Destpêk
Di nav heyînên pîroz ên baweriya Êzidî de, yek bi peywira herî giranseng a hemûyan hatiye erkdarkirin: di dema mirinê de li cem ruh amade be. Ev Şêx Nasirdîn e, ku wek Melekê Mirin û Nûbûnê tê rêzgirtin, yek ji çar kurên mîr Êzdîna Mîr û yek ji Heft Heyînên Pîroz ên ku, di têgihiştina Êzidî de, Xwedê lênihêrîna cîhanê spart wan. Bi birayê xwe Sicadîn re ew li berderiya di navbera vê jiyanê û ya din de radiweste û derbasbûna ruh rêberî dike.
Di kevneşopiya Êzidî de mirin ne tenê wek dawîbûnekê, lê wek derbasbûn û nûbûnekê tê têgihiştin, derbasbûn ji rewşeke hebûnê bo ya din. Ji ber vê yekê kesayetên ku li ser vê derbasbûnê çavdêriyê dikin kesayetên tirsê nînin; ew yên lênihêrîna giranseng û pêwîst in, ku misoger dikin ruh rêwîtiya xwe bi rastî pêk bîne. Şêx Nasirdîn, wek Melekê Mirin û Nûbûnê, vê têgihiştinê di xwe de dihêle; bi birayê xwe re li ser tecrûbeya mirovî ya herî gerdûnî û herî bi sirr çavdêriyê dike.
Ew ji xeleka herî hundir a pîroziya Êzidî ye, yek ji pîrozên mezin ên Şemsanî û yek ji Heftan, di nav malbata pîroz û rêza pîroz a baweriyê de hatiye honandin. Têgihiştina Şêx Nasirdîn têgihiştina wê ye ka Êzidî mirin û ruh çawa dibînin; ew dîtina hinek ji dîtina nerm û bi hêvî ya mirindariyê ye, ku di dilê yek ji baweriyên herî kevnar û herî bi şaşî têgihiştî yên cîhana Kurdî de ye.
Naverok
Mirin wek derbasbûn di Êzidîtiyê de
Şêx Nasirdîn kî ye?
Şêx Nasirdîn, bi Kurdî Şêx Nasirdîn, ku Melek Nasirdîn jî jê re tê gotin, kesayeteke pîroz e ku di Êzidîtiyê de tê pîrozgirtin. Ew yek ji çar kurên mîr Êzdîna Mîr e, ligel Şêx Şems, Şêx Fexredîn û Sicadîn. Ew di nav Heft Heyînên Pîroz ên ku Xwedê karên cîhanê spart wan de tê hesibandin. Berî her tiştî wek Melekê Mirin û Nûbûnê tê rêzgirtin, ku bi birayê xwe Sicadîn re di dema mirinê de li cem ruh amade ye. Ew pêşî û bavê mezin ê yek ji çar dûndanên şêxên Şemsanî ye.
Yek ji çar kurên Şemsanî
Şêx Nasirdîn yek ji çar kurên mîr Êzdîna Mîr e û di dilê malbata pîroz a Êzidî de cih digire. Ev çar bira, Şêx Şems ê Rojê, Şêx Fexredîn ê Heyvê, Nasirdîn û Sicadîn, pîrozên mezin ên Şemsanî ne, pêşî û bavên mezin ên çar dûndanên şêxên Şemsanî, ku yek ji beşên sereke yên çînên olî yên Êzidî ava dikin. Bi bavê xwe Êzdîna Mîr re ew ji dûndana kevnar a mîrektiya Êzidiyan tên. Du ji wan, Şems û Fexredîn, kurên jina birûmet Sitiya Zîn bûn, keça Şêx Adî.
