Ercasp: Padîşahê Tûranî û Dijminê Baweriyê

Destpêk

Ercasp dijminê mezin ê rêza şerên Zerdeştî ya Şahnameyê, Pirtûka Padîşahan a Farisî, ye: padîşahekî bi hêz ê Tûranê, dijminê baweriya nû, ku bi padîşahê Îranî Guştasp û welatê wî re şer kir û di dawiyê de şahzadeyê ku birîndar nabe, Îsfendiyar, di Keleha Tûncê de ew kuşt.

Dema Guştasp ola pêxember Zerdeşt qebûl kir û red kir ku dayîna bacê berdewam bike, Ercasp hêrs bû û bawerî red kir, êriş bir ser Îranê û şerekî mezin û tirsnak li ser ola nû dest pê kir. Di vî şerî de Ercasp û hêzên wî birayê Guştasp, Zerîr, kuştin, paşê bajarê pîroz Belx talan kirin û Luhrasp ê bi temen kuştin û xwişkên şahzade birin dîliyê, heta lehengtiya Îsfendiyar berê şer guherand û di dawiyê de padîşahê dijmin kuşt.

Mîna hemû kesayetiyên Pirtûka Padîşahan, Ercasp aîdî mîrata destanî ya hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyeke ku Kurd bi Faris, Lur û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin. Nasîna Ercasp hevdîtina dijminê mezin ê rêza şerên Zerdeştî ye, padîşahê Tûranî yê ku şerê wî yê li dijî baweriyê windahiyên giran ji malbata Guştasp re anî, berî têkbirin û mirina wî bi destê şahzadeyê ku birîndar nabe.

Naverok

Nîqaş û Têgihiştinên Şaş

Mijarên Têkildar

Pirsên Pir Tên Pirsîn

Çavkanî û Xwendina Zêdetir

Ercasp Kî Ye?

Ercasp, ku Ercasb an Ercasap jî tê nivîsîn, padîşahekî Tûranê yê Şahnameyê ye, dijminê mezin ê padîşahê Îranî Guştasp û dijminê sereke yê rêza şerên piştî hatina baweriya nû. Dema Guştasp ola pêxember Zerdeşt qebûl kir û red kir ku dayîna bacê ji Tûranê re berdewam bike, Ercasp bawerî red kir û êriş bir ser Îranê, şerekî mezin li ser olê dest pê kir. Di vî şerî de Ercasp windahiyên giran li malbata Guştasp çêkir, birayê wî Zerîr kuşt, paşê bajarê pîroz Belx talan kir û Luhrasp ê bi temen kuşt û xwişkên şahzade birin dîliyê. Di dawiyê de şahzadeyê ku birîndar nabe, Îsfendiyar, di Keleha Tûncê de ew têk bir û kuşt. Ew wek dijminê mezin ê baweriyê û malbata Guştasp tê bîranîn, padîşahê Tûranî yê ku şerê wî berî ketina wî karesat anî.

Padîşahê Tûranê

Ercasp padîşahekî bi hêz ê Tûranê bû, welatê hevrikê mezin ê Îranê û di destanê de di serdema baweriya nû de wek dijminê sereke yê Guştasp û welatê wî disekine. Di kevneşopiya kevntir û lêkolînên zanistî de Ercasp bi Xiyonîtan an Hiyonîtan ve tê girêdan, gelekî welatên rojhilatî û wek hukumdarekî bi hêz û tirsnak tê wênekirin, hukumdarê serdest ê bi hêz ê ku Îran berê bac dida wî.

