود.
افسانه از شفای معجزه‌آسای دختر بیمار پادشاهی دوردست به دست او می‌گوید.
ازدواج نامدار آن دو در آیینی بزرگ و سنتی گرامی داشته می‌شود.
این آیین که در هورامان تخت برگزار می‌شود از کهن‌ترین آیین‌های جهان کرد است.
یاد او سنت‌های معنوی کهن پیش از اسلام و سنت‌های اسلامی را درهم می‌آمیزد.
دانستنی‌های کوتاه
نام: پیر شالیار، با املای دیگرِ پیر شلیار
عنوان: پیر، به معنای قدیس، بزرگ یا مرشد معنوی
منطقه: هورامان، منطقهٔ کوهستانی زاگرسِ کردنشین
خانه: روستای کهن کوهستانی هورامان تخت
شهرت: شفابخش صاحب‌کرامت و مرد مقدس
افسانه: دختر بیمار پادشاهی دوردست را به‌گونه‌ای معجزه‌آسا شفا داد
ازدواج: با شاهزاده‌خانم شفایافته ازدواج کرد؛ این پیوند در آیین گرامی داشته می‌شود
آیین: هر زمستان برگزار می‌شود؛ از کهن‌ترین سنت‌های کردی
قدمت: حدود نه سده یا بیشتر دانسته می‌شود
سنت: عناصر کهن پیش از اسلام و عناصر اسلامی را درهم می‌آمیزد
افسانهٔ شفابخشی
افسانهٔ بزرگ پیر شالیار از رسیدن آوازهٔ شفابخشی او به پادشاهی دوردست می‌گوید؛ دختر بیمار آن پادشاه را به هورامان آوردند و قدیس به‌گونه‌ای معجزه‌آسا شفایش داد و سپس دختر عروس او شد.
افسانهٔ اصلی پیر شالیار داستان معجزه‌ای بزرگ در شفابخشی است. دختر پادشاهی دوردست، که در روایت‌های سنتی دختر فرمانروای سرزمینی دور بود، از بیماری سختی رنج می‌برد که هیچ پزشکی توان درمانش را نداشت؛ در قصه‌ها از او به‌عنوان کسی یاد می‌شود که نمی‌توانست بشنود یا سخن بگوید. پدرش که درمانده شده بود اعلام کرد هرکس بتواند او را شفا دهد دخترش را به همسری او درمی‌آورد. هرچند بسیاری کوشیدند، هیچ‌کس موفق نشد، تا آنکه آوازهٔ مرد مقدس هورامان، پیر شالیار، به دربار دوردست رسید. شاهزاده‌خانم بیمار را در سفری طولانی به هورامان آوردند و آنجا به نیروی کرامت قدیس به‌گونه‌ای معجزه‌آسا شفا یافت؛ با رسیدن به حضور و سرزمین پیر شالیار، بیماری‌اش برطرف شد. در وفای به وعدهٔ پادشاه و از شادی آن معجزه، شاهزاده‌خانم شفایافته عروس پیر شالیار شد و ازدواجشان را با شادمانی فراوان در هورامان جشن گرفتند. این افسانهٔ شفای معجزه‌آسا و ازدواج پس از آن، کانون یاد پیر شالیار است؛ داستانی که در آیین بزرگ به نام او گرامی داشته و از نو زنده می‌شود. پیر شالیار بیش از همه در مقام شفابخش صاحب‌کرامت این افسانهٔ محبوب به یاد آورده و ارج نهاده می‌شود.
آیین کهن
ازدواج پیر شالیار هر زمستان در آیینی بزرگ و کهن در هورامان تخت گرامی داشته می‌شود؛ آیینی که مرحله‌به‌مرحله در هفته‌های پیاپی برگزار می‌گردد و از کهن‌ترین سنت‌های پابرجای جهان کرد است.