Her yek ji çar birayan bi demê re aliyekî taybet ê rêza pîroz û qadeke taybet a lênihêrîna xwedayî ya cîhanê di xwe de hildigirt. Şêx Şems bi Roj, agir û ronahiyê ve tê girêdan; Şêx Fexredîn bi Heyvê û helbesta pîroz a baweriyê ve; Nasirdîn û Sicadîn jî bi karên giranseng ên mirin û derbasbûna ruh ve. Bi hev re her çar cureyekî koma çarane ya pîroz ava dikin û berpirsiyariyên mezin ên gerdûnê di nav xwe de dabeş dikin. Wek yek ji wan çaran, Şêx Nasirdîn di rêza pîroz a Êzidî de cihekî bi rûmeta herî bilind digire; navê wî bi rêzgirtinê wek yek ji pîrozên damezirîner ên baweriyê tê gotin.
Xalên sereke
Şêx Nasirdîn kesayeteke pîroz e ku di Êzidîtiyê de tê pîrozgirtin.
Ew yek ji çar kurên Şemsanî yên mîr Êzdîna Mîr e.
Ew di nav Heft Heyînên Pîroz ên baweriyê de tê hesibandin.
Ew wek Melekê Mirin û Nûbûnê tê rêzgirtin.
Bi birayê xwe Sicadîn re di dema mirinê de li cem ruh amade ye.
Ew bavê mezin ê yek ji çar dûndanên şêxên Şemsanî ye.
Agahiyên kurt
Nav: Şêx Nasirdîn (bi Kurdî: Şêx Nasirdîn, Melek Nasirdîn)
Cure: Kesayeteke pîroz a ku di Êzidîtiyê de tê pîrozgirtin
Rol: Melekê Mirin û Nûbûnê
Bav: Êzdîna Mîr, mîrê Êzidî
Bira: Şêx Şems, Şêx Fexredîn û Sicadîn
Pile: Yek ji Heft Heyînên Pîroz ên baweriyê
Heval: Birayê wî Sicadîn, peyamnêrê mirinê
Dûndan: Bavê mezin ê yek ji çar dûndanên şêxên Şemsanî
Herêm: Kurdistan; navenda sereke ya Êzidiyan
Kevneşopî: Êzidîtî, baweriyeke kevnar a cîhana Kurdî
Yek ji Heft Heyînên Pîroz
Ji cihê xwe di malbata pîroz de wêdetir, Şêx Nasirdîn di gerdûna Êzidî de pileke bilind digire wek yek ji Heft Heyînên Pîroz, Heft Heyînên Xwedayî yên ku, di baweriya Êzidî de, Xwedayê yekane lênihêrîn û rêveberiya cîhanê spart wan. Ev Heft, ku Melekê Tawûs serokê wan e, hêzên melekî yên mezin ên têgihiştina Êzidî ne; di nav wan de were hesibandin tê wê wateyê ku mirov ji rêza pîroziyê ya herî bilind e. Derketina Nasirdîn di laşê mirov de li ser erdê, wek kurê Êzdîna Mîr, wek derketina yek ji van heyînên herî bilind di cîhanê de tê têgihiştin.
Ev bawerî têgihiştina taybet a Êzidî ya rêza xwedayî nîşan dide, ku tê de Xwedayê yekane, piştî afirandina cîhanê, karên wê spart Heft Heyînên Pîroz ên ku Tawûsê Melek, Melekê Tawûs, serokê wan e. Bawerî yekxwedaperest e, bi Xwedayekî herî bilind bawer dike; Heft jî wek rêyên lênihêrîna xwedayî ya afirandiyê tevdigerin. Di vê rêza pîroz de qadeke taybet û giranseng hatiye spartin Şêx Nasirdîn: mijara mirinê û derbasbûna ruh. Cihê wî di nav Heftan de girîngiya gerdûnî ya peywira wî diyar dike, ji ber ku lênihêrîna ruhan di dema derbasbûna wan de yek ji berpirsiyariyên herî pîroz ên ezman e.
Melekê Mirin û Nûbûnê
Rola taybet a ku Şêx Nasirdîn herî zêde jê re tê rêzgirtin rola Melekê Mirin û Nûbûnê ye. Di têgihiştina Êzidî ya mirindariyê de Nasirdîn e ku di dema mirinê de tê cem mirov û peywira giranseng a veqetandina ruh ji laş pêk tîne. Ew ruh ji mala wî ya erdê azad dike, da ku rêwîtiya xwe ya paşê dest pê bike. Ew e ku li ser derbasbûna rast ji jiyana laşî çavdêriyê dike, melekê li berderiya mirinê.
