ئەرجاسپ: پاشای توران و دوژمنی ئایین

پێشەکی

ئەرجاسپ نەیارە مەزنەکەی زنجیرەی چیرۆکەکانی شەڕی زەردەشتیی شانامەیە، کتێبی فارسیی پاشاکان: پاشایەکی بەدەسەڵاتی توران، دوژمنی ئایینە نوێیەکە، کە دژی گوشتاسپی پاشای ئێران و شانشینەکەی جەنگا و لە کۆتاییدا لە قەڵای ڕوویین بە دەستی ئەسفەندیاری شازادەی بریندارنەکراو کوژرا.

کاتێک گوشتاسپ ئایینی پێغەمبەر زەردەشتی پەسەند کرد و ڕەتی کردەوە بەردەوام بێت لە دانی باج، ئەرجاسپ تووڕە بوو، ئایینەکەی ڕەت کردەوە و هێرشی بۆ سەر ئێران برد. بەمەش شەڕێکی گەورە و ترسناکی لەسەر ئایینە نوێیەکە دەست پێ کرد. لە ماوەی ئەم شەڕەدا، ئەرجاسپ و هێزەکانی برای گوشتاسپ، زەریریان کوشت، دواتر شاری پیرۆزی بەڵخیان تاڵان کرد و لوهراسپی بەساڵاچوویان کوشت و خوشکەکانی شازادەکەیان ڕفاند و کردیان بە دیل؛ تا ئەوەی پاڵەوانێتیی ئەسفەندیار هاوکێشەکەی گۆڕی و لە کۆتاییدا ئەو پاشای دوژمنی کوشت.

ئەرجاسپ، وەک هەموو کەسایەتییەکانی کتێبی پاشاکان، بەشێکە لە میراتی هاوبەشی حەماسیی گەلە ئێرانییەکان؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لور و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی بەشداری تێدا دەکات. ناسینی ئەرجاسپ ڕووبەڕووبوونەوەیە لەگەڵ دوژمنە مەزنەکەی زنجیرەی شەڕە زەردەشتییەکان؛ پاشای توران کە شەڕەکەی دژی ئایینەکە زیانێکی قورسی بە بنەماڵەی گوشتاسپ گەیاند، پێش ئەوەی بە دەستی شازادەی بریندارنەکراو تێک بشکێت و بمرێت.

ناوەڕۆک

مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان

بابەتە پەیوەندیدارەکان

پرسیارە باوەکان

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

ئەرجاسپ کێیە؟

ئەرجاسپ، کە ناوەکەی بە ئەرجاسب یان ئەرجاسەپیش دەنووسرێت، پاشایەکی تورانە لە شانامەدا؛ دوژمنە مەزنەکەی گوشتاسپی پاشای ئێران و نەیارە سەرەکییەکەی زنجیرەی ئەو شەڕانەی دوای هاتنی ئایینە نوێیەکە ڕوویاندا. کاتێک گوشتاسپ ئایینی پێغەمبەر زەردەشتی پەسەند کرد و ڕەتی کردەوە بەردەوام بێت لە دانی باج بە توران، ئەرجاسپ ئایینەکەی ڕەت کردەوە و هێرشی بۆ سەر ئێران برد و شەڕێکی گەورەی لەسەر ئایینەکە دەست پێ کرد. لە ماوەی ئەم شەڕەدا، ئەرجاسپ زیانێکی قورسی بە بنەماڵەی گوشتاسپ گەیاند؛ برای گوشتاسپ، زەریری کوشت، دواتر شاری پیرۆزی بەڵخی تاڵان کرد و لوهراسپی بەساڵاچووی کوشت و خوشکەکانی شازادەکەی ڕفاند و کردنی بە دیل. لە کۆتاییدا لە قەڵای ڕوویین بە دەستی ئەسفەندیاری شازادەی بریندارنەکراو تێکشکا و کوژرا. ئەو وەک دوژمنە مەزنەکەی ئایینەکە و بنەماڵەی گوشتاسپ یاد دەکرێتەوە؛ پاشای توران کە شەڕەکەی پێش ڕووخانی کارەساتی هێنایە ئاراوە.