یاد پیر شالیار بیش از همه در آیین بزرگی زنده می‌ماند که او را گرامی می‌دارد و هر زمستان در روستای کوهستانی هورامان تخت برگزار می‌شود؛ آیینی که به‌طور گسترده از کهن‌ترین آیین‌های پابرجای جهان کرد به شمار می‌آید. این آیین که یادآوری و بازآفرینی شفای معجزه‌آسای قدیس و ازدواج او دانسته می‌شود، در میانهٔ زمستان برگزار می‌گردد، حدود چهلمین روز فصل آغاز می‌شود و در هفته‌های پیاپی مرحله‌به‌مرحله ادامه می‌یابد؛ مراسم جمعی بزرگی که مردم هورامان تخت و روستاهای اطراف را گرد هم می‌آورد. در طول آن، مردم برای برگزاری مشترک مراسم جمع می‌شوند؛ هدیه می‌دهند، گرد هم می‌آیند، غذای جمعی می‌خورند، دعا و سرودهای نیایشی می‌خوانند و قدیس را یاد می‌کنند. تمام روستا و همسایگانش در بزرگداشت پیر شالیار و زنده‌کردن دوبارهٔ شادی کهن آن معجزه و ازدواج شرکت می‌کنند. مراسم دیگری نیز در ارتباط با این قدیس، در زمانی دیرتر از سال و در بهار، برگزار می‌شود. چنین احساس می‌شود که این آیین دیرینگی بسیار دارد و به سده‌های دور بازمی‌گردد؛ آن را از گران‌بهاترین میراث‌های زندهٔ مردم کرد می‌دانند، سنتی که در روزگاران دراز وفادارانه حفظ شده است. این آیین بزرگ زمستانی، کهن و محبوب، قلب زندهٔ یاد پیر شالیار است. از رهگذر همین آیین است که قدیس هورامان تا امروز گرامی داشته و یاد می‌شود.
جایی که سنت باستانی و اسلامی به هم می‌رسند
یکی از ویژگی‌های چشمگیر یاد پیر شالیار این است که در محل تلاقی سنت‌های معنوی کهن پیش از اسلام و سنت‌های اسلامی جای دارد و روایت‌های مربوط به هویت خود او نیز بازتاب همین تلاقی‌اند. برخی سنت‌ها پیر شالیار را چهره‌ای از جهان کهن پیش از اسلام، کاهن یا مرد مقدس آیین ایرانی باستان، می‌دانند و او را به دین کهن زرتشت و دیرینگی ژرف معنوی هورامان، سرزمین اهورا، پیوند می‌دهند. سنت‌های دیگر، که در میان خود مردم هورامان رواج دارند، او را مردی مقدس و مسلمان، قدیسی از سنت اسلامی و عرفانی، می‌دانند. همچنین چنین احساس می‌شود که آیین بزرگداشت او عناصر بسیار کهنِ پیش از اسلام را با مراسم نیایش اسلامی و صوفیانهٔ منطقه درهم می‌تند.
این تلاقی سنت باستانی و اسلامی تناقض نیست، بلکه بازتاب تاریخ ژرف هورامان و کوهستان‌های کردنشین است؛ جایی که جهان معنوی باستانی، آیین اهورامزدا و سنت کهن ایرانی در گذر روزگاران دراز جای خود را به اسلام داد، درحالی‌که یادها، آیین‌ها و حرمت‌های کهن دوام آوردند و در ایمان تازه تنیده شدند. پیر شالیار، قدیس کهن هورامان، تجسم زندهٔ این پیوستگی ژرف است؛ یاد و آیین او در قلب کوه‌های کردنشین، تلاقی سنت باستانی و اسلامی را در گذر روزگاران حفظ می‌کنند. ما این روایت‌های متفاوت را صادقانه عرضه می‌کنیم و آن‌ها را بازتاب دیرینگی ژرف و لایه‌لایهٔ این سنت می‌دانیم، نه یک تاریخ یگانه و قطعی. بخش بزرگی از ژرفا و جاذبهٔ پیر شالیار در همین تلاقی سنت باستانی و اسلامی نهفته است.
سرزمین هورامان
هورامان، خانهٔ پیر شالیار، از کهن‌ترین و زیباترین مناطق جهان کرد است: سرزمین کوه‌های بلند و روستاهای سنگی پلکانی، با دیرینگی ژرف معنوی، که خود نامش از اهورا و خورشید سخن می‌گوید.