Ercasp wek padîşahê Tûranê yê vê serdema paşê ya destanê cihekî bi yê padîşahê mezin ê Tûranî Efrasiyab di şerên berê de berawirdbar digire, dijminê bi hêz ê Îranê ji welatê hevrik. Şerên Îran û Tûranê wek pevçûna navendî û dubare li seranserê destanê diçin û di serdema Guştasp û baweriya nû de Ercasp hevrikê Tûranî ye, padîşahê dijmin ê ku divê lehengên Îranê li hember wî şer bikin. Payeya wî wek padîşahekî mezin û bi hêz, hukumdarê serdest ê ku bac jê re dihat dayîn, wî wek dijminekî tirsnak diyar dike, ne tenê êrişkarê talanker, lê hukumdarekî mezin ê ku şiyana êrişkirina Îranê û çêkirina windahiyên giran li wê heye. Ercasp wek padîşahê Tûranê, dijminê bi hêz ê Guştasp û baweriya nû, dikeve destanê, hevrikê tirsnak ê ku şerê wî yê li dijî Îranê û ola wê pevçûna mezin a vê beşa Pirtûka Padîşahan e. Rola wî wek padîşahê Tûranî wî wek dijminê sereke yê rêza şeran diyar dike, dijminê ku têkbirina wî dê lehengtiya şahzadeyê ku birîndar nabe Îsfendiyar bixwaze.

Xalên Sereke

Ercasp di Şahnameyê de padîşahekî bi hêz ê Tûranê û dijminê Guştasp e.
Wî baweriya nû red kir û dema Guştasp bac red kir êriş bir ser Îranê.
Wî di şerê mezin ê pêşîn de birayê Guştasp Zerîr kuşt.
Hêzên wî bajarê pîroz Belx talan kirin û Luhraspê bi temen kuştin.
Wî xwişkên Îsfendiyar birin dîliya Keleha Tûncê.
Di dawiyê de şahzadeyê ku birîndar nabe Îsfendiyar ew têk bir û kuşt.

Agahiyên Kurt

Nav: Ercasp (Ercasb jî)
Rol: Padîşahê Tûranê; dijminê baweriya nû
Girêdayî bi: Xiyonîtên welatên rojhilatî
Dijminê: Guştasp û malbata Luhrasp
Sedema şer: Baweriya nû ya Guştasp û redkirina bacê
Yên kuştine: Zerîr û paşê Luhraspê bi temen (bi rêya hêzên xwe)
Yê talankirî: Bajarê pîroz Belx
Dîl: Xwişkên Îsfendiyar, di Keleha Tûncê de tên girtin
Kuştina wî bi destê: Îsfendiyar, di Keleha Tûncê de
Mîrat: Kevneşopiya destanî ya hevpar a Îranî

Şerê Baweriyê

Şerê mezin ê di navbera Ercasp û Îranê de ji hatina baweriya nû derket. Dema padîşahê Îranî Guştasp ola pêxember Zerdeşt qebûl kir û ew kir ola Îranê, li gor şîreta pêxember red kir ku dayîna bacê ya asayî ji Ercasp re berdewam bike; li şûna wê gazî padîşahê Tûranî kir ku baweriya nû qebûl bike.

Ercasp ji redkirina bacê hêrs bû û ola nû red kir, elçî bi nameyeke gefdar şandin ku dixwest Guştasp ji baweriyê vegere; dema Guştasp red kir padîşahê Tûranî êriş bir ser Îranê, şerekî mezin û tirsnak li ser olê dest pê kir, şerekî pîroz ê baweriyê li dijî dijminên wê. Di şerê mezin ê yekem ê vî şerî de hêzên Ercasp windahiyên giran li malbata Guştasp çêkirin: birayê wî yê mêrxas Zerîr, ku mirina wî demeke dirêj di kevneşopiyê de hat şînkirin, di şer de hat kuştin, digel çend kurên Guştasp. Lê mêrxasiya Îraniyan berê vî şerê pêşîn guherand, berî her tiştî ya şahzadeyê ciwan ê ku birîndar nabe, Îsfendiyar, pehlewanê baweriyê, yê ku Tûranî têk birin û êriş paşde xist. Şerê baweriyê, ku bi redkirina ola nû û êrişa Ercasp li Îranê dest pê kir, pevçûna mezin a vê beşa destanê ye, şerekî pîroz di navbera baweriya nû û dijminên wê de, ku Ercasp wek hevrikê sereke tê de disekine, padîşahê dijmin ê ku bi ola Îranê re şer kir.