پاشای توران

ئەرجاسپ پاشایەکی بەدەسەڵاتی توران بوو، ئەو وڵاتە ڕکابەرە گەورەیەی ئێران. لە حەماسەکەدا لە سەردەمی ئایینە نوێیەکەدا وەک دوژمنە سەرەکییەکەی گوشتاسپ و شانشینەکەی دەردەکەوێت. لە نەریتی کۆنتر و لە توێژینەوەکاندا، ئەرجاسپ بە خیۆنیتەکان یان هیۆنیتەکانەوە پەیوەست دەکرێت، گەلێکی وڵاتە ڕۆژهەڵاتییەکان، و وەک فەرمانڕەوایەکی بەهێز و بەهەیبەت وێنا دەکرێت؛ سەروەرە بەدەسەڵاتەکەی کە ئێران بە دانی باج پێی ڕاهاتبوو.

ئەرجاسپ، وەک پاشای توران لەم سەردەمە دواترەی حەماسەکەدا، پێگەیەکی هەیە کە بە پێگەی ئەفراسیابی پاشای مەزنی توران لە شەڕە پێشووترەکاندا بەراورد دەکرێت؛ دوژمنە بەدەسەڵاتەکەی ئێران لە وڵاتە ڕکابەرەکەوە. شەڕەکانی ئێران و توران وەک ململانێی ناوەندی و دووبارەبووەوەی حەماسەکە بە سەرتاسەریدا دەڕۆن. لە سەردەمی گوشتاسپ و ئایینە نوێیەکەدا، ئەرجاسپ نەیارە تورانییەکەیە، پاشای دوژمن کە پاڵەوانەکانی ئێران دەبێت بەرەنگاری ببنەوە. پێگەکەی وەک پاشایەکی بەهێز و بەدەسەڵات، ئەو سەروەرەی باجی پێ دراوە، ئەوی وەک دوژمنێکی بەهەیبەت دەناسێنێت؛ تەنها تاڵانکارێک نییە، بەڵکو فەرمانڕەوایەکی گەورەیە کە توانای هێرشکردن بۆ سەر ئێران و گەیاندنی زیانی قورسی پێی هەیە. ئەرجاسپ وەک پاشای توران و دوژمنە بەدەسەڵاتەکەی گوشتاسپ و ئایینە نوێیەکە دەچێتە ناو حەماسەکە؛ ئەو نەیارە بەهەیبەتەی کە شەڕەکەی دژی ئێران و ئایینەکەی ململانێی گەورەی ئەم بەشەی کتێبی پاشاکانە. ڕۆڵەکەی وەک پاشای توران ئەوی دەکات بە نەیارە سەرەکییەکەی زنجیرەی شەڕەکان؛ ئەو دوژمنەی کە تێکشکاندنی پێویستی بە پاڵەوانێتیی ئەسفەندیاری شازادەی بریندارنەکراو دەبێت.

خاڵە سەرەکییەکان

ئەرجاسپ لە شانامەدا پاشایەکی بەدەسەڵاتی توران و دوژمنی گوشتاسپە.
ئەو ئایینە نوێیەکەی ڕەت کردەوە و کاتێک گوشتاسپ باجی ڕەت کردەوە، هێرشی بۆ سەر ئێران برد.
لە یەکەم شەڕە گەورەکەدا زەریری برای گوشتاسپی کوشت.
هێزەکانی شاری پیرۆزی بەڵخیان تاڵان کرد و لوهراسپی بەساڵاچوویان کوشت.
خوشکەکانی ئەسفەندیاری ڕفاند و لە قەڵای ڕووییندا کردنی بە دیل.
لە کۆتاییدا بە دەستی ئەسفەندیاری شازادەی بریندارنەکراو تێکشکا و کوژرا.

زانیارییە خێراکان

ناو: ئەرجاسپ (هەروەها ئەرجاسب)
ڕۆڵ: پاشای توران؛ دوژمنی ئایینە نوێیەکە
پەیوەست بە: خیۆنیتەکانی وڵاتە ڕۆژهەڵاتییەکان
دوژمنی: گوشتاسپ و بنەماڵەی لوهراسپ
هۆکاری شەڕ: ئایینە نوێیەکەی گوشتاسپ و ڕەتکردنەوەی باج
کوشتوویەتی: زەریر و دواتر لوهراسپی بەساڵاچوو (لە ڕێگەی هێزەکانیەوە)
تاڵانی کردووە: شاری پیرۆزی بەڵخ
دیلەکان: خوشکەکانی ئەسفەندیار، لە قەڵای ڕووییندا گیرابوون
بە دەستی کێ کوژرا: ئەسفەندیار، لە قەڵای ڕوویین
میرات: نەریتی هاوبەشی حەماسیی ئێرانی

