صلاح‌الدین دمیرتاش کیست؟
صلاح‌الدین دمیرتاش سیاستمدار، وکیل و نویسندهٔ کردِ زازاست که در 10 آوریلِ 1973 در پالوی الازیغِ ترکیه زاده شد. از 2014 تا 2018 از رهبرانِ مشترکِ حزبِ دموکراتیکِ خلق‌ها (HDP)، حزبِ اصلیِ حامیِ کردها در ترکیه، بود. از 4 نوامبرِ 2016 به اتهام‌هایی از نظرِ سیاسی مناقشه‌برانگیز در زندان است. با وجودِ نگهداری در زندانی با تدابیرِ امنیتیِ حداکثری، در 2018 نامزدِ ریاست‌جمهوری شد و از سلولش به نوشتن و انتشارِ کتاب ادامه داده است. به‌طورِ گسترده از مهم‌ترین چهره‌های سیاسیِ کردِ سدهٔ 21 و نمادِ مقاومت در برابرِ سرکوبِ حقوقِ سیاسیِ کردها در ترکیه دانسته می‌شود.
نکته‌های کلیدی
صلاح‌الدین دمیرتاش در 10 آوریلِ 1973 در پالوی الازیغ در خانواده‌ای کردِ زازا زاده شد.
وکیلِ دارای صلاحیت است که پیش از ورود به سیاست در دیاربکر در دفاع از حقوقِ بشر فعالیت می‌کرد.
رهبریِ مشترکِ HDP را داشت و آن را به حزبی چپ‌گرای فراگیر در دفاع از حقوقِ کردها، فمینیسم، حقوقِ جامعهٔ دگرباشانِ جنسی و جنسیتی و حمایت از اقلیت‌ها بدل کرد.
از نوامبرِ 2016 به اتهام‌های مرتبط با تروریسم زندانی است که سازمان‌های حقوقِ بشر و دیوانِ اروپاییِ حقوقِ بشر به‌طورِ گسترده محکومشان کرده‌اند.
در 2018 از زندان به‌عنوانِ نامزدِ ریاست‌جمهوریِ HDP رقابت کرد و 8.4% آرا را گرفت.
در دورانِ زندان شش کتاب نوشته و از برجسته‌ترین صداهای ادبیاتِ مخالفِ حکومت در ترکیه شده است.
اطلاعات کوتاه
نامِ کامل: صلاح‌الدین دمیرتاش نامِ دیگر: Selahedîn Demirtaş، صورتِ نوشتاریِ کردی؛ لقبِ خانوادگی‌اش «اِسِر» است زادروز: 10 آوریلِ 1973 زادگاه: پالو، الازیغ، ترکیه پیشینه: کردِ زازا پیشه: سیاستمدار، وکیل، نویسنده دوران: دههٔ 2000 تا اکنون شهرت: رهبرِ مشترکِ HDP؛ نامزدِ ریاست‌جمهوری از زندان؛ وکیلِ حقوقِ بشر؛ نویسندهٔ شش رمان آثارِ کلیدی: سحر / سپیده‌دم (2017)، دوران (2019)، لیلان (2020)، افسون (2021)، داد (2023)، جمال (2025) پیوندها: HDP، BDP، DTP؛ جنبشِ سیاسیِ کردها در ترکیه اهمیتِ تاریخی: شناخته‌شده‌ترین چهرهٔ سیاسیِ کردِ ترکیه در سطحِ بین‌المللی؛ نمادِ مقاومتِ دموکراتیک و حقوقِ کردها
فهرست مطالب
دستاوردها، اندیشه‌ها و سهم‌های عمده
بحث‌ها، مناقشه‌ها و برداشت‌های نادرست
افراد، مکان‌ها و موضوعاتِ مرتبط
زندگیِ نخستین و خاستگاه
صلاح‌الدین دمیرتاش در 10 آوریلِ 1973 در شهرِ پالو در استانِ الازیغ، در سرزمینِ مرکزیِ کردیِ جنوبِ شرقیِ ترکیه، زاده شد. خانواده‌اش زازاتبار است؛ زازاها گروهِ قومی و زبانیِ متمایزی درونِ هویتِ گسترده‌ترِ کردی‌اند و به زبانِ زازاکی سخن می‌گویند. دمیرتاش خود را «کردِ زازا» توصیف کرده و هر دو هویت را پذیرفته است.
