Destpêk
Di mîtolojiya kurdî, baweriya gelêrî û olên zindî de, agir bi rêzgirtineke kûr wek sembola ronahî, başî, paqijî û azadiyê tê dîtin. Ew di nav kevntirîn û herî bi hêz ên hemû sembolên pîroz ên cîhana kurdî de ye.
Ji kokên wî yên kevnar ên Îranî û Zerdeştî, ku tê de agir sembola ronahî û paqijiyê û nîşana amadebûna Xwedayî ye, bi agirê mezin ê Newrozê yê ku serkeftina ronahiyê li ser tariyê û azadiyê li ser zordestiyê destnîşan dike, heta mûm û pêtên olên zindî, agirê pîroz di dilê cîhana ruhanî ya kurdî de dişewite.
Naskirina cihê agir di baweriya kurdî de tê wateya şopandina xeteke biriqdar a ku di nav demên cîhana ruhanî ya kurdî de derbas dibe, ji rêzgirtina herî kevnar a pêta pîroz heta agirên Newrozê yên ku hîn li rûyên çiyayan tên vêxistin, sembola ronahî, paqijî û azadiyê ku di nav nifşan de hêja tê dîtin.
Naverok
Agir di Dilê Baweriya Kurdî de
Agir di Dilê Baweriya Kurdî de
Di mîtolojiya kurdî, baweriya gelêrî û olên zindî de, agir semboleke pîroz a ronahî, başî, paqijî û azadiyê ye, di dilê cîhana ruhanî ya kurdî de cihek digire. Di nav komeya dewlemend a baweriya kurdî de, agir bi rêzgirtineke kûr û kevnar tê dîtin: wek sembola ronahî û başiyê, biriqandina ku tariyê paşve dixe; wek nîşana paqijiyê, pêta paqijker; wek nîşana amadebûna Xwedayî; û, berî her tiştî di xeyala kurdî de, wek sembola azadiyê û serkeftina başiyê li ser xirabiyê, ku di agirê mezin ê Newrozê de herî ronî tê vêxistin. Ev rêzgirtin di her qata cîhana ruhanî ya kurdî de derbas dibe, ji kevneşopiyên herî kevnar ên Îranî û Zerdeştî, ku agirê pîroz di navenda perestinê de dişewitî, heta ol û adetên gelêrî yên zindî yên îro, bi agirên cejnên wan, mûmên wan û pêtên wan ên pîroz. Di vê de, agir yek ji sembolên mezin ên yekgirtinê yên xeyala ruhanî ya kurdî ye, di nav deman û di nav olan de pîroz, xeteke biriqdar a ku di hemû baweriya kurdî de derbas dibe. Wek semboleke pîroz a ronahî, paqijî û azadiyê di dilê cîhana kurdî de, agir cihekî girîngiya yekane û mayînde digire. Têgihiştina rêzgirtina agir tê wateya têgihiştina tiştekî navendî di mîrata ruhanî ya kurdî de.
Çima Agir Pîroz E
Agir di baweriya kurdî de wek sembola ronahî û başiyê, nîşana paqijî û paqijkirinê, nîşana amadebûna Xwedayî, û, berî her tiştî di xeyala kurdî de, sembola azadiyê û serkeftina başiyê li ser xirabiyê pîroz tê dîtin.
Pîroziya agir di baweriya kurdî de ji çend wateyên kûr û kevnar diherike. Ya yekem, agir sembola ronahî û başiyê ye, biriqandina ku tariyê paşve dixe, û ji ber vê yekê nîşana rastî, jîrbûn û başiyê ye. Ya duyem, ew nîşana paqijiyê û rêya paqijkirinê ye, pêta ku paqij dike û ku di adetê de xirabî bi wê tên berdan. Ya sêyem, di kevneşopiya kevnar a Îranî û Zerdeştî de, agir nîşana amadebûna Xwedayî ye, nîşana ku perestvan bi wê berê xwe dide ronahiya xwedayî, ku afirînerê jîr Ahura Mazda çavkaniya wê ye. Û ya çarem, berî her tiştî di xeyala kurdî de, agir sembola azadiyê û serkeftina ronahiyê li ser tariyê û başiyê li ser zordestiyê ye, ku di agirê mezin ê Newrozê de ji bo bîranîna rizgariya ji zordar tê vêxistin. Bi hev re, ev wate, ronahî û başî, paqijî û paqijkirin, amadebûna Xwedayî û azadî û serkeftin, agir di wateya herî kûr de ji xeyala kurdî re pîroz dikin. Ji ber van sedeman, agir di baweriya kurdî de cihekî ewqas pîroz û navendî digire.