شەڕی ئایین

شەڕە گەورەکەی نێوان ئەرجاسپ و ئێران لە هاتنی ئایینە نوێیەکەوە سەرچاوەی گرت. کاتێک گوشتاسپی پاشای ئێران ئایینی پێغەمبەر زەردەشتی پەسەند کرد و کردی بە ئایینی ئێران، بە ڕاوێژی پێغەمبەرەکە ڕەتی کردەوە بەردەوام بێت لە دانی باجی باو بە ئەرجاسپ، و لەبری ئەوە داوای لە پاشای توران کرد ئایینە نوێیەکە بپەسەندێت.

ئەرجاسپ بە ڕەتکردنەوەی باج تووڕە بوو و ئایینە نوێیەکەی ڕەت کردەوە؛ نێردراوی لەگەڵ نامەیەکی هەڕەشەئامێز نارد و داوای کرد گوشتاسپ لە ئایینەکە هەڵبگەڕێتەوە. کاتێک گوشتاسپ ڕەتی کردەوە، پاشای توران هێرشی بۆ سەر ئێران برد و شەڕێکی گەورە و ترسناکی لەسەر ئایینەکە دەست پێ کرد؛ شەڕێکی پیرۆزی ئایینەکە دژی دوژمنەکانی. لە یەکەم جەنگە گەورەکەی ئەم شەڕەدا، هێزەکانی ئەرجاسپ زیانێکی قورسیان بە بنەماڵەی گوشتاسپ گەیاند: برا ئازاکەی، زەریر، لەگەڵ چەند کوڕێکی گوشتاسپ لە شەڕەکەدا کوژرا؛ مەرگێک کە لە نەریتەکەدا ماوەیەکی درێژ شینی بۆ گێڕدرا. بەڵام ئازایەتیی ئێرانییەکان هاوکێشەی ئەم شەڕە یەکەمەی گۆڕی، پێش هەر شتێک بە دەستی ئەسفەندیاری شازادەی گەنج و بریندارنەکراو، پاڵەوانی ئایینەکە، کە تورانییەکانی تێک شکاند و هێرشەکەی پاشەکشە پێ کرد. شەڕی ئایینەکە، کە بە ڕەتکردنەوەی ئایینە نوێیەکە و هێرشکردنی ئەرجاسپ بۆ سەر ئێران دەستی پێ کرد، ململانێی گەورەی ئەم بەشەی حەماسەکەیە؛ شەڕێکی پیرۆز لە نێوان ئایینە نوێیەکە و دوژمنەکانیدا کە ئەرجاسپ تێیدا نەیارە سەرەکییەکەیە، پاشای دوژمن کە دژی ئایینی ئێران جەنگا.

تاڵانکردنی بەڵخ

شەڕەکەی نێوان ئەرجاسپ و ئێران بە یەکەم سەرکەوتنی ئێران کۆتایی نەهات، چونکە پاشای توران لە هێرشێکی دواتردا ململانێکەی نوێ کردەوە کە یەکێک لە گەورەترین کارەساتەکانی هێنایە ئاراوە: تاڵانکردنی شاری پیرۆزی بەڵخ و کوشتنی لوهراسپی بەساڵاچوو، باوکی گوشتاسپ.