Navê rola wî mirinê bi nûbûnê ve girêdide û ev cotbûn girîng e. Di dîtina Êzidî de veqetandina ruh ji laş ne ji holê çûnek e, lê nûbûnek e, azadkirineke pêwîst a ku destûr dide ruh derbasî rewşeke nû ya hebûnê bibe. Ji ber vê yekê peywira Nasirdîn ne tenê dawîbûnek e, lê veguherînek e, zivirandina qonaxeke jiyana ruh bo ya din. Ew karkerê hişk, lê pêwîst ê vê derbasbûna mezin e. Herçend wêneyên li dora wî dikarin giranseng û heta hişk bin, rola wî wek beşeke bingehîn û mafndar a rêza xwedayî tê têgihiştin, ne wek tiştekî ku divê wek xerabî jê were tirsîn.
Nasirdîn û Sicadîn
Şêx Nasirdîn di mijara mirinê de bi tenê tevnagere; bi birayê xwe Sicadîn re hevkar e û her du bi hev re yek ji taybetmendiyên herî cuda yên baweriya Êzidî ava dikin. Nasirdîn Melekê Mirin û Nûbûnê ye, ku ruh ji laş vediqetîne; birayê wî Sicadîn jî wek rêberê ruhan û peyamnêrê mirinê xizmet dike, ewê ku ruhê azadkirî ber bi cihê wî yê paşê ve rêberî dike. Bi vî awayî her du bira peywirên derbasbûna ruh di nav xwe de dabeş dikin: yek azad dike, yê din rêberî dike.
Ev hevkarî hevsengiyeke xweşik di têgihiştina Êzidî ya mirinê de nîşan dide. Nasirdîn rastiya hişk a mirinê bi xwe di xwe de dihêle, veqetandina pêwîst a ruh û laş; Sicadîn jî karê nermtir ê teselî û rêberiyê temsîl dike û di rêwîtiya ruh de hevaltiya wî dike. Bi hev re misoger dikin ku derbasbûna ji jiyanê hem bi rastî hem bi nermî pêk were; ruh ne winda ye ne terikkirî, lê azadkirî û paşê ber bi pêş ve rêberîkirî ye. Di vê cotbûna hevaheng a her du melekên mirinê de, baweriya Êzidî baweriya xwe derdibirîne ku mirin, çiqas giranseng jî be, derbasbûneke bi lênihêrîn û rêkxistî ye, ku heyînên pîroz ên ji bo wê hatine erkdarkirin li ser wê çavdêriyê dikin.
Mirin wek derbasbûn di Êzidîtiyê de
Rola Şêx Nasirdîn tenê di dîtina berfirehtir a Êzidî ya mirinê de dikare were têgihiştin, ku yek ji aliyên herî bi hêvî û herî cuda yên baweriyê ye. Ji bo Êzidiyan mirin ne dawîbûneke dawî ye, lê derbasbûn e, ji rewşeke hebûnê bo ya din; ruh piştî mirina laş jî rêwîtiya xwe didomîne. Navê rola Nasirdîn bi xwe, Melekê Mirin û Nûbûnê, vê baweriyê digire: di mirinê de nûbûn jî heye û veqetandina ruh û laş derî ye, ne dîwar.
Ev têgihiştin wateya rast dide kesayetên Nasirdîn û Sicadîn, ne wek anînerên tirsê, lê wek parêzvanên erkdarkirî yên derbasbûneke pîroz. Ji bo gelek Êzidiyan baweriya ku heyînên pîroz di dema derbasbûna ruh de li cem wî amade ne teseliyeke rast li hember mirinê tîne, ew bawerî ku yên li ber mirinê ne bi tenê nînin û ruh bi destên erkdarkirî tê azadkirin û rêberîkirin. Di rêûresmên cenaze û duayên xwe de Êzidî van baweriyan birûmet dikin; tê de teselî û hêviya ku mirin derbasbûneke di bin çavdêriya ezman de ye dibînin. Di vê dîtina nerm a mirindariyê de baweriya Êzidî kûrahiya xwe ya têgihiştina ruhî eşkere dike.
