Destpêk
Koye (bi kurdî: Koye; herwiha Koysinjaq) bajarokeke kurdî ya dîrokî ye li girên bakurê Başûrê Kurdistanê, di navbera bajarên mezin ên Hewlêr û Silêmaniyê de, li binê çiyayê Heybet Sultan. Herçiqas mezinahiya wê biçûk e, di çanda kurdî de cihê wê pir mezintir e wek navendeke navdar a ol, fêrbûn û helbestê.
Berî her tiştî Koye wek bajaroka Hacî Qadirê Koyî tê bîranîn, yek ji helbestvanên damezrîner ên neteweperestiya kurdî, ku beytên wî gazî kurdan dikirin şiyar bibin. Ev nasname li bajarokê, kevneşopiya wê ya zanînê û helbestvanê navê wê hilgirtiye dinêre.
Xalên Sereke
• Koye (bi kurdî: Koye) bajarokeke kurdî ya dîrokî ye li parêzgeha Hewlêrê, di navbera Hewlêr û Silêmaniyê de.
• Ew ji mêj ve navendeke zanîna olî ya kurdî, mizgeft û medreseyan bûye.
• Ew bajaroka Hacî Qadirê Koyî ye, helbestvanekî damezrîner ê şiyarbûna neteweyî ya kurdî.
• Bajarok li binê çiyayê Heybet Sultan e.
• Îro Zanîngeha Koyeyê li wir e û kevneşopiya wê ya fêrbûnê didomîne.
Agahiyên Kurt
Nav (bi Kurdî): Koye (Koysinceq)
Welat / Herêm: Iraq (Başûr / Herêma Kurdistanê)
Parêzgeh: Hewlêr
Cih: Li binê çiyayê Heybet Sultan
Bi Çi Navdar e: Zanîn û helbesta kurdî
Navdartirîn Kurê Wê: Hacî Qadirê Koyî (1817–1897)
Nîşaneya Nû: Zanîngeha Koyeyê
Gel: Kurdî
Naverok
Koye Li Ku ye?
Koye li deverên girî yên parêzgeha Hewlêrê ye, hema li nîvê rêya di navbera Hewlêrê û Silêmaniyê de, li binê çiyayê tûj ê Heybet Sultan ê li pişt wê bilind dibe. Cihê wê li ser rêyên kevnar ên di navbera her du bajarên mezin ên kurdî de ew kir cihê hevdîtinê yê xwezayî û bajarokeke bazarê, û dîrokeke dirêj a têkilî û pevguhertinê dayê.
Di nav gir û erdên çandiniyê de Koye mezin bû û bû bajarokeke niştecih û dewlemend bi jiyaneke olî û zanistî ya bihêz, li şûna kelehek an paytextê — cihê bêtir bi zanîna xwe ji hêza xwe tê naskirin.
Bajarokeke Zanînê
Bi nifşan Koye yek ji navendên girîng ên zanîna Îslamî û kurdî ya herêmê bû. Mizgeft û medreseyên wê zanyar û oldaran perwerde dikirin, û bajarok wek cihê pirtûk, mamoste û helbestvanan navdar bû. Ev kevneşopiya kûr a zanînê beşek ji sedema ku Koye, herçiqas qet bajarê mezin nebû, di bîranîna çandî ya kurdî de cihê wisa bi rêz digire ye.
Hacî Qadirê Koyî
Sedema herî mezin a navdariya Koyeyê helbestvan Hacî Qadirê Koyî ye, ku di sedsala nozdehem de jiya û navê xwe ji bajarokê wergirt. Koyî yek ji dengên damezrîner ên şiyarbûna neteweyî ya kurdî bû: di serdemeke ku kêm kes bi kurdî dinivîsand de, wî gazî gelê xwe kir ku zimanê xwe bikar bînin û ji bo yekîtî û netewetiyê bixebitin, û bi navdarî gazî kurdan kir ku hem pênûsê hem şûrê bigirin. Helbesta wî alîkariya danîna bingehên fikrî yên neteweperestiya nû ya kurdî kir, û bi wî navê Koyeyê herdem bi ramana neteweyî ya kurdî ve girêdayî ye.
Koye Îro
Îro Koye li binê çiyayê xwe bajarokeke xweş dimîne, bi mîrata xwe serbilind e û hîn cihê perwerdeyê ye — niha Zanîngeha Koyeyê li wir e, ya di destpêka sedsala bîst û yekem de hat damezrandin. Li gor dîroka xwe ya dirêj, bajarok bêtir bi zanîn, bîranîn û girêdanên xwe bi helbestvan û zanyarên navê wê çêkirin re tê naskirin ji mezinahî an pîşesaziyê.
Demrêz
Serdema osmanî — Koye wek bajaroka mizgeft, medrese û zanînê geş dibe.
1817 — Helbestvan Hacî Qadirê Koyî tê dinyayê; ew navê xwe ji bajarokê digire.
1897 — Hacî Qadirê Koyî dimire û berhemên helbesta kurdî ya neteweperest li pey xwe dihêle.
2003 — Zanîngeha Koyeyê tê damezrandin û kevneşopiya fêrbûnê ya bajarokê nû dike.
îro — Koye bajarokeke kurdî ya dîrokî ye ku wek navendeke edebiyatê tê rêzgirtin.
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Navê kurdî yê Koya çi ye?
Bi kurdî bajarok Koye tê gotin (herwiha Koysinjaq an Koysinceq tê nivîsandin).
Koye çima navdar e?
Koye wek navendeke dîrokî ya zanîn û helbesta kurdî navdar e, û bi taybetî wek bajaroka Hacî Qadirê Koyî, helbestvanekî damezrîner ê neteweperestiya kurdî.
Hacî Qadirê Koyî kî bû?
Hacî Qadirê Koyî (1817–1897) helbestvanekî kurd ji Koyeyê bû ku gazî kurdan kir zimanê xwe bikar bînin û ji bo yekîtiya neteweyî bixebitin, û bi vê alîkariya şekildana neteweperestiya nû ya kurdî kir.
Koye li ku ye?
Koya (Koye) li parêzgeha Hewlêrê ya Başûrê Kurdistanê ye, di navbera Hewlêr û Silêmaniyê de, li binê çiyayê Heybet Sultan.
Kes, Cih û Mijarên Têkildar
Hacî Qadirê Koyî · helbest û neteweperestiya kurdî · çiyayê Heybet Sultan · Hewlêr · Silêmanî.