آموزشِ ابتدایی و متوسطه را در پالو به پایان برد و سپس در 1991 برای تحصیلِ عالی در تجارت و مدیریتِ دریایی به دانشگاهِ دوکوز ایلول رفت. دشواری‌های سیاسیِ دانشگاه سبب شد پیش از پایانِ دوره آنجا را ترک کند. به دیاربکر بازگشت و در 1993 دوباره در آزمونِ ورود به دانشگاه شرکت کرد و در دانشکدهٔ حقوقِ دانشگاهِ آنکارا ثبت‌نام کرد. پس از دانش‌آموختگی نخست در مقامِ وکیلِ مستقل کار کرد.
در 2000، دمیرتاش به هیئتِ اجراییِ شعبهٔ دیاربکرِ انجمنِ حقوقِ بشر (IHD) پیوست. وقتی عثمان بایدمیر، رئیسِ IHD، شهردارِ دیاربکر شد، دمیرتاش در 2004 جانشینش در ریاست شد. بر بررسیِ قتل‌های سیاسیِ حل‌نشدهٔ جنوبِ شرقیِ ترکیه تمرکز کرد، یکی از خطرناک‌ترین حوزه‌های دفاع از حقوقِ بشر در منطقه. همچنین در تأسیسِ شعبهٔ دیاربکرِ عفوِ بین‌الملل و در تأسیسِ بنیادِ حقوقِ بشرِ ترکیه مشارکت داشت.
با باشاک دمیرتاش ازدواج کرده و دو دختر به نام‌های دلال، زادهٔ 2004، و دیلدا، زادهٔ 2007، دارند. لقبِ خانوادگی‌اش «اِسِر» است. پدرش طاهر دمیرتاش در 31 دسامبرِ 2023 در 78 سالگی درگذشت؛ دمیرتاش تنها در نوامبرِ 2022 اجازه یافت برای زمانی کوتاه و با همراهیِ مأموران در بیمارستان به دیدارش برود و سپس به زندانِ ادیرنه بازگردانده شد.
زمینهٔ تاریخی
دمیرتاش در یکی از پرآشوب‌ترین دوره‌های تاریخِ معاصرِ کرد به بزرگسالی رسید. در دهه‌های 1980 و 1990، پ‌ک‌ک و دولتِ ترکیه درگیرِ نبردی مسلحانه و بی‌رحمانه بودند که ده‌ها هزار کشته بر جا گذاشت و میلیون‌ها کرد را در جنوبِ شرقیِ ترکیه آواره کرد. روستاها سوزانده می‌شدند، ناپدیدسازیِ قهری رایج بود و کنشگرانِ سیاسی با خطری جدی روبه‌رو بودند. دمیرتاش در چنین محیطی وکیلِ حقوقِ بشر شد.
تا دههٔ 2000، درگیری تا اندازه‌ای فروکش کرده بود و حزب‌های سیاسیِ کرد در ساختارهای رسمیِ دموکراتیکِ ترکیه فعالیت می‌کردند. زنجیره‌ای از حزب‌های حامیِ کردها، HADEP و DEHAP و DTP و BDP، با حکمِ دادگاه بسته و با نام‌های تازه بازسازی شدند. این چرخهٔ سرکوب و تجدیدِ حیات، تمامیِ محیطِ شکل‌گیریِ کارنامهٔ دمیرتاش را ساخت.
HDP که در 2012 بنیاد نهاده شد، کوششی آگاهانه برای شکستنِ این چرخه بود. به جایِ معرفیِ خود صرفاً به‌عنوانِ حزبی ملی‌گرای کرد، ائتلافی چپ‌گرای فراگیر می‌خواست که علاوه بر کردها، ترک‌ها، ارمنیان، علویان، زنان، رأی‌دهندگانِ دگرباشِ جنسی و جنسیتی و سکولارها را جذب کند. HDP به رهبریِ دمیرتاش از حدنصابِ حساسِ 10% انتخاباتِ ترکیه در ژوئنِ 2015 با 13.1% آرا گذشت؛ نتیجه‌ای تاریخی که حزبِ عدالت و توسعهٔ رئیس‌جمهور اردوغان، AKP، را از اکثریتِ پارلمانی محروم کرد.