Xalên Sereke
Di baweriya kurdî de, agir semboleke pîroz a ronahî, başî, paqijî û azadiyê ye.
Rêzgirtina wî vedigere kokên kevnar ên Îranî û Zerdeştî.
Di kevneşopiya Zerdeştî de, agir nîşana ronahiya xwedayî û paqijiyê ye.
Agirê mezin ê Newrozê serkeftina ronahiyê li ser tariyê û azadiyê li ser zordestiyê destnîşan dike.
Agir ji bo paqijkirinê û, di adetê de, berdana xirabiyan tê bikaranîn.
Pêt û mûm di olên zindî yên cîhana kurdî de dişewitin.
Agahiyên Kurt
Mijar: Wateya pîroz a agir di baweriya kurdî de
Agir wek: Ronahî, başî, paqijî, amadebûna Xwedayî, azadî
Kokên kevnar: Rêzgirtina Îranî û Zerdeştî ya agirê pîroz
Sembola mezin: Agirê Newrozê, Sersala Kurdî
Agirê Newrozê tê wateya: Ronahî li ser tariyê, azadî li ser zordestiyê
Paqijî: Agir wek pêta paqijker; bazdana li ser agir
Olên zindî: Mûm û pêt di kevneşopiyên pîroz ên Êzdî û yên din de
Nîşana xwedayî: Di baweriya Zerdeştî de, agir nîşana ronahiya xwedayî ye
Ne perestina agir: Agir wek sembolekê tê bi rûmet kirin, ne wek xwedayekî tê perestin
Cih: Xeteke biriqdar di dilê cîhana ruhanî ya kurdî de
Rêzgirtina Kevnar a Agir
Rêzgirtina agir di cîhana kurdî de vedigere kokên wê yên herî kevnar, di kevneşopiya Îranî û Zerdeştî de, ku tê de agirê pîroz sembola ronahî, paqijî û amadebûna Xwedayî bû û di navenda perestinê bixwe de dişewitî.
Rêzgirtina agir di baweriya kurdî de vedigere kevneşopiyên herî kevnar ên ruhanî yên herêmê, berî her tiştî cîhana Îranî û Zerdeştî ya ku gelek ji mîrata ruhanî ya kurdî jê hatiye. Di kevneşopiya kevnar a Zerdeştî de, agir bi rêzgirtina herî kûr wek sembola ronahî, rastî û paqijiyê û nîşana amadebûna Xwedayî dihat dîtin, biriqandina ku perestvan bi wê berê xwe dida ronahiya xwedayî ya afirînerê jîr, Ahura Mazda; agirê pîroz di navenda perestinê de dişewitî, lê dihat nêrîn û paqij dihat hiştin, di kevneşopiya ku pêxember Zerdeşt hîn kiriye de. Ev rêzgirtina kevnar a agirê pîroz, pêta pîroz a ronahî û paqijiyê, di vegêrana Atar, agirê pîroz di dilê olê de, bi temamtir tê gotin. Ji van kokên kevnar ên Îranî û Zerdeştî, rêzgirtina agir derbasî mîrata firehtir a ruhanî ya cîhana kurdî bû, ku li wir heta îro di gelek şiklan de didome. Rêzgirtina kevnar a agir koka kûr a ku hemû bi rûmet kirina kurdî ya pêta pîroz jê geş bûye ye. Ew hatina cîhana ruhanî ya kurdî ji kevneşopiyên herî kevnar ên herêmê nîşan dide.