Bavê mezin ê dûndaneke şêxan
Wek birayên xwe, Şêx Nasirdîn ne tenê heyîneke pîroz e; ew pêşî û bavê mezin ê yek ji çar dûndanên şêxên Şemsanî ye. Di rêza civakî û olî ya Êzidî de civak bi kast û dûndanan hatiye dabeşkirin; şêx yek ji çînên ruhanî ava dikin. Çar kurên Êzdîna Mîr pêşiyên çar dûndanên mezin ên şêxên Şemsanî ne. Dûndana Nasirdîn bi nifşan re eslê pîroz ê wî hildigire û cihê xwe yê birûmet di avahiya olî ya baweriyê de diparêze.
Ev kesayetiya du alî, hem heyîna pîroz a rêza gerdûnî hem damezirînerê dûndaneke erdê, taybetmendiya pîrozên mezin ên Êzidî ye. Tê têgihiştin ku pîroziya wan bi dûndana wan re di malbatên pîroz de berdewam dibe. Bi dûndana xwe, Şêx Nasirdîn di civaka zindî ya baweriyê de amade dimîne; yên ku eslê xwe ji wî dişopînin pîroziya wî hildigirin. Bi vî awayî pîrozê mirin û nûbûnê herwiha çavkaniyeke berdewamî û jiyanê ye, damezirînerê dûndaneke ku dimîne û di kesayeteke yekane de aliyên gerdûnî û civakî yên pîroziya Êzidî bi hev ve girêdide.
Sembol û wate
Şêx Nasirdîn rastiyeke kûr û pêwîst di xwe de dihêle: mirin, tecrûbeya mirovî ya herî gerdûnî û herî bi sirr, beşek ji rêza pîroz a cîhanê ye û lênihêrîna pîroz li ser wê çavdêriyê dike. Wek Melekê Mirin û Nûbûnê, ew baweriya ku veqetandina ruh û laş ne vemirandineke bêwate ye, lê derbasbûn û nûbûn e, derbasbûneke ji aliyê ezman ve diyarkirî û lênihêrînkirî, sembolîze dike. Di wî de baweriya Êzidî ne bi bêhêvîtiyê, lê bi pejirandineke giranseng û bi hêvî bi mirindariyê re rûbirû dibe.
Cotbûna wî bi birayê xwe Sicadîn re hevsengiya hişkî û nermiyê li hember mirinê sembolîze dike, azadkirina pêwîst û rêberiya nerm a ku di karekî pîroz ê yekane de bi hev re tên parastin. Cihê wî di nav Heft Heyînên Pîroz de girîngiya gerdûnî ya peywira wî diyar dike, lênihêrîna ruhan wek yek ji berpirsiyariyên herî bilind ên ezman hatiye bilindkirin. Ramana li ser Şêx Nasirdîn ramana li ser dîtina Êzidî ya mirinê bi xwe ye: giranseng, lê bi hêvî; hişk, lê bi lênihêrîn; dawîbûnek a ku nûbûnek jî ye, di bin çavdêriya heyînên pîroz ên ku ji bo rêberiya ruh di rêwîtiya wî ya bêdawî de hatine erkdarkirin.
Şêx Nasirdîn û Kurd
Şêx Nasirdîn di mîrasa Kurdan de cihekî birûmet digire, berî her tiştî di nav Êzidiyan de, peyrewên yek ji baweriyên herî kevnar ên cîhana Kurdî. Wek yek ji çar pîrozên Şemsanî, yek ji Heft Heyînên Pîroz û Melekê Mirin û Nûbûnê, ew di dilê rêza pîroz a Êzidî û têgihiştina wê ya kûr û taybet a mirin û ruh de radiweste. Pîrozgirtina wî beşek ji mîrasa dewlemend a olî ye, ku Êzidiyan di sedsalên dirêj ên zehmetiyê de parastiye.