پس از کوششِ کودتا علیهِ اردوغان در 2016، سرکوبی گسترده علیهِ مخالفانِ سیاسی به راه افتاد. حمایت‌های مصونیتِ پارلمانی برداشته شد و در 4 نوامبرِ 2016، دمیرتاش و نه نمایندهٔ دیگرِ HDP بازداشت شدند. محیطِ سیاسی به‌طرزی چشمگیر تغییر کرد؛ از رهبرِ مخالفی که در سراسرِ کشور درباره‌اش بحث می‌شد، به زندانی‌ای بدل شد که پرونده‌اش موضوعی بین‌المللی شد.
دستاوردها، اندیشه‌ها و سهم‌های عمده
رهبریِ سیاسی و تأثیرِ انتخاباتی
دمیرتاش در 2007 در مقامِ عضوِ حزبِ جامعهٔ دموکراتیک (DTP) به مجلس راه یافت. پس از بسته‌شدنِ آن در 2009 به حزبِ صلح و دموکراسی (BDP) رفت و در 2010 رهبرِ مشترکِ آن شد. مهم‌ترین سهمش تبدیلِ HDP در فاصلهٔ 2014 تا 2018 به حزبِ مخالفی واقعاً سراسری بود. از حضورِ زنان در رهبری، حقوقِ دگرباشانِ جنسی و جنسیتی و نمایندگیِ اقلیت‌های قومی و دینیِ ترکیه دفاع کرد. الگوی ریاستِ مشترکِ حزب که یک مرد و یک زن را به‌عنوانِ رهبرانِ مشترک لازم می‌دانست، خود گسستی از هنجارهای سیاسیِ ترکیه بود.
در انتخاباتِ ریاست‌جمهوریِ 2014، 9.77% آرا را گرفت و نشان داد نامزدی کرد می‌تواند پشتیبانی را بسیار فراتر از رأی‌دهندگانِ کرد جذب کند. نتیجهٔ انتخاباتیِ 2015 او که مانعِ اکثریتِ پارلمانیِ AKP شد، نقطهٔ اوجِ بلندپروازی‌های دموکراتیکِ HDP در رهبریِ او بود. حتی از زندان در 2018، 8.4% آرا را در رقابتِ ریاست‌جمهوری گرفت؛ نتیجه‌ای چشمگیر برای کسی که هیچ امکانِ متعارفی برای کارزارِ انتخاباتی نداشت.
آثارِ ادبی و نوشتن در زندان
یکی از نامنتظرترین جنبه‌های زندگیِ عمومیِ دمیرتاش، برآمدنش به‌عنوانِ نویسنده‌ای جدی از درونِ زندان است. اثرِ نخستش سحر، منتشرشده در ترکیه در 2017 و به انگلیسی با عنوانِ سپیده‌دم در 2018، مجموعهٔ داستانِ کوتاهی دربارهٔ ترک‌ها و کردهای عادی در وضعیت‌های فوق‌العاده است؛ کارگرانِ کارخانه، زنانِ نظافتچی، پناه‌جویانِ سوری و قربانیانِ بمب‌گذاری. تنها در ترکیه بیش از 200,000 نسخه فروخت و در سطحِ بین‌المللی ستوده شد.
آثارِ بعدی‌اش، دوران (2019)، لیلان (2020)، افسون (2021)، داد (2023) و جمال (2025)، کاوشِ صداهای به‌حاشیه‌رانده‌شده و مضمون‌های دادگری را ادامه می‌دهند. داد در کردی به معنای «عدالت» است. وقتی شبکه‌ای تلویزیونی در ترکیه بخشی تبلیغی برای داد پخش کرد، نهادهای ناظرِ رسانه‌ای با این استدلال که «از تروریست ستایش می‌کند» شبکه را جریمه کردند؛ حکمی که بعداً در دادگاه به چالش کشیده شد.
دفاع از حقوقِ بشر
دمیرتاش پیش از ورود به سیاست سال‌ها وکیلِ فعالِ حقوقِ بشر بود و کشتارهای فراقضایی، ناپدیدسازیِ قهری و خشونتِ سیاسیِ جنوبِ شرقیِ ترکیه را مستند می‌کرد. فعالیتش در IHD دیاربکر پایه‌ای در حقوقِ بشر به او داد که هم سبکِ سیاسی و هم چهرهٔ بین‌المللی‌اش را شکل داد. در مقامِ نمایندهٔ مجلس پیوسته از راه‌های قانونی و نهادی برای به‌چالش‌کشیدنِ سوءاستفاده‌های دولت و پیشبردِ حقوقِ آموزش به زبانِ کردی و برابریِ قانونِ اساسی بهره گرفت.