نەریتەکە دەگێڕێتەوە کە لەم هێرشە دواترەدا، هێزەکانی ئەرجاسپ، کە بەپێی هەندێک گێڕانەوە کوڕەکەی سەرکردایەتیی دەکردن، کاتێک گوشتاسپ لە شارەکە نەبوو پەلاماری بەڵخیان دا. بەڵخ شارێکی پیرۆز و ناوەندێکی ئایینە نوێیەکە بوو و کەوتنی لێدانێکی قورس بوو. لوهراسپی بەساڵاچوو، پاشای پێشوو و باوکی گوشتاسپ، کە دەستی لە تەخت هەڵگرتبوو بۆ ژیانێکی پەرستش، بۆ بەرگری لە شارەکە لە خانەنشینی هاتە دەرەوە و لە شەڕەکەدا کوژرا؛ مەرگێک کە لە نەریتەکەدا زۆر شینی بۆ گێڕدرا. هێرشبەرەکان شارەکەیان تاڵان کرد، زۆرێک لە ڕۆحانییەکانی ئایینەکەیان کوشت و بەپێی نەریتەکە، پەرستگای ئاگر و تەنانەت کتێبە پیرۆزەکەشیان سووتاند و ئاڵای پاشایەتیی ئێرانیان ڕفاند. تاڵانکردنی بەڵخ و کوشتنی لوهراسپی بەساڵاچوو تاریکترین ساتی شەڕەکە دیاری دەکەن؛ قووڵترین چوونەناوی دوژمن و قورسترین زیانەکانی ئێران و ئایینەکەی. ئەم کارەساتە، وێرانکردنی شارە پیرۆزەکە و مەرگی پاشا کۆنەکە، شەڕەکەی قووڵتر کردەوە و زەمینەی بۆ دژەهێرشە گەورەکەی ئێران ئامادە کرد؛ ئەرکی ئەسفەندیار بۆ ئازادکردنی دیلەکان و تێکشکاندنی دوژمن. تاڵانکردنی بەڵخ یەکێکە لە گرنگترین و ترسناکترین ڕووداوەکانی شەڕی ئەرجاسپ؛ ساتی گەورەترین مەترسیی ئێران، پێش ئەوەی هاوکێشەکە بگۆڕێت.

دیلێتیی خوشکەکان

یەکێک لە کردارەکانی ئەرجاسپ لە شەڕەکەی دژی ئێراندا، ڕفاندنی خوشکەکانی ئەسفەندیاری شازادە و دیلکردنیان بوو؛ کردارێک کە بەناوبانگترین سەرکێشیی شازادەکەی بەڕێ دەخست. لە ماوەی شەڕەکەدا، کچەکانی گوشتاسپ، خوشکەکانی شازادەکە، لەلایەن ئەرجاسپەوە گیران و بۆ قەڵاکەی ڕفێنران، قەڵای ڕوویین، ئەو قەڵایەی بە ڕوویین‌دژ ناونراوە.

دیلێتیی خوشکەکان لە قەڵای ڕووییندا ئەو هاندەرە بوو کە بوو بە هۆی ئەرکە گەورەکەی ڕزگارکردن. شازادە ئەسفەندیار بۆ ئازادکردنی خوشکە دیلەکانی لە قەڵای ئەرجاسپ، حەوت خانە بەناوبانگەکەی، حەفتخان، گرتە ئەستۆ؛ زنجیرەی حەوت تاقیکردنەوەی پڕمەترسی لە ڕێگای قەڵای ڕوویین. بەمەش ڕاگرتنی خوشکەکانی شازادەکە لە قەڵاکەیدا، ئەرجاسپ دەکات بە نەیارە ڕاستەوخۆکەی ناودارترین سەرکێشیی شازادەکە؛ ئەو دوژمنەی کە دەبێت هێرش بۆ سەر قەڵاکەی ببرێت و بکوژرێت تا دیلەکان ئازاد بکرێن. بەم شێوەیە، دیلێتیی خوشکەکان ئەرجاسپ بە چیرۆکە بەناوبانگەکەی حەوت خانەکەی ئەسفەندیارەوە دەبەستێتەوە؛ گەڕانە پاڵەوانییەکەی شازادە بۆ قەڵای ڕوویین. ڕفاندنی خوشکەکان یەکێکە لە کردارە سەرەکییەکانی ئەرجاسپ لە حەماسەکەدا؛ ئەو کردارەی ئەرکەکەی شازادە دەورووژێنێت و لە کۆتاییدا دەبێت بە هۆکاری تێکشکان و مەرگی خودی پاشا. بەمەش دیلێتیی خوشکەکان لە قەڵای ڕووییندا بەشێکی چارەنووسسازی ڕۆڵی ئەرجاسپە لە چیرۆکەکەدا؛ ئەو هاندەرەی زەمینە بۆ ڕووخانی بە دەستی شازادەی بریندارنەکراو ئامادە دەکات.

ڕووخانی ئەرجاسپ

شەڕی ئەرجاسپ دژی ئێران لە کۆتاییدا بە تێکشکان و مەرگی بە دەستی ئەسفەندیاری شازادەی بریندارنەکراو کۆتایی هات، کە هێرشی بۆ سەر قەڵای ڕوویین برد، خوشکە دیلەکانی ئازاد کرد و پاشای دوژمنی کوشت. ڕووخانی ئەرجاسپ لوتکەی ئەرکە گەورەکەی شازادەکە و چارەسەری زنجیرەی شەڕەکانە.