Agirê Newrozê
Agirê mezin ê Newrozê, Sersala Kurdî, herî ronî û hezkirî yê hemû agirên pîroz ên cîhana kurdî ye, sembola serkeftina ronahiyê li ser tariyê û azadiyê li ser zordestiyê.
Herî ronî û hezkirî yê hemû agirên pîroz ên cîhana kurdî agirê mezin ê Newrozê, Sersala Kurdî, ye, ku her bihar li rûyên çiyayan û li bajar û gundên li tevahiya axên kurdî tê vêxistin. Agir dilê lêdayî yê Newrozê ye, pêtên wî temsîla serkeftina ronahiyê li ser tariyê, azadiyê li ser zordestiyê û hêviyê li ser bêhêviyê dikin, û dema wan a hatina biharê wan bi nûbûna jiyanê piştî zivistanê ve girê dide. Di efsaneya mezin a kurdî ya ku bi cejnê ve girêdayî ye de, agir serhildana Kawayê Hesinkar li dijî zordar Zehak bi bîr tîne, ku têkçûna wî rizgarî ji gelekî re anî; ji ber vê yekê agirê Newrozê berî her tiştî bûye sembola azadiya kurdî. Li bin efsaneya kurdî cejna kevntir a Îranî û Zerdeştî heye, ku tê de agir sembola ronahî, başî û paqijkirinê ye û sersal nûbûna dinyayê destnîşan dike. Bi vî awayî, agirê Newrozê hevdîtina rêzgirtina kevnar a pêta pîroz bi hezkirina kurdan a azadiyê ye, derbirîna herî ronî ya agirê pîroz di cîhana kurdî de. Ew hezkirîtirîn û herî bi hêz ê hemû agirên pîroz ên baweriya kurdî ye.
Agir Wek Paqijî û Şîfa
Agir wek rêya paqijî û şîfayê jî tê bi rûmet kirin: pêta paqijker a ku di adeta kurdî de xirabî bi wê tên berdan, ku bi taybetî di adetên agir ên li dora sersalê de tê vêxistin.
Ji derveyî wateya wî ya ronahî û azadiyê, agir di baweriya kurdî de wek rêya paqijî û şîfayê, pêta paqijker, tê bi rûmet kirin. Di kevneşopiya kevnar de, agir paqij dike, xirabî û nepaqijiyê derdixe, û ev wate di adetên zindî yên kurdî yên li dora agir de, berî her tiştî di guherîna salê de, didome. Di adetên agir ên ku gelek kurd di rojên li dora sersalê de diparêzin de, mirov agir vêdixin û li ser pêtan dibazin; adeteke ku wek berdana xirabî û nexweşiyên sala kevn û paqijkirin û nûbûn ji bo sala bê tê têgihiştin, bazdana li ser pêta şîfader. Di vê adetê de, agir rêya paqijkirin û şîfayê ye, ku gel bi wê dijwariyên derbasbûyî ji xwe berdidin û ji bo sersalê amade dibin, paqij û nûbûyî. Ev rêzgirtina agir wek pêta paqijker û şîfader hesta kevnar a agir wek hêzeke paqijker nîşan dide, ku di adetên zindî yên cîhana kurdî de zindî tê hiştin. Ew di baweriya kurdî de di nav hezkirîtirîn û mayîndetirîn wateyên agirê pîroz de ye. Pêta paqijker nîşana nûbûn û hêviyê ye.
Agir di Olên Zindî de
Agir û pêt wek sembolên pîroz di olên zindî yên cîhana kurdî de didomin, berî her tiştî di mûm û ronahiyên ola Êzdî de, ku li geliyê pîroz ê Lalişê û di rêûresmên pîroz de tên vêxistin.