Talankirina Belxê

Şerê di navbera Ercasp û Îranê de bi serketina yekem a Îranî bi dawî nehat, ji ber ku padîşahê Tûranî pevçûn di êrişeke paşê de nû kir û yek ji karesatên wê yên herî mezin anî: talankirina bajarê pîroz Belx û kuştina Luhrasp ê bi temen, bavê Guştasp.

Kevneşopî dibêje di vê êrişa paşê de hêzên Ercasp, di hin vegotinan de di bin serkêşiya kurê wî de, dema Guştasp li wir nebû êriş birin ser bajarê Belxê. Belx bajarekî pîroz bû, navendeke baweriya nû û ketina wê derbeke giran bû. Luhraspê bi temen, padîşahê berê û bavê Guştasp, ku ji textê vekişiyabû jiyaneke perestiniyê, ji jiyana xwe ya vekişandî hat kişandin da ku bajar biparêze û di şer de hat kuştin, mirineke ku di kevneşopiyê de pir hat şînkirin. Êrişkaran bajar talan kir, gelek kahînên baweriyê kuştin û di kevneşopiyê de perestgeha agirê û heta pirtûka pîroz şewitandin û alayê şahî yê Îranî birin. Talankirina Belxê û kuştina Luhraspê bi temen saeta herî tarî ya şer diyar dikin, ketina herî kûr a dijmin û windahiyên herî giran ên Îranê û baweriya wê. Ev karesat, wêrankirina bajarê pîroz û mirina padîşahê pîr, şer kûrtir kir û bingeh ji derba mezin a bersivê ya Îranî re danî, peywira Îsfendiyar a azadkirina dîlan û têkbirina dijmin. Talankirina Belxê di nav bûyerên herî girîng û tirsnak ên şerê Ercasp de ye, kêliya xetereya herî mezin a Îranê berî guhertina berê şer.

Dîlbûna Xwişkan

Di nav kiryarên Ercasp ên di şerê wî yê li dijî Îranê de birina xwişkên şahzade Îsfendiyar bo dîliyê bû, kiryareke ku dê serpêhatiya herî navdar a şahzade bi hereket bixe. Di şer de Ercasp keçên Guştasp, xwişkên şahzade, girtin û birin keleha xwe, Keleha Tûncê, keleha bi navê Rûyîn Dej.

Dîlbûna xwişkan di Keleha Tûncê de sedema ku peywira mezin a rizgarkirinê anî bû. Şahzade Îsfendiyar ji bo azadkirina xwişkên xwe yên dîl ji keleha Ercasp Heft Ceribandinên xwe yên navdar, Heft Xan, derbas kir, rêza heft ceribandinên bi xetere yên di rêya Keleha Tûncê de. Ji ber vê yekê girtina xwişkên şahzade di keleha wî de Ercasp dike dijminê rasterast ê serpêhatiya herî navdar a şahzade, dijminê ku divê bi êriş bê ketin keleha wî û ji bo azadkirina dîlan divê bê kuştin. Bi vî awayî dîlbûna xwişkan Ercasp bi çîroka navdar a Heft Ceribandinên Îsfendiyar ve girê dide, lêgerîna lehenge ya şahzade ber bi Keleha Tûncê ve. Birina xwişkan di nav kiryarên sereke yên Ercasp ên destanê de ye, kiryara ku peywira şahzade vedixwîne û di dawiyê de dibe sedema têkbirin û mirina padîşah bi xwe. Ji ber vê yekê dîlbûna xwişkan di Keleha Tûncê de beşeke pir girîng a rola Ercasp di çîrokê de ye, sedema ku bingeh ji ketina wî bi destê şahzadeyê ku birîndar nabe re datîne.

Ketina Ercasp

Şerê Ercasp ê li dijî Îranê di dawiyê de bi têkbirin û mirina wî bi destê şahzadeyê ku birîndar nabe, Îsfendiyar, bi dawî hat, yê ku bi êriş kete Keleha Tûncê, xwişkên xwe yên dîl azad kirin û padîşahê dijmin kuşt. Ketina Ercasp lûtkeya peywira mezin a şahzade û çareserbûna rêza şeran e.