شناخت پیر شالیار به معنای شناخت سرزمین هورامان است، زیرا قدیس و سرزمین از هم جداشدنی نیستند. هورامان منطقهٔ بزرگ کوهستانی در زاگرس است که در دو سوی نواحی مرزی جهان کرد قرار دارد؛ سرزمینی با قله‌های بلند و دره‌های ژرف که به زیبایی نفس‌گیر و روستاهای کهن پلکانی‌اش شهرت دارد. این روستاها با سنگ‌چینِ بدون ملات بر دامنه‌های تند کوه ساخته شده‌اند و خانه‌هایشان یکی بالای دیگری قرار گرفته‌اند، به‌گونه‌ای که بام یک خانه حیاط خانهٔ بعدی است. این سرزمین دیرینگی ژرفی دارد و از کهن‌ترین روزگاران مسکون و محترم بوده است؛ خود نام آن را سرزمین اهورا، سرزمین اهورامزدا، خدای بزرگ آیین باستان، یا سرزمین خورشید معنا می‌کنند. مردم هورامان در گذر روزگاران دراز میراثی غنی و کهن را حفظ کرده‌اند که آیین پیر شالیار از گران‌بهاترین اجزای آن است. این سرزمین کوهستانی کهن و زیبا، مقدس و پرقصه، خانهٔ پیر شالیار و کانون یاد اوست؛ جایی که قدیس به آن تعلق دارد و آیینش در آن برگزار می‌شود. دیرینگی ژرف و سرشت مقدس هورامان از حرمت پیر شالیار، قدیس این سرزمین کهن، جداشدنی نیست. یاد پیر شالیار در هورامان، سرزمین اهورا و خورشید، زنده است.
معنا و اهمیت
پیر شالیار تجسم دیرینگی ژرف و پیوستگی زندهٔ سنت معنوی کردهاست: قدیس و شفابخشی ارجمند که یادش، محفوظ در یکی از کهن‌ترین آیین‌های پابرجای کردی، تلاقی سنت باستانی و اسلامی را در گذر روزگاران دراز حفظ می‌کند.
پیر شالیار همچنین تجسم چهرهٔ مرد مقدس و شفابخش صاحب‌کرامت است که در سنت معنوی کوهستان‌های کردنشین چنین عزیز است؛ قدیسی که قدرتش شفا و برکت می‌آورد و یادش در گذر سده‌ها جامعه‌ای را به هم پیوند می‌دهد. مردم هورامان در آیین بزرگِ گرامی‌داشت او، طی نه سده و بیشتر، به نیاکان و قدیس خود وفادار می‌مانند و یکی از گران‌بهاترین میراث‌های زندهٔ مردم کرد را حفظ می‌کنند. او در کنار دیگر چهره‌ها و سنت‌های ارجمند جهان کرد، مانند خضر نبیِ محبوب، بخشی از میراث غنی معنوی کردهاست. در همهٔ این‌ها، پیر شالیار از ارجمندترین و مهم‌ترین چهره‌های کوهستان‌های کردنشین است؛ قدیس کهن هورامان و شفابخش صاحب‌کرامت افسانه‌ها که یادش، محفوظ در آیینی بزرگ و کهن، دیرینگی ژرف و پیوستگی زندهٔ سنت معنوی کردها را حفظ می‌کند. ژرفای تاریخ و وفاداری در یادآوری که او تجسمشان است از گران‌بهاترین ویژگی‌های میراث کردهاست.
پیر شالیار و کردها
پیر شالیار چهره‌ای بسیار ارجمند در کوهستان‌های کردنشین است و آیینش از گران‌بهاترین میراث‌های زندهٔ مردم کرد به شمار می‌آید؛ سنتی که طی سده‌ها در سرزمین کهن هورامان وفادارانه حفظ شده است.