Rêzgirtina agir di olên zindî yên cîhana kurdî de jî didome, ku pêt û ronahî li wir sembolên pîroz dimînin. Di nav Êzdiyan de, ronahî û pêt cihekî hêja digirin: mûm û ronahî di rêûresmên pîroz de û li geliyê pîroz ê Lalişê, cihê herî pîroz ê ola Êzdî, tên vêxistin; li wir, di pîrozbahîya sersala Êzdî de, gelek mûm di hundirê perestgeha pîroz de tên vêxistin, pêtek ji bo rojên salê, û geliyê pîroz bi ronahiya xwe tijî dikin. Vêxistina van pêtên pîroz rêzgirtina kûr a ronahî û agir a ku di ola Êzdî de, herwiha di mîrata firehtir a ruhanî ya cîhana kurdî de derbas dibe, nîşan dide. Di olên zindî de, wek di kevneşopiyên kevnar û adetên gelêrî de, agir û pêt sembolên hêja yên pîroziyê, ronahiyê û amadebûna Xwedayî dimînin. Ev domdariya pêta pîroz di olên zindî de cihê kûr û mayînde yê agir di cîhana ruhanî ya kurdî de nîşan dide. Ew nîşana ku rêzgirtina kevnar a agirê pîroz heta îro di gelek şiklan de jiyanê didomîne ye.
Wate û girîngî
Agirê pîroz xeteke biriqdar a ku di hemû cîhana ruhanî ya kurdî de derbas dibe temsîl dike, ji rêzgirtina herî kevnar a Îranî û Zerdeştî ya pêta pîroz, bi agirê mezin ê Newrozê û adetên agir ên paqijî û şîfayê, heta mûm û pêtên olên zindî. Ew sembola ronahî, başî, paqijî, amadebûna Xwedayî, û, berî her tiştî di xeyala kurdî de, azadiyê û serkeftina başiyê li ser xirabiyê ye.
Rêzgirtina agir domdariya kûr a cîhana ruhanî ya kurdî jî nîşan dide, ji ber ku pîroziya pêtê ji kevneşopiyên herî kevnar heta ol û adetên zindî yên îro bê qutbûn derbas dibe, yek ji sembolên mezin ên yekgirtinê yên xeyala ruhanî ya kurdî di nav deman û olan de. Di van hemûyan de, agirê pîroz di nav navendîtirîn û girîngtirîn sembolên baweriya kurdî de ye, pêta biriqdar a ronahî, paqijî û azadiyê ya ku di dilê cîhana ruhanî ya kurdî de dişewite. Girêdana kurdan bi agirê pîroz ve, ku di agirên hezkirî yên Newrozê de herî ronî tê vêxistin, di nav kûrtirîn û bedewtirîn taybetmendiyên mîrata wan a ruhanî de ye, sembola ronahî, paqijî û azadiyê ku di nav nifşan de hêja tê dîtin û hîn li rûyên çiyayên cîhana kurdî dibiriqe.
Agir û Kurd
Agirê pîroz di cîhana ruhanî ya kurdî de cihekî hezkirî û navendî digire, di agirên Newrozê de herî ronî tê vêxistin, ku li wir berî her tiştî bûye sembola azadî û nasnameya kurdî.
Agirê pîroz bi nasname û giyanê gelê kurd bixwe ve girêdayî ye. Ji kurdan re, agir sembola ronahî û başiyê, pêta paqijker, nîşana Xwedayî, û, berî her tiştî, sembola azadiyê û serkeftina başiyê li ser zordestiyê bûye, ku di agirên hezkirî yên Newrozê yên her bihar li rûyên çiyayên cîhana kurdî dişewitin de herî ronî tê vêxistin. Di agirê Newrozê de, ku ji bo bîranîna rizgariya ji zordar tê vêxistin, pêta pîroz bûye sembola azadî û nasnameya kurdî, nîşana xweberragirtin, hêvî û giyanê gelê kurd. Di pêşkêşkirina agirê pîroz de, em vê girêdana kûr û cihê navendî yê agir di mîrata ruhanî ya gelê kurd de bi rûmet dikin, xetên rêzgirtina agir ên ku ji kevneşopiyên herî kevnar bi Newrozê heta olên zindî derbas dibin berhev dikin. Di dawiyê de, agirê pîroz di nav biriqdartirîn û hezkirîtirîn derbirînên giyanê kurdan û hezkirina wî ya ronahî, paqijî û azadiyê de ye.