Îsfendiyar piştî temamkirina Heft Ceribandinên xwe, ceribandinên bi xetere yên di rêya kelehê de, gihişte Keleha Tûncê ku Ercasp xwişkên şahzade dîl tê de digirtin. Kevneşopî dibêje şahzade xwe wek bazirganekî nîşan da û bi fêlekê kete kelehê; dema kete hundir xwişkên xwe dîtin, nîşan da artêşa xwe ku êriş bike û êriş bir ser dijmin. Di ketina Keleha Tûncê bi êriş de Îsfendiyar li hember Ercasp, dijminê mezin ê baweriyê û malbata Guştasp, sekinî û kuşt û xwişkên xwe yên dîl azad kirin, ew anîn malê. Bi mirina Ercasp û girtina keleha wî şerê dirêj bi dawî hat, padîşahê dijmin hat kuştin û dîl hatin azadkirin û serketina Îranê û baweriya wê hat misogerkirin. Ketina Ercasp bi destê Îsfendiyar lûtkeya serketî ya rêza şeran e, têkbirina dijminê mezin ji aliyê pehlewanê baweriyê yê ku birîndar nabe ve. Di ketina xwe de Ercasp rastî çarenûsa dijminê mezin ê bi destê leheng tê têkbirin tê, padîşahê Tûranî yê ku şerê wî yê li dijî Îranê û ola wê bi mirina wî di Keleha Tûncê de bi dawî tê. Kuştina Ercasp di nav kiryarên mezin ên Îsfendiyar de ye, serkeftina herî bilind a peywira wî û çareserbûna pevçûna ku Ercasp dest pê kir.

Sembolîzm û Wate

Ercasp berî her tiştî dijminê mezin ê baweriyê tîne ziman, hevrikê bi hêz ê ku bi ola nû û gelê wê re şer dike. Wek padîşahê Tûranî yê ku baweriya Zerdeşt red kir û êriş bir ser Îranê da ku li dijî wê şer bike, Ercasp hêzên li dijî ola nû nîşan dide, dijminê ku şerê pîroz li dijî wî tê kirin. Di vê yekê de ew dijminê rêza şerên olî ya mezin a destanê ye, dijminê baweriyê tîne ziman.

Ercasp herwiha kesayetiya dubare ya dijminê Tûranî tîne ziman, hevrikê bi hêz ê ji welatê hevrik ku şerên wî yên li dijî Îranê li seranserê destanê diçin. Wek dijminê sereke yê Tûranî yê serdema Guştasp ew cihekî bi yê Efrasiyabê mezin di şerên berê de berawirdbar digire, padîşahê dijmin ê tirsnak ê ku têkbirina wî karê lehengên Îranî ye. Û di windahiyên giran ên ku çêdike de, mirina Zerîr û Luhrasp, talankirina Belxê û dîlbûna xwişkan, Ercasp berdêla tirsnak a şer û kûrahiya xetereya ku divê Îran jê bê rizgarkirin tîne ziman. Di van hemûyan de Ercasp kesayetiyeke bi rastî girîng e, dijminê mezin ê baweriyê, hevrikê Tûranî yê dubare û berdêla tirsnak a şer tîne ziman, dijminê tirsnak ê ku têkbirin û mirina wî bi destê Îsfendiyar ê ku birîndar nabe çareserbûna serketî ya rêza mezin a şerên olî ya Şahnameyê ye.

Ercasp û Kurd

Ercasp, mîna hemû kesayetiyên Şahnameyê, aîdî mîrata destanî û mîtolojîk a hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyeke ku Kurd bi Faris, Lur û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin. Destana mezin a Firdewsî, bi padîşah û şerên xwe, mîrata hevpar a van gelan e, ku kevneşopiya kevn a Îranî ya ku ew jê derdikeve parve dikin. Bi rastgoî û rastî divê Ercasp û şerê baweriyê wek beşek ji vê mîrata hevpar bên nasîn, li şûna naverokên tenê Kurdî.