پیر شالیار در میراث کردها، به‌ویژه در منطقهٔ هورامان و میان مردم کرد کوهستان، جایگاهی بس ارجمند دارد؛ برای آنان او قدیسی محبوب و آیینش سنتی گران‌بها و کهن است. آیین بزرگ زمستانی در بزرگداشت او از گران‌بهاترین میراث‌های زندهٔ جهان کرد دانسته می‌شود؛ سنتی بسیار کهن که طی سده‌ها وفادارانه حفظ شده و جامعه را در یادآوری قدیس و بازآفرینی افسانهٔ کهن گرد هم می‌آورد. کردهای هورامان در پیر شالیار و آیینش، یاد و میراثی با ژرفای خارق‌العاده را زنده نگه می‌دارند که از سده‌های اسلامی فراتر می‌رود و به جهان معنوی باستانی سرزمین اهورا می‌رسد. با معرفی پیر شالیار، این میراث ژرف و گران‌بهای مردم کرد، قدیس کهن هورامان و آیین بزرگی را که یادش را حفظ می‌کند گرامی می‌داریم و درعین‌حال روایت‌های متفاوت هویت او و دیرینگی لایه‌لایهٔ سنتش را صادقانه عرضه می‌کنیم. او چهره‌ای است که ژرفای تاریخ کرد و وفاداری حافظهٔ کرد در آن می‌درخشد؛ قدیس محبوب سرزمین کوهستانی کهن.
بحث‌ها و برداشت‌های نادرست
آیا پیر شالیار مردی مقدس از دوران پیش از اسلام بود یا مسلمانی مقدس؟ سنت‌ها متفاوت‌اند و ما این تفاوت را صادقانه عرضه می‌کنیم. برخی پیر شالیار را چهره‌ای از جهان کهن پیش از اسلام، کاهن یا مرد مقدس آیین ایرانی باستان، می‌دانند که با سنت زرتشت و دیرینگی ژرف هورامان پیوند دارد؛ دیگران، از جمله خود مردم هورامان، او را مردی مقدس و مسلمان و یک قدیس می‌دانند. پاسخ صادقانه این است که روایت‌ها متفاوت‌اند و یاد و آیین او عناصر بسیار کهنِ پیش از اسلام را با نیایش اسلامی و صوفیانهٔ منطقه درهم می‌تنند. این لایه‌مندی بازتاب تاریخ ژرف هورامان است، نه یک واقعیت یگانه و قطعی.
این سنت واقعاً چقدر قدمت دارد؟ به‌طور گسترده آیین پیر شالیار را حدود نهصد ساله یا بیشتر می‌دانند و چنین احساس می‌شود که ریشه‌های آن از این هم دورتر، به جهان معنوی باستانی هورامان می‌رسد. باید صادقانه گفت که سن دقیق و تاریخ مشخص چنین سنت کهنی را نمی‌توان با قطعیت تعیین کرد، چنان‌که سرشت این‌گونه میراث‌های ژرف و عمدتاً شفاهی است. آنچه روشن است این است که سنتی بسیار کهن است که از کهن‌ترین آیین‌های پابرجای جهان کرد دانسته و عزیز داشته می‌شود. ما دیرینگی آن را همان‌گونه که شناخته و گرامی داشته می‌شود عرضه می‌کنیم و هم‌زمان حدود دانش دقیق تاریخی را صادقانه یادآور می‌شویم.
آیا افسانهٔ شفابخشی به معنای دقیق کلمه تاریخی است؟ داستان شفای معجزه‌آسا و ازدواج، افسانه‌ای مقدس است؛ سنتی گرامی که پیر شالیار با آن به یاد آورده می‌شود، نه گزارشی تاریخی و مستند. آن را همچون همان افسانهٔ محبوب، با احترام به جایگاهش در ارادت و حافظهٔ مردم هورامان، بازمی‌گوییم و درعین‌حال میان افسانهٔ مقدس و تاریخ مستند تمایز می‌گذاریم. حقیقت آن، حقیقت یک سنت مقدس زنده است که طی سده‌ها گرامی داشته و از نو زنده شده است.
موضوعات مرتبط
خضر نبی: مرد سبز جاودان و شفابخش باورهای عامیانهٔ کردی
پری: ارواح پری‌گونهٔ فرهنگ عامهٔ کردی و ایرانی
زرتشت: پیامبر کهن آیین ایرانی
اهورامزدا: خدای بزرگ آیین باستان که هورامان به نام او خوانده می‌شود
میترا: ایزد کهن ایرانی پیمان و خورشید
شاهماران: ملکهٔ خردمند ماران در فرهنگ عامهٔ کردی
سیمرغ: پرندهٔ بزرگ اسطوره‌ای در افسانه‌های ایرانی
نوروز: جشن بزرگ بهاری جهان کرد
پرسش‌های متداول
پیر شالیار که بود؟
پیر شالیار، که نامش به صورت پیر شلیار نیز نوشته می‌شود، قدیس و عارف کهن و ارجمند هورامان، منطقهٔ بزرگ کوهستانی زاگرسِ کردنشین، بود. عنوان پیر به معنای قدیس، بزرگ یا مرشد معنوی است و او مردی مقدس با دانایی بسیار و توانایی کرامت، به‌ویژه شفابخشی معجزه‌آسا، شناخته می‌شود که در روزگاران دور در روستای کوهستانی هورامان تخت می‌زیست. او تا امروز در یکی از کهن‌ترین آیین‌های پابرجای جهان کرد گرامی داشته می‌شود.