Nîqaş û têgihiştinên şaş
Kurd, an Zerdeştî, agir diperestin an diperestandin? Na, û ev şaşfêmkirineke girîng û demdirêj e. Di kevneşopiya Zerdeştî de, ku rêzgirtina kurdî ya agir bi piranî jê hatiye, agir wek sembola ronahiya xwedayî û paqijiyê û nîşana amadebûna afirînerê jîr, Ahura Mazda, tê bi rûmet kirin, lê bi tu awayî wek xwedayekî nayê perestin an wek Xwedayî bixwe nayê fikirîn, wek sembolên pîroz ên olên din bi rêzgirtin tên dîtin bê ku bêne perestin. Rêzgirtina agir di baweriya kurdî de rêzgirtina semboleke pîroz a ronahî, paqijî û Xwedayî ye, ne perestina agir wek xwedayekî. Çarçoveya rastgotinê ew e ku agir wek semboleke pîroz a bi kûrahî bi rêzgirtin bê pêşkêşkirin, û şaşfêmkirina kevn a agirperestiyê bê redkirin.
Rêzgirtina agir tenê taybet bi kurdan e? Na, û em vê bi rastgotinê pêşkêş dikin. Rêzgirtina agir wek semboleke pîroz a ronahî û paqijiyê li tevahiya cîhana Îranî û Zerdeştî û derveyî wê hevpar e, û cejna Newrozê, bi agirê xwe re, ji aliyê gelek gelên herêma firehtir ve tê pîrozkirin, tu neteweya yekane ne xwediyê wê ye. Tiştê bi taybetî kurdî efsaneya Kawa ya ku bi agirê Newrozê ve girêdayî ye û wateya bi hêz a azadiyê ya ku ji kurdan re wergirtiye ye. Çarçoveya rastgotinê ew e ku rêzgirtina firehtir a Îranî ya agir bê naskirin û di heman demê de wateya bi taybetî kurdî ya pêta Newrozê bê bi rûmet kirin.
Pîroziya agir baweriyek e an gelek? Ew herî baş ne wek doktrîneke yekane, lê wek mijareke kûr û berbelav a ku di her qata baweriya kurdî de derbas dibe tê têgihiştin: agir wek ronahî û başî, wek paqijî û paqijkirin, wek amadebûna Xwedayî û wek azadî û serkeftin. Ev rêzgirtin di nav kevneşopiyên kevnar, cejna Newrozê, adetên gelêrî û olên zindî de gelek şiklan digire, lê li her derê heye, xeteke biriqdar û yekgirtinê ya xeyala ruhanî ya kurdî, ne baweriyeke yekane ya sabît.
Mijarên têkildar
Atar: agirê pîroz di dilê ola kevnar a Îranî de
Newroz: cejna ku agirê wê agirê pîroz ê mezin ê kurdî ye
Kawayê Hesinkar: qehremanê ku agirê Newrozê serhildana wî bi bîr tîne
Zehak: zordarê ku agirê Newrozê têkçûna wî pîroz dike
Ahura Mazda: afirînerê jîr, çavkaniya ronahiya xwedayî
Zerdeşt: pêxemberê ola agirê pîroz
Laliş: geliyê pîroz ê ku mûmên pîroz ên Êzdî li wir tên vêxistin
Çiyayên Pîroz: bilindahiyên ku agirên Newrozê li wan tên vêxistin
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Çima agir di baweriya kurdî de pîroz e?
Agir wek sembola ronahî û başiyê, biriqandina ku tariyê paşve dixe; wek nîşana paqijiyê û rêya paqijkirinê; wek nîşana amadebûna Xwedayî di kevneşopiya kevnar a Îranî û Zerdeştî de; û, berî her tiştî di xeyala kurdî de, wek sembola azadiyê û serkeftina başiyê li ser zordestiyê, ku di agirê mezin ê Newrozê de tê vêxistin, pîroz tê dîtin. Bi hev re ev wate agir di wateya herî kûr de ji xeyala kurdî re pîroz dikin.