گاه‌شمار و رویدادهای کلیدی
1973 ـ زاده‌شدن در 10 آوریل در پالوی الازیغِ ترکیه. 1993 ـ ثبت‌نام در دانشکدهٔ حقوقِ دانشگاهِ آنکارا. 2000 ـ پیوستن به شعبهٔ دیاربکرِ انجمنِ حقوقِ بشر (IHD). 2004 ـ ریاستِ IHD دیاربکر. 2007 ـ نخستین انتخاب به مجلسِ ترکیه در مقامِ عضوِ DTP. 2009 ـ بسته‌شدنِ DTP با حکمِ دادگاه؛ رفتن به BDP. 2010 ـ انتخاب به رهبریِ مشترکِ BDP در کنارِ گولتن کیشاناک. 2012 ـ بنیادگذاریِ HDP؛ دمیرتاش رهبرِ مشترک می‌شود. 2014 ـ نامزدیِ ریاست‌جمهوری؛ دریافتِ 9.77% آرا. ژوئنِ 2015 ـ دریافتِ 13.1% در انتخاباتِ پارلمانی توسطِ HDP؛ ازدست‌رفتنِ اکثریتِ AKP. نوامبرِ 2015 ـ انتخاباتِ زودهنگام؛ دریافتِ 10.7% توسطِ HDP. 4 نوامبرِ 2016 ـ بازداشت همراهِ نه نمایندهٔ دیگرِ HDP؛ زندانی‌شدن در زندانِ نوعِ افِ ادیرنه. 2017 ـ انتشارِ نخستین کتاب، سحر (سپیده‌دم)، از زندان. 2018 ـ نامزدیِ ریاست‌جمهوری از زندان؛ دریافتِ 8.4%. دیوانِ اروپاییِ حقوقِ بشر فرمانِ آزادی‌اش را داد؛ ترکیه نپذیرفت. 2019 ـ دریافتِ جایزهٔ اتحادِ ترقی‌خواه، جایزهٔ شجاعت، در سوئد. 2020 ـ محکومیتِ دوبارهٔ ترکیه توسطِ شعبهٔ بزرگِ دیوانِ اروپاییِ حقوقِ بشر و درخواستِ آزادیِ او. 2021 ـ محکومیت به 3.5 سال به سببِ توهین به رئیس‌جمهور. دریافتِ جایزهٔ حقوقِ بشرِ وایمار در آلمان. 2023 ـ رسیدنِ مجموعِ محکومیت به 42 سال. اعلامِ کناره‌گیری از سیاستِ فعال. 31 دسامبرِ 2023 ـ درگذشتِ پدرش طاهر دمیرتاش در 78 سالگی. 2025 ـ گزارش‌هایی از گفت‌وگو در ترکیه دربارهٔ آزادیِ احتمالی‌اش. اعلامِ ششمین کتاب، جمال.
بحث‌ها، مناقشه‌ها و برداشت‌های نادرست
اتهام‌های تروریسم
دولتِ ترکیه دمیرتاش را به جرایمِ مرتبط با تروریسم متهم کرد؛ مشخصاً اینکه با حمایت از اعتراض‌های مرتبط با درگیریِ پ‌ک‌ک با داعش در کوبانی و سخنرانی در پشتیبانی از مذاکراتِ صلح، برای سازمانی تروریستی تبلیغ می‌کرد. اتهام‌ها بیش از 100 تحقیقِ جداگانه را دربرمی‌گیرند و به مجموعِ محکومیتِ 42 سال انجامیدند.
دیدگاهِ حقوقیِ بین‌المللی به‌شدت متفاوت بوده است. دیوانِ اروپاییِ حقوقِ بشر در 2018 و دوباره در 2020 حکم داد که ادامهٔ بازداشتش انگیزهٔ سیاسی دارد و مشخصاً برای بیرون‌بردنش از سیاست در زمانِ همه‌پرسیِ قانونِ اساسی و انتخاباتِ ریاست‌جمهوری زمان‌بندی شده است. ترکیه از اجرای هر دو حکم خودداری کرد. بیشترِ دولت‌های غربی و سازمان‌های بزرگِ حقوقِ بشر او را زندانیِ سیاسی می‌دانند.
