Ji Aşûrê heta Nimrûd û Nînewayê, abîde û nivîsên dîrokkirî têkiliya fetih, rêveberî û wêneyê padîşahî nîşan didin.

Aşûr û guherîna hêzê
Aşûr li dora bajarê Aşûrê, li ser Dîcleya Mezopotamyaya bakur, pêş ket. Di destpêka hezarsala duyem berî zayînê de bajar tora bazirganiyê digerand. Piştî girêdana bi Mîtannî re, Aşûr-uballîtê I, nêzî 1365–1330 berî zayînê, firehbûn nû kir. Serdemên Aşûriya Navîn û Nû xwedî erdnîgar û şertên siyasî yên cuda bûn. [1] Her tiştê Aşûrî nîşana dewleteke neguherbar nîne.
Sê navendên padîşahî
Aşûrnasîrpalê II di 879 berî zayînê de paytext bir Nimrûdê, Kalhûya kevn. Sargonê II Khorsabad/Dur-Şarrukîn ava kir; cîgirê wî Sennaxerîb Nînewa pêş xist. [4] Girîngiya olî ya Aşûrê ma. [1] Relyefeke Nimrûda Aşûrnasîrpal û tabloya seferên Sennaxerîb di Nînewayê de ji serdem û projeyên cuda ne. Cih û dîrok ferqê eşkere dikin.
Fetih û rêveberiya parêzgehan
Artêşan xenîmet û bac dianîn; walîyên li paytextên dagirkirî desthilata padîşah berfireh dikirin. Sirgûnên komî gel bi zorê ji cihê wan radikirin. Di serdema Sargonê II de aramiya alfabeyî li ser çerm û papîrûs belav bû. [4] Şer, rêveberî û nivîsandin têkildar bûn. Wêneyên padîşahan divê zirara kar, mal û jiyana gel veneşêrin.
Lamassuya di wêneyê de
Met vî şêrê baskdar ê gips-alabaster bi serdema Aşûrnasîrpalê II ve girê dide. Parêzvanên wisa li deriyên girîng ên qesran bûn. Tacê bi qiloç xwedayîtî, kemer hêzê nîşan dide. Pênc ling dihêlin ku ji pêş rawestayî û ji alî ve diçûyî xuya bike. [2] Ev peykerê avahîyê ji bo çend goşeyên dîtinê hatiye çêkirin, ne heywanek rastîn.
Rîtuel û gotinên padîşah
Relyefa gipsê y207 ya Princetonê ji qesra Kalhûyê û frîzeke mezintir a salona textê ye. Apkalluyê nêr ê baskdar, an jî zana, bi hevparekê re li rex padîşah an dareke pîroz bûye. Nivîsa bizmarî sernav, sefer û avakirina qesrê vedibêje. [3] Nivîs û wêne di heman cihî de kar dikin. Nivîs xwepêşandana padîşah tomar dike, ne piştrastkirina serbixwe ya her serkeftinê.
Firehbûn û hilweşîn
Esarhaddon di 671 berî zayînê de Memfîs girt; Aşûrbanîpal li Misir, Babîl û Elam şer kir. Di dawiya sedsala heftem de êrîşên Babîliyan û Medan împaratorî hilweşandin; Nînewa di 612 de ket. [1] Abîde derbarê bîrên qesrê jî agahî didin. Rêveberiya kevn, gel û wêneyê fermî ji hev veqetandin nahêle ev dîrok bibe darizandina civakên îro.
Çavkanî û xwendina zêdetir
- Department of Ancient Near Eastern Art, Metropolitan Museum of Art, “Assyria, 1365–609 B.C.” (2004; revised 2010): chronology and expansion.
- Metropolitan Museum of Art, “Human-headed winged lion (lamassu)”, ca. 883–859 BCE, 32.143.2: object record and public-domain image.
- Princeton University Art Museum, “Relief of a winged genie (apkallu), from the palace of Ashurnasirpal II”, ca. 883–859 BCE, y207.
- Metropolitan Museum of Art, “Mesopotamia, 1000 B.C.–1 A.D.” (2000): capitals, deportation, tribute and Aramaic writing.