Agirê Newrozê çi tê wateyê?
Agirê Newrozê, Sersala Kurdî, herî ronî yê agirên pîroz ên cîhana kurdî ye. Pêtên wî temsîla serkeftina ronahiyê li ser tariyê, azadiyê li ser zordestiyê û hêviyê li ser bêhêviyê dikin, û dema wan a hatina biharê wan bi nûbûna jiyanê ve girê dide. Di efsaneya kurdî de, agir serhildana Kawayê Hesinkar li dijî zordar Zehak bi bîr tîne, û ji ber vê yekê berî her tiştî bûye sembola azadiya kurdî.
Kurdan agir diperestand?
Na. Ev şaşfêmkirineke demdirêj e. Di kevneşopiya Zerdeştî de, ku rêzgirtina kurdî ya agir bi piranî jê hatiye, agir wek sembola ronahiya xwedayî û paqijiyê û nîşana amadebûna afirînerê jîr tê bi rûmet kirin, lê bi tu awayî wek xwedayekî nayê perestin. Rêzgirtina agir di baweriya kurdî de rêzgirtina semboleke pîroz a ronahî, paqijî û Xwedayî ye, ne perestina agir wek xwedayekî.
Agir ji bo paqijiyê çawa tê bikaranîn?
Agir wek pêta paqijker tê bi rûmet kirin. Di adetên agir ên ku gelek kurd di rojên li dora sersalê de diparêzin de, mirov agir vêdixin û li ser pêtan dibazin; adeteke ku wek berdana xirabî û nexweşiyên sala kevn û paqijkirin û nûbûn ji bo sala bê tê têgihiştin. Di vê adetê de, agir rêya paqijkirin û şîfayê ye, ku gel bi wê dijwariyên derbasbûyî ji xwe berdidin û ji bo sersalê amade dibin.
Agir di olên zindî yên kurdî de girîng e?
Erê. Pêt û ronahî di olên zindî yên cîhana kurdî de sembolên pîroz dimînin. Di nav Êzdiyan de, mûm û ronahî di rêûresmên pîroz de û li geliyê pîroz ê Lalişê, cihê herî pîroz ê olê, tên vêxistin; li wir, di pîrozbahîya sersala Êzdî de, gelek mûm di hundirê perestgeha pîroz de tên vêxistin û geliyê pîroz bi ronahiya xwe tijî dikin. Ev rêzgirtina kûr a ronahî û agir a ku di ola Êzdî de derbas dibe nîşan dide.
Rêzgirtina agir tenê taybet bi kurdan e?
Na. Rêzgirtina agir wek semboleke pîroz a ronahî û paqijiyê li tevahiya cîhana Îranî û Zerdeştî û derveyî wê hevpar e, û cejna Newrozê, bi agirê xwe re, ji aliyê gelek gelên herêma firehtir ve tê pîrozkirin. Tiştê bi taybetî kurdî efsaneya Kawa ya ku bi agirê Newrozê ve girêdayî ye û wateya bi hêz a azadiyê ya ku ji kurdan re wergirtiye ye. Çarçoveya rastgotinê rêzgirtina firehtir a Îranî nas dike û di heman demê de wateya bi taybetî kurdî ya pêta Newrozê bi rûmet dike.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Newroz bi Awayê ku Kurd Pîroz Dikin (sembolîzma agir) - Wikipedia
Bi Qehremaniyê Hatî Vêxistin, Agirê Newrozê Hîn Dişewite - Rudaw
Paqijî û Agir di Zerdeştiyê de - Learn Religions
Rêûresmên Agirê Pîroz ên Zerdeştiyan - The Archaeologist
Kurdish-History.com: Atar, agirê pîroz
Kurdish-History.com: Newroz û Mîtolojiya Kurdî