افسانهٔ پیر شالیار چیست؟
افسانهٔ اصلی از دختر بیمار پادشاهی دوردست می‌گوید که در قصه‌ها نمی‌توانست بشنود یا سخن بگوید و هیچ پزشکی توان درمانش را نداشت، تا آنکه آوازهٔ مرد مقدس هورامان به دربار دوردست رسید. شاهزاده‌خانم را به هورامان آوردند و پیر شالیار او را به‌گونه‌ای معجزه‌آسا شفا داد؛ در وفای به وعدهٔ پدرش، او عروس قدیس شد. ازدواج آن دو که با شادمانی فراوان جشن گرفته شد، در آیین بزرگ به نام او یادآوری و از نو زنده می‌شود.
آیین پیر شالیار چیست؟
آیینی بزرگ و سنتی است که هر زمستان در روستای کوهستانی هورامان تخت برگزار می‌شود و یاد قدیس و بازآفرینی شفای معجزه‌آسا و ازدواجش را گرامی می‌دارد. این آیین حدود چهلمین روز زمستان آغاز می‌شود و در هفته‌های پیاپی مرحله‌به‌مرحله ادامه می‌یابد؛ مردم گرد هم می‌آیند، غذای جمعی می‌خورند، هدیه می‌دهند، دعا می‌خوانند و با نیایش یاد او را زنده می‌کنند. به‌طور گسترده از کهن‌ترین آیین‌های پابرجای جهان کرد به شمار می‌آید و مراسم دیگری نیز در بهار برگزار می‌شود.
سنت پیر شالیار چقدر قدمت دارد؟
به‌طور گسترده این آیین را حدود نهصد ساله یا بیشتر می‌دانند و چنین احساس می‌شود که ریشه‌هایش از این هم دورتر، به جهان معنوی باستانی هورامان می‌رسد. سن دقیق چنین سنت کهن و عمدتاً شفاهی را نمی‌توان با قطعیت تعیین کرد، اما آشکارا سنتی بسیار کهن است که از کهن‌ترین آیین‌های پابرجای جهان کرد دانسته و عزیز داشته می‌شود.
آیا پیر شالیار به دوران پیش از اسلام تعلق داشت یا مسلمان بود؟
سنت‌ها متفاوت‌اند. برخی پیر شالیار را چهره‌ای از جهان کهن پیش از اسلام، کاهن یا مرد مقدس آیین ایرانی باستان، می‌دانند؛ دیگران، از جمله خود مردم هورامان، او را مردی مقدس و مسلمان و یک قدیس می‌دانند. یاد و آیین او عناصر بسیار کهنِ پیش از اسلام را با نیایش اسلامی و صوفیانهٔ منطقه درهم می‌تنند و بازتاب تاریخ ژرف و لایه‌لایهٔ هورامان‌اند.
هورامان کجاست؟
هورامان منطقهٔ بزرگ کوهستانی در زاگرس است که در دو سوی نواحی مرزی جهان کرد قرار دارد و به زیبایی و روستاهای کهن سنگی و پلکانی‌اش بر دامنه‌های تند کوه شهرت دارد. نام آن را به‌طور گسترده سرزمین اهورا، سرزمین اهورامزدا، خدای بزرگ آیین باستان، یا سرزمین خورشید معنا می‌کنند. روستای هورامان تخت، خانهٔ پیر شالیار، از نامدارترین این سکونتگاه‌های کهن کوهستانی است.
منابع و مطالعهٔ بیشتر
آیین‌های پیر شالیار در کردستان ـ تهران تایمز
پیر شالیار: آیین کهن کوهستانی در کردستان ـ سورفیران