ئەسفەندیار دوای تەواوکردنی حەوت خانەکەی، تاقیکردنەوە پڕمەترسییەکانی ڕێگای قەڵاکە، گەیشتە قەڵای ڕوویین کە ئەرجاسپ خوشکەکانی شازادەکەی لەوێ بە دیل ڕاگرتبوو. نەریتەکە دەگێڕێتەوە کە شازادەکە بە فێڵ چووە ناو قەڵاکە و خۆی بە بازرگانێک ناساند؛ دوای چوونە ناوەوە، خوشکەکانی دۆزییەوە، ئاماژەی بە سوپاکەی دا کە هێرش ببات و پەلاماری دوژمنی دا. لە هێرشەکە بۆ سەر قەڵای ڕووییندا، ئەسفەندیار ڕووبەڕووی ئەرجاسپ، دوژمنە مەزنەکەی ئایینەکە و بنەماڵەی گوشتاسپ، بووەوە و کوشتی و خوشکە دیلەکانی ئازاد کرد و بۆ ماڵەوە هێنانیەوە. بە مەرگی ئەرجاسپ و گرتنی قەڵاکەی، شەڕە درێژەکە کۆتایی پێ هات؛ پاشای دوژمن کوژرا، دیلەکان ئازاد کران و سەرکەوتنی ئێران و ئایینەکەی مسۆگەر کرا. ڕووخانی ئەرجاسپ بە دەستی ئەسفەندیار لوتکەی سەرکەوتووی زنجیرەی شەڕەکانە؛ تێکشکاندنی نەیارە مەزنەکە بە دەستی پاڵەوانە بریندارنەکراوەکەی ئایین. ئەرجاسپ لە ڕووخانەکەیدا تووشی چارەنووسی ئەو دوژمنە مەزنە دەبێت کە پاڵەوانەکە بەسەریدا زاڵ دەبێت؛ پاشای توران کە شەڕەکەی دژی ئێران و ئایینەکەی بە مەرگی لە قەڵای ڕوویین کۆتایی دێت. کوشتنی ئەرجاسپ یەکێکە لە کردارە مەزنەکانی ئەسفەندیار، لوتکەی دەستکەوتی ئەرکەکەی و چارەسەری ئەو ململانێیەی ئەرجاسپ دەستی پێ کردبوو.

هێما و واتا

ئەرجاسپ پێش هەر شتێک دوژمنە مەزنەکەی ئایین بەرجەستە دەکات؛ نەیارە بەدەسەڵاتەکەی کە دژی ئایینە نوێیەکە و پەیڕەوەکانی دەجەنگێت. وەک پاشای توران کە ئایینی زەردەشتی ڕەت کردەوە و بۆ جەنگکردن لەگەڵیدا هێرشی بۆ سەر ئێران برد، ئەرجاسپ نوێنەری هێزەکانی دژایەتیی ئایینە نوێیەکەیە؛ ئەو دوژمنەی شەڕە پیرۆزەکە لە دژیدا بەڕێ دەچێت. بەمەش ئەو نەیارەکەی زنجیرەی گەورەی شەڕە ئایینییەکانی حەماسەکەیە، بەرجەستەکەری دوژمنی ئایینەکە.

ئەرجاسپ هەروەها ئەو کەسایەتییە دووبارەبووەوەیەی دوژمنی تورانی بەرجەستە دەکات؛ نەیارە بەدەسەڵاتەکەی وڵاتە ڕکابەرەکە کە شەڕەکانی دژی ئێران بە سەرتاسەری حەماسەکەدا دەڕۆن. وەک دوژمنە سەرەکییە تورانییەکەی سەردەمی گوشتاسپ، پێگەیەکی هەیە کە بە پێگەی ئەفراسیابی مەزن لە شەڕە پێشووترەکاندا بەراورد دەکرێت؛ پاشای دوژمنی بەهەیبەت کە تێکشکاندنی کاری پاڵەوانەکانی ئێرانە. لەو زیانە قورسانەش کە دەیگەیەنێت، مەرگی زەریر و لوهراسپ و تاڵانکردنی بەڵخ و دیلێتیی خوشکەکان، ئەرجاسپ تێچووی ترسناکی شەڕ و قووڵیی ئەو مەترسییە بەرجەستە دەکات کە ئێران دەبێت لێی ڕزگار بکرێت. لە هەموو ئەمانەدا، ئەرجاسپ کەسایەتییەکە کە بەڕاستی گرنگە؛ دوژمنە مەزنەکەی ئایین و نەیارە تورانییە دووبارەبووەوەکە و تێچووی ترسناکی شەڕ بەرجەستە دەکات. ئەو نەیارە بەهەیبەتەیە کە تێکشکان و مەرگی بە دەستی ئەسفەندیاری بریندارنەکراو چارەسەری سەرکەوتووی زنجیرەی گەورەی شەڕە ئایینییەکانی شانامەیە.