Ji bo gelekî ku pir zordarî û windakirin dîtiye, dîtina Êzidî ya mirinê wek derbasbûneke bi lênihêrîn, di bin çavdêriya heyînên pîroz ên wek Nasirdîn û Sicadîn, hestiyariyek û hêzeke taybet hildigire û li hember mirindariyê teselî û hêviyê pêşkêş dike. Rêzgirtina Şêx Nasirdîn rêzgirtina kûrahiya ruhî ya baweriya Êzidî û cihê wê di mîrasa Kurdan de ye; ew naskirina rûmet û xweşikiya kevneşopiyeke ku mirinê wek derbasbûn, nûbûn û lênihêrîna pîroz têdigihîje ye, ji tirs û bêhêvîtiyê zêdetir.
Nîqaş û têgihiştinên şaş
Gelo Şêx Nasirdîn kesayeteke tirsnak an xerab e? Na û ev xalek girîng e. Herçend rola wî wek Melekê Mirinê, ku ruh ji laş vediqetîne, giranseng e û wêneyên wî dikarin hişk bin, ew ne wek heyîneke xerab, lê wek ya pîroz tê dîtin, yek ji Heft Heyînên Pîroz ên ku Xwedê peywireke pêwîst û pîroz spart wan. Di têgihiştina Êzidî de mirin derbasbûn û nûbûn e; melekê ku li ser wê çavdêriyê dike parêzvanê erkdarkirî yê wê derbasbûna pîroz e, ne kesayeta tirsê. Êzidîtî baweriyeke yekxwedaperest e; heyînên wê yên pîroz, bi serokatiya Tawûsê Melek, hêzên xêrker ên rêza xwedayî ne.
Nasirdîn ji birayê xwe Sicadîn çawa cuda ye? Her du wek cotekê dixebitin, lê peywirên wan cuda ne. Nasirdîn Melekê Mirin û Nûbûnê ye, ku veqetandina rast a ruh ji laş pêk tîne; Sicadîn jî rêberê ruhan û peyamnêrê mirinê ye, ku ruhê azadkirî ber bi pêş ve rêberî dike. Yek ruh azad dike; yê din hevaltiya wî dike. Bi hev re hevsengiya hişk û nerm di karê pîroz ê mirinê de temsîl dikin, misoger dikin ku derbasbûna ji jiyanê hem bi rastî hem bi lênihêrîn pêk were.
Ji jiyana wî ya li ser erdê çiqas tê zanîn? Wek gelek pîrozên Êzidî, tomara nivîskî ya jiyana Şêx Nasirdîn kêm e. Ew bi sereke bi rolên xwe yên pîroz û cihê xwe di malbata pîroz û rêza gerdûnî de tê naskirin, ji jînenîgareke hûrgulî zêdetir. Kevneşopî nasnameya wî wek kurê Êzdîna Mîr, yek ji Heftan û Melekê Mirin û Nûbûnê diparêze. Pêşkêşkirina wî di van çarçoveyan de bi dilsoziyeke rasttir e: rêzgirtina ya ku bi rastî ji vê kesayeta giranseng û rêzgirtî tê bîranîn, ji şûna dahênana hûrguliyên ku çavkanî piştgiriyê nadin wan.
Mijarên têkildar
Sicadîn: birayê Nasirdîn û peyamnêrê mirinê yê ku ruh rêberî dike
Êzdîna Mîr: mîrê Êzidî û bavê çar pîrozên Şemsanî
Şêx Şems: pîrozê Rojê, birayê Nasirdîn
Şêx Fexredîn: pîrozê Heyvê, birayê Nasirdîn
Heft Heyînên Pîroz: Heft ên ku Xwedê cîhan spart wan, Nasirdîn jî di nav wan de ye
Laliş: geliyê pîroz û navenda ruhî ya baweriya Êzidî
Pirsên pir tên kirin
Şêx Nasirdîn kî ye?
