Bad, bi nivîsandina Badh an Baz jî, berî mirina xwe di 990 de hêzeke kurdî ava kir. Seferên wî û hukumdariya paşê ya kurên Merwan dîrokên cuda yên damezrandinê şîrove dikin.

Farqîna nû, Mayyafariqina dîrokî, bi mal, dar û minareyeke zirav li bin girên hişk ên kevirî
Farqîn di 23 Hezîrana 2010 de, fotoya Dûrzan cîrano. Dîmena cografî ya nû ye; ne portreya Bad an belgeya avahiyên dema wî ye. © Dûrzan cîrano · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons. Resized.

Çavkaniyên nehevaheng

Yaz û Ünalan destpêka karê wî li çiyayên Bahesma di nav Hizan û Maden de datînin û nakokiyên tomaran destnîşan dikin. [1] Badh, Bad û Baz formên navî ne, ne bi neçarî kesên cuda. Jidayikbûn, zaroktî û mîrasa teqez nezelal in. Nasnameya eşîrî ya navîn şecereyeke biyolojîk a bênavber ji bo komên îro îspat nake.

Şivan, talanker an şervanê sînorê?

Nivîskar çîroka Îbn el-Esîr a şivanê ku bi belavkirina goşt alîgir qezenc dike dipirsînin; pêşengiya eşîrî û şerê sînorê tercîh dikin. [1] Ev jî şîrove ye. Talankirin û şerê olî perspektîfa vegêranê jî nîşan didin. Dîmen an karîzmaya texmînkirî cîgirê belgeyên çavkanî, alîgir û kontrola axê nabin.

Çima dîroka damezrandinê diguhere?

Lêkolîn behsa pereya bi dîroka 373 H, li wir wek 983 hatiye dayîn, dike. Ew serxwebûna destpêkî nêzî 978 pêşniyar dike, berî berfirehbûna piştî mirina Adud el-Dawla di 983 de. [1] Pere li vir bi xwe nehatiye vekolîn. Tiştê herî kevn ê mayî, veqetîna ji serwerekî û girtina paytextê qonaxên cuda ne.

Kontrola guherbar

Tufantoz pêşveçûna Mayyafariqin û Amidê, girtina kurt a Mûsilê di 984 de piştî serketinên li dijî Bûweyhiyan û peymana paşê şîrove dike. [2] Ev têkiliyên hêzê yên guherbar in, ne îdareya domdar li her deverê. Sînorê herî mezin ê xanedana paşê ji bo her sala Bad nayê girtin.

Mirin û navê xanedanê

Tufantoz mirina di şerê Mûsilê de 380 H/990 datîne; Ebû Elî Hesen ibn Merwan paşê Hisn Keyfa û Mayyafariqin girt. [2] Destpêka belavkirî ya Hillenbrand Hemdanî û Uqeyliyan di hevpeymana dijber de nas dike. [3] Merwan, bavê cîgir, nav da xanedanê. Bad dikare pêşek be, Ebû Elî jî yekemê rêzeke tengtir.

Karên paşê cuda bikin

Hillenbrand xanedanê di 990–1085 de datîne û Ebû Elî, Mumehhid el-Dawla Seîd û Nesr el-Dawla Ehmed cuda dike. Kitabe û pere belgeyên madî ne. [3] Hemû avahî û saziyên paşê ne karê Bad in. Hêza leşkerî ya sînorê alîkariya pergaleke herêmî ya nû kir, lê ne bernameyeke neteweyî ya nûjen bû.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Arafat Yaz and Sıddık Ünalan, Mervânî Devleti’nin Kuruluşu, Şarkiyat 11/3(2019), pp.1200–1212. DOI 10.26791/sarkiat.634099. Especially 1200–1204 and 1208–1210; source criticism and proposed earlier foundation.
  2. Abdurrahim Tufantoz, Mervânîler, TDV İslâm Ansiklopedisi 29(2004), pp.230–232. Expansion, Buyid relations, death and succession.
  3. Carole Hillenbrand, Marwanid Inscriptions, in Inscriptions of the Medieval Islamic World(2023), pp.264–282; online 2025. Published summary/introduction consulted, not the restricted full chapter.