Ji bo Kurdan, wek gelekî Îranî, kesayetî û çîrokên Şahnameyê beşek ji cîhana çandî û mîtolojîk a firehtir a ku ew jê ne ne; destan û kesayetiyên wê yên hem Îranê hem Tûranê di mîrata fireh a Îranî ya ku Kurd parve dikin de cih digirin. Kesayetiya Ercasp, dijminê Tûranî yê baweriyê, beşek ji xezîneya hevpar a kevneşopiya destanî ya Îranî ye ku li seranserê welatên Îranî tê nasîn. Ji ber vê yekê dema em Ercasp pêşkêş dikin em ne kesayetiyeke bi taybetî Kurdî, lê yek ji dijminên mezin ên destana Îranî ya hevpar pêşkêş dikin, aîdî mîrata ku Kurd bi gelên din ên cîhana Îranî re parve dikin. Herwiha divê bê bîranîn ku Tûraniyên destanê gelekî efsaneyî ne û şerên Îran û Tûranê pevçûna navendî û dubare ya kevneşopiyê ne; divê ew bi hêsanî bi tu neteweyeke nûjen re yek neyên hesibandin. Ev çarçoveya rastgo Ercasp bi rastî di nav kevneşopiya fireh û dewlemend a destana Îranî de cih dide ku Kurd, wek gelekî Îranî, digel cîranên xwe mîratgirên wê ne.

Nîqaş û Têgihiştinên Şaş

Gelo Ercasp heman Efrasiyab e? Na; her du padîşahên Tûranî yên cuda yên serdemên cuda yên destanê ne. Efrasiyab dijminê mezin ê Tûranî yê şerên berê ye, dijminê serdema Key Kawûs û Key Xusrew ê ku demeke dirêj padîşah bû. Ercasp padîşahê Tûranî yê serdema paşê ye, dijminê Guştasp û baweriya nû. Her du padîşahên bi hêz ên Tûranî û dijminên mezin ên Îranê ne û wek dijminê sereke yê Tûranî yê serdema xwe rolên berawirdbar digirin, lê kesayetiyên cuda yên beşên cuda yên destanê ne û divê neyên tevlihevkirin.

Gelo şerê bi Ercasp re şerekî olî bû? Erê; şerê di navbera Ercasp û Guştasp de di destanê de wek şerekî li ser baweriya nû tê pêşkêşkirin, şerekî pîroz di navbera ola Zerdeşt, ya ku Guştasp qebûl kiribû, û dijminên wê de. Qebûlkirina baweriyê ji aliyê Guştasp ve û redkirina wî ya bacê li gor şîreta pêxember êrişa Ercasp anîn û şer wek pevçûneke li ser olê tê çarçovekirin, bi talankirina Belxê ku şewitandina perestgeha agirê û pirtûka pîroz dihewîne. Ev aliyê olî şerê bi Ercasp re ji şerên berê yên Îran û Tûranê cuda dike û xuyê şerê pîroz ê baweriyê dide wî.

Gelo Ercasp kesayetiyeke bi taybetî Kurdî ye? Na; mîna hemû kesayetiyên Şahnameyê ew aîdî mîrata destanî ya hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyeke ku Kurd bi Faris, Lur û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin, li şûna kesayetiyeke tenê Kurdî. Bi rastî ew padîşahekî Tûranê ye, hevrikê efsaneyî yê Îranê. Wek gelekî Îranî Kurd beşdarê mîrata fireh a Îranî ya destanê ne, ku kesayetiyên wê yên hem Îranê hem Tûranê beşek ji kevneşopiya hevpar a Îranî ne ku Kurd digel cîranên xwe mîratgirên wê ne.

Îsfendiyar: şahzadeyê ku birîndar nabe û Ercasp kuşt
Guştasp: padîşahê Îranî û dijminê Ercasp
Zerîr: birayê Guştasp, di şerê Ercasp de hat kuştin
Luhrasp: padîşahê berê yê bi temen, di talankirina Belxê de hat kuştin
Zerdeşt: pêxemberê ku Ercasp li dijî baweriya wî sekinî
Heft Ceribandinên Îsfendiyar: peywira şahzade ber bi keleha Ercasp ve
Efrasiyab: dijminê Tûranî yê şerên berê
Şahname: Pirtûka Padîşahan a Farisî, destana mezin a Îranê

Pirsên Pir Tên Pirsîn

Ercasp di Şahnameyê de kî ye?