Şêx Nasirdîn, bi Kurdî Şêx Nasirdîn, kesayeteke pîroz e ku di Êzidîtiyê de tê pîrozgirtin. Ew yek ji çar kurên Şemsanî yên mîr Êzdîna Mîr e, ligel Şêx Şems, Şêx Fexredîn û Sicadîn; û yek ji Heft Heyînên Pîroz ên ku Xwedê cîhan spart wan. Berî her tiştî wek Melekê Mirin û Nûbûnê tê rêzgirtin, ku di dema mirinê de li cem ruh amade ye. Ew bavê mezin ê yek ji çar dûndanên şêxên Şemsanî ye.
Rola Şêx Nasirdîn çi ye?
Rola wî ew e ku di dema mirinê de wek Melekê Mirin û Nûbûnê li cem ruh amade be. Di têgihiştina Êzidî de Nasirdîn e ku di mirinê de tê cem mirov û ruh ji laş vediqetîne, ruh ji bo rêwîtiya wî ya paşê azad dike. Navê rola wî mirinê bi nûbûnê ve girêdide û wê baweriyê nîşan dide ku ev veqetandin ne dawîbûn e, lê derbasbûn ber bi rewşeke nû ya hebûnê ve ye.
Têkiliya Nasirdîn û Sicadîn çi ye?
Nasirdîn û Sicadîn bira ne, du ji çar kurên Şemsanî yên Êzdîna Mîr, û di mijara mirinê de wek cotekê dixebitin. Nasirdîn Melekê Mirin û Nûbûnê ye, ku ruh ji laş vediqetîne; Sicadîn jî rêberê ruhan û peyamnêrê mirinê ye, ku ruhê azadkirî ber bi pêş ve rêberî dike. Bi hev re hevsengiya hişkî û nermiyê di derbasbûna pîroz a ji jiyanê de temsîl dikin.
Gelo Şêx Nasirdîn kesayeteke xerab e?
Na. Herçend rola wî wek melekê ku ruh ji laş vediqetîne giranseng e, ew ne heyîneke xerab, lê ya pîroz e, yek ji Heft Heyînên Pîroz ên ku Xwedê peywireke pêwîst û pîroz spart wan. Di têgihiştina Êzidî de mirin derbasbûn û nûbûn e û Nasirdîn parêzvanê erkdarkirî yê wê derbasbûnê ye. Êzidîtî baweriyeke yekxwedaperest e; heyînên wê yên pîroz hêzên xêrker ên rêza xwedayî ne.
Çima jê re Melekê Mirin û Nûbûnê tê gotin?
Ji ber ku peywira wî dawîbûna jiyana laşî bi nûbûna ruh ve girêdide. Di dîtina Êzidî de veqetandina ruh ji laş a ku Nasirdîn pêk tîne ne ji holê çûnek e, lê azadkirinek e ku destûr dide ruh derbasî rewşeke nû ya hebûnê bibe. Bi vî awayî mirin wek nûbûn tê têgihiştin, derbasbûnek ji dawiyeke dawî zêdetir; Nasirdîn li ser vê veguherînê çavdêriyê dike.
Şêx Nasirdîn derbarê baweriyên Êzidî yên mirinê de çi dibêje me?
Ew têgihiştina Êzidî ya mirinê wek derbasbûneke bi lênihêrîn eşkere dike, ji tirsê zêdetir. Baweriya ku heyînên pîroz ên wek Nasirdîn û Sicadîn di dema derbasbûna ruh de li cem wî amade ne, wî azad dikin û paşê rêberî dikin, wê baweriyê derdibirîne ku mirin derbasbûneke rêkxistî û pîroz a di bin çavdêriya ezman de ye û ruh piştî laş jî rêwîtiya xwe didomîne. Ji bo gelek Êzidiyan ev dîtin li hember mirindariyê teseliyeke rast tîne.
Çavkanî û xwendina bêtir
Nasirdîn (pîrozê Êzidî) - Wikipedia
Sicadîn / Sejadîn (pîrozê Êzidî) - Wikipedia
Rêxistina civakî ya Êzidiyan (dûndanên Şemsanî) - Wikipedia
Êzidîtî (Heft Heyînên Pîroz) - Wikipedia