ئەرجاسپ و کورد

ئەرجاسپ، وەک هەموو کەسایەتییەکانی شانامە، بەشێکە لە میراتی هاوبەشی حەماسی و ئەفسانەیی گەلە ئێرانییەکان؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لور و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی بەشداری تێدا دەکات. حەماسە مەزنەکەی فیردەوسی، بە پاشاکان و شەڕەکانیەوە، میراتی هاوبەشی ئەم گەلانەیە کە لە نەریتی کۆنی ئێرانیدا بەشدارن؛ ئەو نەریتەی حەماسەکەی لێوە سەرچاوە گرتووە. لە ڕاستگۆیی و وردییەوە نزیکە ئەرجاسپ و شەڕی ئایین وەک بەشێک لەم میراتە هاوبەشە تێبگەین، نەک وەک بابەتێکی تایبەت تەنها بە کورد.

بۆ کورد، وەک گەلێکی ئێرانی، کەسایەتی و چیرۆکەکانی شانامە بەشێکن لەو جیهانە فراوانترەی کەلتوور و ئەفسانە کە سەر بەوەند. حەماسەکە و کەسایەتییەکانی، هی ئێران و توران هەردووکیان، لە میراتە فراوانە ئێرانییەکەدا شوێنیان هەیە کە کورد بەشداری تێدا دەکات. کەسایەتیی ئەرجاسپ، دوژمنە تورانییەکەی ئایین، بەشێکە لە گەنجینەی هاوبەشی نەریتی حەماسیی ئێرانی کە لە سەرتاسەری وڵاتە ئێرانییەکاندا ناسراوە. کەواتە بە پێشکەشکردنی ئەرجاسپ، کەسایەتییەکی تایبەت بە کورد پێشکەش ناکەین، بەڵکو یەکێک لە نەیارە مەزنەکانی حەماسەی هاوبەشی ئێرانی؛ سەر بەو میراتەیە کە کورد لەگەڵ گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی بەشداری تێدا دەکات. هەروەها دەبێت بیرمان بێت کە تورانییەکانی حەماسەکە گەلێکی ئەفسانەیین و شەڕەکانی ئێران و توران ململانێی ناوەندی و دووبارەبووەوەی نەریتەکەن، کە نابێت بە سادەیی بە هیچ نەتەوەیەکی هاوچەرخەوە یەکسان بکرێن. ئەم چارچێوە ڕاستگۆیانەیە ئەرجاسپ بە وردی لە نەریتی فراوان و دەوڵەمەندی حەماسیی ئێرانیدا دادەنێت؛ ئەو نەریتەی کورد، وەک گەلێکی ئێرانی، لەگەڵ دراوسێکانی میراتگرێتی.

مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان

ئایا ئەرجاسپ هەمان ئەفراسیابە؟ نەخێر؛ ئەم دووانە دوو پاشای جیاوازی تورانن لە سەردەمە جیاوازەکانی حەماسەکەدا. ئەفراسیاب دوژمنە مەزنە تورانییەکەی شەڕە پێشووترەکانە، نەیارەکەی سەردەمی کەیکاووس و کەیخوسرەو کە ماوەیەکی درێژ فەرمانڕەوایی کرد. ئەرجاسپ پاشای تورانی سەردەمە دواترەکەیە، دوژمنی گوشتاسپ و ئایینە نوێیەکە. هەردووکیان پاشای بەدەسەڵاتی توران و دوژمنی گەورەی ئێرانن و وەک دوژمنە سەرەکییە تورانییەکەی سەردەمەکانی خۆیان ڕۆڵی بەراوردپێکراویان هەیە، بەڵام کەسایەتیی جیاوازی بەشە جیاوازەکانی حەماسەکەن و نابێت تێکەڵ بکرێن.