Ercasp, ku Ercasb jî tê nivîsîn, padîşahekî bi hêz ê Tûranê yê Şahnameyê ye, dijminê mezin ê padîşahê Îranî Guştasp û dijminê sereke yê rêza şerên piştî hatina baweriya nû. Dema Guştasp ola Zerdeşt qebûl kir û bac red kir Ercasp êriş bir ser Îranê, birayê Guştasp Zerîr kuşt, paşê bajarê pîroz Belx talan kir û Luhraspê bi temen kuşt û xwişkên şahzade birin, heta di dawiyê de şahzadeyê ku birîndar nabe Îsfendiyar ew kuşt.

Çima Ercasp bi Îranê re şer kir?

Ercasp bi Îranê re şer kir ji ber ku padîşah Guştasp, piştî qebûlkirina baweriya nû ya Zerdeşt, li gor şîreta pêxember red kir ku dayîna bacê ya asayî ji Tûranê re berdewam bike û li şûna wê gazî Ercasp kir ku ola nû qebûl bike. Ercasp ji redkirina bacê hêrs bû û bawerî red kir, nameyeke gefdar şand ku dixwest Guştasp ji baweriyê vegere; dema wî red kir êriş bir ser Îranê, şerekî mezin li ser olê dest pê kir, şerekî pîroz ê baweriyê li dijî dijminên wê.

Ercasp di şer de kê kuşt?

Di şerê xwe yê li dijî Îranê de Ercasp û hêzên wî windahiyên giran li malbata Guştasp çêkirin. Di şerê mezin ê yekem de hêzên wî birayê mêrxas ê Guştasp Zerîr kuştin, digel çend kurên padîşah. Di êrişeke paşê de hêzên wî bajarê pîroz Belx talan kirin û Luhraspê bi temen kuştin, padîşahê berê û bavê Guştasp, ku ji jiyana xwe ya vekişandî ya perestiniyê ji bo parastina bajar hatibû kişandin. Ev mirin di nav windahiyên mezin ên şer de bûn.

Ercasp çawa mir?

Şahzadeyê ku birîndar nabe Îsfendiyar di Keleha Tûncê de Ercasp kuşt, keleha Rûyîn Dej ku padîşah xwişkên şahzade dîl tê de digirtin. Îsfendiyar piştî temamkirina Heft Ceribandinên xwe gihişte kelehê, xwe wek bazirganekî nîşan da û bi fêlekê kete wê, xwişkên xwe dîtin, nîşan da artêşa xwe ku êriş bike û Ercasp kuşt, dîl azad kirin. Mirina Ercasp şerê dirêj bi dawî anî û serketina Îranê û baweriya wê misoger kir.

Gelo Ercasp heman Efrasiyab e?

Na; ew padîşahên Tûranî yên cuda yên serdemên cuda ne. Efrasiyab dijminê mezin ê Tûranî yê şerên berê ye, dijminê serdema Key Kawûs û Key Xusrew ê ku demeke dirêj padîşah bû. Ercasp padîşahê Tûranî yê serdema paşê ye, dijminê Guştasp û baweriya nû. Her du padîşahên bi hêz ên Tûranî û dijminên mezin ên Îranê ne, wek dijminê sereke yê serdema xwe rolên berawirdbar digirin, lê kesayetiyên cuda ne û divê neyên tevlihevkirin.

Gelo Ercasp kesayetiyeke Kurdî ye?

Ercasp aîdî mîrata destanî ya hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyeke ku Kurd bi Faris, Lur û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin, li şûna kesayetiyeke tenê Kurdî. Bi rastî ew padîşahekî Tûranê ye, hevrikê efsaneyî yê Îranê. Wek gelekî Îranî Kurd beşdarê mîrata fireh a Îranî ya destanê ne, ku kesayetiyên wê yên hem Îranê hem Tûranê beşek ji kevneşopiya hevpar a Îranî ne ku Kurd digel cîranên xwe mîratgirên wê ne.