Van Assur tot Nimrud en Nineve maken gedateerde monumenten en inscripties duidelijk hoe verovering, bestuur en koninklijke beeldtaal samenwerkten.

Gipssculptuur van een gevleugelde leeuw met bebaard mensenhoofd, hoornkroon en vijf poten
Gevleugelde leeuw met mensenhoofd uit Nimrud, circa 883–859 v.Chr. Gipsalbast, Metropolitan Museum of Art, 32.143.2; schenking van John D. Rockefeller Jr., 1932. The Metropolitan Museum of Art, 32.143.2 · Public domain.

Assur en veranderende macht

Assyrië ontwikkelde zich rond Assur aan de Tigris in noordelijk Mesopotamië. Vroeg in het tweede millennium v.Chr. onderhield de stad een handelsnetwerk. Na afhankelijkheid van Mitanni hervatte Assur-uballit I, circa 1365–1330, de uitbreiding. Midden-Assyrische en Nieuw-Assyrische perioden verschilden in gebied en politieke omstandigheden. [1] Niet ieder voorwerp vertegenwoordigt dus hetzelfde onveranderlijke rijk.

Drie koninklijke centra

Assurnasirpal II verplaatste de hoofdstad in 879 v.Chr. naar Nimrud, het oude Kalhu. Sargon II bouwde Khorsabad/Dur-Sharrukin; zijn opvolger Sanherib ontwikkelde Nineve. [4] Assur bleef religieus belangrijk. [1] Een reliëf uit Assurnasirpals Nimrud en een veldtochtpaneel uit Sanheribs Nineve horen bij verschillende regeringen en bouwprojecten. Herkomst en datering voorkomen verwarring.

Verovering en provincies

Legers brachten buit en tribuut. Gouverneurs in veroverde hoofdsteden vergrootten het koninklijk gezag; massadeportaties ontwortelden bevolkingen met geweld. Onder Sargon II verspreidde alfabetisch Aramees op leer of papyrus zich. [4] Oorlog, provinciebestuur en schrift moeten samen worden onderzocht. Koninklijke voorstellingen mogen de mensen die werk, bezittingen en huizen verloren niet verbergen.

De lamassu op de foto

Het Met dateert deze gevleugelde leeuw van gipsalbast in de regering van Assurnasirpal II. Zulke bewakers stonden bij belangrijke paleisingangen. De hoornkroon wijst op goddelijkheid, de gordel op macht. Vijf poten laten hem van voren stilstaan en van opzij lopen. [2] De architectonische sculptuur is voor meerdere gezichtspunten gemaakt, geen afbeelding van een werkelijk dier.

Ritueel en koninklijke aanspraken

Princetons gipsreliëf y207 uit Kalhu maakte deel uit van een grotere fries in de troonzaal. Een gevleugelde mannelijke apkallu, een wijze, zou met een tweede figuur een koning of heilige boom hebben geflankeerd. De spijkertekst noemt titels, veldtochten en paleisbouw. [3] Tekst en figuur werken samen. De inscriptie documenteert zelfpresentatie, geen onafhankelijke bevestiging van alle successen.

Uitbreiding en ondergang

Esarhaddon nam Memphis in 671 v.Chr.; Assurbanipal voerde oorlog in Egypte, Babylonië en Elam. Babylonische en Medische aanvallen brachten het rijk aan het einde van de zevende eeuw ten val; Nineve viel in 612. [1] Monumenten tonen hofideeën naast verovering. Oud bestuur, onderdanen en officieel zelfbeeld onderscheiden voorkomt dat deze geschiedenis een oordeel over hedendaagse gemeenschappen wordt.

Bronnen en verder lezen

  1. Department of Ancient Near Eastern Art, Metropolitan Museum of Art, “Assyria, 1365–609 B.C.” (2004; revised 2010): chronology and expansion.
  2. Metropolitan Museum of Art, “Human-headed winged lion (lamassu)”, ca. 883–859 BCE, 32.143.2: object record and public-domain image.
  3. Princeton University Art Museum, “Relief of a winged genie (apkallu), from the palace of Ashurnasirpal II”, ca. 883–859 BCE, y207.
  4. Metropolitan Museum of Art, “Mesopotamia, 1000 B.C.–1 A.D.” (2000): capitals, deportation, tribute and Aramaic writing.