رابطهٔ HDP و پ‌ک‌ک
دولتِ ترکیه پیوسته HDP را پوششِ غیرنظامیِ پ‌ک‌ک معرفی می‌کرد. دمیرتاش و حامیانِ HDP خلافِ آن را استدلال می‌کردند؛ حزب نهادی دموکراتیک و مستقل بود که واقعیتِ سیاسیِ پ‌ک‌ک را می‌پذیرفت و هم‌زمان راهِ پارلمانیِ خودش را دنبال می‌کرد. دمیرتاش پیوسته عضویتِ مستقیم در پ‌ک‌ک را انکار کرد و آشکارا در مذاکراتِ صلحِ آغازشده به ابتکارِ AKP در 2013 شرکت کرد. ناظرانِ مستقل عموماً چارچوب‌بندیِ تروریستی را اغراقی برای توجیهِ سرکوبِ سیاسی می‌دانند، هرچند ماهیتِ دقیقِ روابطِ HDP و پ‌ک‌ک همچنان موضوعِ بحث است.
هویتِ زازا و هویتِ کردی
دمیرتاش کردِ زازاتبار است که او را از گروه‌های کردِ کرمانجی‌زبان یا سورانی‌زبان متمایز می‌کند. اینکه زازاها زیرگروهی در مردمِ کرد یا قومیتی جداگانه‌اند، موضوعِ بحثی جاری است. دمیرتاش خود را «کردِ زازا» توصیف کرده و هویتِ سیاسی‌اش همواره در جنبشِ سیاسیِ کردی بوده است. پیشینه‌اش تنوعِ هویتِ کردی در ترکیه را بازمی‌تاباند، جایی که چندین جامعهٔ زبانی، بدونِ یکسانیِ قومی، همبستگیِ سیاسی دارند.
میراث و تأثیرِ فرهنگی
صلاح‌الدین دمیرتاش جایگاهی یگانه در تاریخِ سیاسیِ کرد دارد. فرماندهٔ نظامی یا چهرهٔ سنتیِ انقلابی نیست. اهمیتش در کوشش برای آوردنِ خواسته‌های سیاسیِ کردها به جریانِ اصلیِ دموکراتیکِ ترکیه است؛ پیگیریِ حقوقِ کردها از راهِ مجلس، حقوقِ اساسی و ائتلاف‌های انتخاباتی‌ای که بسیار فراتر از رأی‌دهندگانِ کرد گسترده بودند.
زندانی‌شدنش از 2016 او را به نمادی بین‌المللی بدل کرد. در 2019 جایزهٔ اتحادِ ترقی‌خواه را در سوئد و در 2021 جایزهٔ حقوقِ بشرِ وایمار را در آلمان گرفت که هر دو دفاعش از ارزش‌های دموکراتیک زیرِ آزار و سرکوب را ارج می‌نهادند. رسانه‌های غربی او را با چهره‌هایی مقایسه کردند که از زندان به رهبریِ جنبش‌های سیاسی ادامه داده بودند.
نوشته‌های ادبیِ زندان نفوذی فراتر از سیاست به او می‌دهند. در سنتِ نویسندگانی می‌نویسد که در شرایطِ زندان ادبیاتی جدی پدید آورده‌اند و کتاب‌هایش به خوانندگانی می‌رسند که هرگز خبرهای سیاسیِ کردها را دنبال نمی‌کنند. حضورش را به فضاهای فرهنگی‌ای می‌برند که نقشِ سیاسی‌اش به‌تنهایی به آن‌ها دست نمی‌یافت.
تا سالِ 2025، گفت‌وگو دربارهٔ توافقِ سیاسیِ احتمالی در ترکیه که شاید آزادیِ او را نیز دربرگیرد، ادامه دارد. چه آزاد شود چه نشود، پرونده‌اش به‌طورِ ماندگار به بحثِ بین‌المللی دربارهٔ حقوقِ سیاسیِ کردها و آزادی‌های دموکراتیک در ترکیه شکل داده است.