ئایا شەڕەکە لەگەڵ ئەرجاسپ شەڕێکی ئایینی بوو؟ بەڵێ؛ شەڕەکەی نێوان ئەرجاسپ و گوشتاسپ لە حەماسەکەدا وەک شەڕێک لەسەر ئایینە نوێیەکە پێشکەش دەکرێت؛ شەڕێکی پیرۆز لە نێوان ئایینی زەردەشت، کە گوشتاسپ پەسەندی کردبوو، و دوژمنەکانیدا. پەسەندکردنی ئایینەکە لەلایەن گوشتاسپەوە و ڕەتکردنەوەی باج بە ڕاوێژی پێغەمبەرەکە بوو کە هێرشەکەی ئەرجاسپی دەورووژاند. شەڕەکە وەک ململانێیەک لەسەر ئایینەکە چوارچێوەی بۆ دادەنرێت؛ لە تاڵانکردنی بەڵخدا پەرستگای ئاگر و کتێبە پیرۆزەکە سووتێنران. ئەم ڕەهەندە ئایینییە شەڕەکەی ئەرجاسپ لە شەڕە پێشووترەکانی ئێران و توران جیا دەکاتەوە و سروشتی شەڕێکی پیرۆزی ئایینەکەی پێ دەبەخشێت.

ئایا ئەرجاسپ کەسایەتییەکی تایبەت بە کوردە؟ نەخێر؛ وەک هەموو کەسایەتییەکانی شانامە، بەشێکە لە میراتی هاوبەشی حەماسیی گەلە ئێرانییەکان؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لور و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی بەشداری تێدا دەکات، نەک کەسایەتییەکی تایبەت تەنها بە کورد. بەڕاستی، ئەو پاشای تورانە، ڕکابەرە ئەفسانەییەکەی ئێران. کورد، وەک گەلێکی ئێرانی، لە میراتە فراوانە ئێرانییەکەی حەماسەکەدا بەشدارە؛ کەسایەتییەکانی، هی ئێران و توران هەردووکیان، بەشێکن لە نەریتی هاوبەشی ئێرانی کە کورد لەگەڵ دراوسێکانی میراتگرێتی.

ئەسفەندیار: شازادەی بریندارنەکراو کە ئەرجاسپی کوشت
گوشتاسپ: پاشای ئێران و دوژمنی ئەرجاسپ
زەریر: برای گوشتاسپ، کە لە شەڕەکەی ئەرجاسپدا کوژرا
لوهراسپ: پاشای پێشووی بەساڵاچوو، کە لە تاڵانکردنی بەڵخدا کوژرا
زەردەشت: ئەو پێغەمبەرەی ئەرجاسپ دژایەتیی ئایینەکەی کرد
حەوت خانەکەی ئەسفەندیار: ئەرکی شازادەکە بۆ قەڵای ئەرجاسپ
ئەفراسیاب: دوژمنە تورانییەکەی شەڕە پێشووترەکان
شانامە: کتێبی فارسیی پاشاکان، حەماسە مەزنەکەی ئێران

پرسیارە باوەکان

ئەرجاسپ لە شانامەدا کێیە؟

ئەرجاسپ، کە ناوەکەی بە ئەرجاسبیش دەنووسرێت، پاشایەکی بەدەسەڵاتی تورانە لە شانامەدا؛ دوژمنە مەزنەکەی گوشتاسپی پاشای ئێران و نەیارە سەرەکییەکەی زنجیرەی ئەو شەڕانەی دوای هاتنی ئایینە نوێیەکە ڕوویاندا. کاتێک گوشتاسپ ئایینی زەردەشتی پەسەند کرد و باجی ڕەت کردەوە، ئەرجاسپ هێرشی بۆ سەر ئێران برد، زەریری برای گوشتاسپی کوشت، دواتر شاری پیرۆزی بەڵخی تاڵان کرد و لوهراسپی بەساڵاچووی کوشت و خوشکەکانی شازادەکەی ڕفاند، تا ئەوەی لە کۆتاییدا بە دەستی ئەسفەندیاری شازادەی بریندارنەکراو کوژرا.