افراد، مکان‌ها و موضوعاتِ مرتبط
HDP، حزبِ دموکراتیکِ خلق‌ها
PKK، حزبِ کارگرانِ کردستان
عبدالله اوجالان
فیگن یوکسک‌داغ؛ رهبرِ مشترکِ HDP در کنارِ دمیرتاش
دیاربکر، آمِد؛ پایتختِ فرهنگی و سیاسیِ کردهای ترکیه
حزب‌های سیاسیِ کردی در ترکیه: DTP، BDP، HDP، حزبِ DEM
دیوانِ اروپاییِ حقوقِ بشر؛ پرونده‌های دمیرتاش علیهِ ترکیه
لیلا گوون؛ سیاستمدارِ کرد و اعتصاب‌کنندهٔ غذا
حقوقِ کردها در ترکیه؛ تاریخ و زمینهٔ سیاسی
پرسش‌های متداول
صلاح‌الدین دمیرتاش کیست؟
صلاح‌الدین دمیرتاش سیاستمدار، وکیل و نویسندهٔ کردِ زازا از ترکیه است. از 2014 تا 2018 رهبریِ مشترکِ HDP، حزبِ حامیِ کردها، را داشت، دو بار نامزدِ ریاست‌جمهوری شد و از نوامبرِ 2016 به اتهام‌های مرتبط با تروریسم که به‌طورِ گسترده دارای انگیزهٔ سیاسی دانسته می‌شوند، زندانی است.
صلاح‌الدین دمیرتاش بیش از همه به چه شناخته می‌شود؟
بیش از همه به رساندنِ HDP به موفقیتِ انتخاباتیِ تاریخی در 2015، پیش‌بردنِ کارزارِ ریاست‌جمهوری از سلولِ زندان در 2018 و نوشتنِ شش رمان در زندان شناخته می‌شود. همچنین HDP را به حزبی ترقی‌خواه و چندقومیتی بدل کرد که از حقوقِ زنان، حقوقِ دگرباشانِ جنسی و جنسیتی و حمایت از اقلیت‌ها دفاع می‌کرد.
چرا صلاح‌الدین دمیرتاش در زندان است؟
دولتِ ترکیه او را به اتهام‌های مرتبط با تروریسم، از جمله این ادعا که سخنرانی‌هایش تبلیغِ تروریستی بوده‌اند، زندانی کرد. در مجموع به 42 سال محکوم شده است. دیوانِ اروپاییِ حقوقِ بشر دو بار حکم داد که بازداشتش دارای انگیزهٔ سیاسی است و آزادی‌اش را خواست. ترکیه هر دو بار از اجرا خودداری کرد. بیشترِ سازمان‌های حقوقِ بشر او را زندانیِ سیاسی می‌دانند.
آیا صلاح‌الدین دمیرتاش کرد است؟
بله. کردِ زازاتبار است و خود را «کردِ زازا» می‌نامد. زازاها گروهِ زبانی و قومیِ متمایزی‌اند که به‌طورِ گسترده بخشی از مردمِ کرد دانسته می‌شوند، هرچند رابطهٔ دقیقِ هویتِ زازا و کردی خود موضوعِ بحث است. تمامیِ کارنامهٔ سیاسی‌اش وقفِ حقوقِ سیاسیِ کردها در ترکیه بوده است.
صلاح‌الدین دمیرتاش چه کتاب‌هایی نوشته است؟
شش اثر را از زندان نوشته است؛ سحر / سپیده‌دم (2017)، دوران (2019)، لیلان (2020)، افسون (2021)، داد (2023) و جمال (2025). همچنین آرافتا دوئت، دوئت در برزخ، را با ییغیت بنر به‌طورِ مشترک نوشته است. سپیده‌دم به انگلیسی ترجمه و در سطحِ بین‌المللی منتشر شده است.
منابع و مطالعهٔ بیشتر
ویکی‌پدیا؛ صلاح‌الدین دمیرتاش، زندگی‌نامهٔ دارای منابع
کمیسیونِ حقوقِ بشرِ تام لانتوس؛ پروژهٔ دفاع از آزادی‌ها: صلاح‌الدین دمیرتاش
دیوانِ اروپاییِ حقوقِ بشر؛ دمیرتاش علیهِ ترکیه، رأیِ شعبهٔ بزرگ (دسامبرِ 2020)
صلاح‌الدین دمیرتاش، سپیده‌دم (سحر)، ترجمهٔ ایمی ماری اسپنگلر و کیت فرگوسن. SJP برای هاگارت، 2018.
بوتان تایمز؛ صلاح‌الدین دمیرتاش رمانِ تازهٔ جمال را منتشر می‌کند (آوریلِ 2025)