بۆچی ئەرجاسپ لەگەڵ ئێراندا جەنگا؟

ئەرجاسپ لەگەڵ ئێراندا جەنگا چونکە گوشتاسپی پاشا، دوای پەسەندکردنی ئایینە نوێیەکەی زەردەشت، بە ڕاوێژی پێغەمبەرەکە ڕەتی کردەوە بەردەوام بێت لە دانی باجی باو بە توران، و لەبری ئەوە داوای لە ئەرجاسپ کرد ئایینە نوێیەکە بپەسەندێت. ئەرجاسپ بە ڕەتکردنەوەی باج تووڕە بوو و ئایینەکەی ڕەت کردەوە؛ نامەیەکی هەڕەشەئامێزی نارد و داوای کرد گوشتاسپ لە ئایینەکە هەڵبگەڕێتەوە. کاتێک ڕەتی کردەوە، هێرشی بۆ سەر ئێران برد و شەڕێکی گەورەی لەسەر ئایینەکە دەست پێ کرد؛ شەڕێکی پیرۆزی ئایینەکە دژی دوژمنەکانی.

ئەرجاسپ لە شەڕەکەدا کێی کوشت؟

لە ماوەی شەڕەکەی دژی ئێراندا، ئەرجاسپ و هێزەکانی زیانێکی قورسیان بە بنەماڵەی گوشتاسپ گەیاند. لە یەکەم جەنگە گەورەکەدا، هێزەکانی ئەرجاسپ زەریری برا ئازاکەی گوشتاسپیان لەگەڵ چەند کوڕێکی پاشا کوشت. لە هێرشێکی دواتردا، هێزەکانی شاری پیرۆزی بەڵخیان تاڵان کرد و لوهراسپی بەساڵاچوویان کوشت، پاشای پێشوو و باوکی گوشتاسپ کە بۆ بەرگری لە شارەکە لە خانەنشینیی پەرستش هاتبووە دەرەوە. ئەم مەرگانە لە زیانە گەورەکانی شەڕەکە بوون.

ئەرجاسپ چۆن مرد؟

ئەرجاسپ بە دەستی ئەسفەندیاری شازادەی بریندارنەکراو لە قەڵای ڕوویین کوژرا؛ قەڵای ڕوویین‌دژ کە پاشاکە خوشکەکانی شازادەی لەوێ بە دیل ڕاگرتبوو. ئەسفەندیار دوای تەواوکردنی حەوت خانەکەی گەیشتە قەڵاکە، بە فێڵ چووە ناوی و خۆی بە بازرگانێک ناساند، خوشکەکانی دۆزییەوە، ئاماژەی بە سوپاکەی دا کە هێرش ببات و ئەرجاسپی کوشت و دیلەکانی ئازاد کرد. مەرگی ئەرجاسپ کۆتایی بە شەڕە درێژەکە هێنا و سەرکەوتنی ئێران و ئایینەکەی مسۆگەر کرد.

ئایا ئەرجاسپ هەمان ئەفراسیابە؟

نەخێر؛ ئەوان دوو پاشای جیاوازی تورانن لە دوو سەردەمی جیاوازدا. ئەفراسیاب دوژمنە مەزنە تورانییەکەی شەڕە پێشووترەکانە، نەیارەکەی سەردەمی کەیکاووس و کەیخوسرەو کە ماوەیەکی درێژ فەرمانڕەوایی کرد. ئەرجاسپ پاشای تورانی سەردەمە دواترەکەیە، دوژمنی گوشتاسپ و ئایینە نوێیەکە. هەردووکیان پاشای بەدەسەڵاتی توران و دوژمنی گەورەی ئێرانن و وەک دوژمنە سەرەکییەکەی سەردەمەکانی خۆیان ڕۆڵی بەراوردپێکراویان هەیە، بەڵام کەسایەتیی جیاوازن و نابێت تێکەڵ بکرێن.

ئایا ئەرجاسپ کەسایەتییەکی کوردە؟

ئەرجاسپ بەشێکە لە میراتی هاوبەشی حەماسیی گەلە ئێرانییەکان؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لور و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی بەشداری تێدا دەکات، نەک کەسایەتییەکی تایبەت تەنها بە کورد. بەڕاستی، ئەو پاشای تورانە، ڕکابەرە ئەفسانەییەکەی ئێران. کورد، وەک گەلێکی ئێرانی، لە میراتە فراوانە ئێرانییەکەی حەماسەکەدا بەشدارە؛ کەسایەتییەکانی، هی ئێران و توران هەردووکیان، بەشێکن لە نەریتی هاوبەشی ئێرانی کە کورد لەگەڵ دراوسێکانی میراتگرێتی.